Οι νεοφασίστες στην πόρτα

Κάποιοι ανησυχούν πολύ, και δεν το κρύβουν. «Κι αν η Τζόρτζια Μελόνι του 1996 είπε δυνατά αυτό που η σημερινή Τζόρτζια Μελόνι σκέφτεται αλλά δεν λέει;», αναρωτήθηκε, μέσω της El Pais, ο επί 14ετία αρχισυντάκτης του Foreign Policy, Μοϊζές Ναΐμ, αναφερόμενος σε αυτό το βίντεο που έγινε viral το καλοκαίρι στην Ιταλία, και δείχνει τη 19χρονη Μελόνι να χαρακτηρίζει τον Μουσολίνι έναν «καλό πολιτικό» που «έκανε όλα όσα έκανε για την Ιταλία».  

Αλλοι ανησυχούν λιγότερο ή το κρύβουν καλύτερα. «Η Ιταλία έχει ισχυρά λαϊκιστικά κόμματα εδώ και 30 χρόνια και, παρά τις πολυάριθμες προσπάθειες υπονόμευσης του κράτους δικαίου, οι δημοκρατικοί θεσμοί της χώρας έχουν σε μεγάλο βαθμό αντέξει», επιχειρηματολόγησε μέσω των Financial Times, η Ρόζα Μπάλφουρ, διευθύντρια του Carnegie Europe.  

Λίγοι, πάντως, δείχνουν να αμφιβάλλουν: οι αυριανές εκλογές θα έχουν ως αποτέλεσμα να αποκτήσει η Ιταλία την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό της. Η σκυτάλη θα περάσει από τον Μάριο Ντράγκι, έναν έμπειρο, αξιόπιστο, σφόδρα φιλευρωπαίο τεχνοκράτη, στην Τζόρτζια Μελόνι, μία 45χρονη με ελάχιστη κυβερνητική εμπειρία, που προτάσσει συνθήματα του τύπου «Θεός, οικογένεια, πατρίδα», ή «Λιγότερη Ευρώπη, αλλά καλύτερη Ευρώπη». Το κόμμα της, τα Αδέλφια της Ιταλίας (FdI) είναι ο δεύτερος κατά σειρά διάδοχος του κινήματος που ίδρυσαν μεταπολεμικά συνεργάτες του Μουσολίνι. Το γεγονός, όμως, ότι η Μελόνι βρίσκεται στο χείλος της εξουσίας έχει να κάνει λιγότερο με τον νεοφασισμό της και περισσότερο με το πόσο εύκολα γοητεύονται οι ιταλοί ψηφοφόροι από τους αντισυστημικούς υποψηφίους.  

Η ίδια είναι απλώς η τελευταία μιας μακράς σειράς λαϊκιστικών αουτσάιντερ που είδαν τη δημοτικότητά τους να εκτοξεύεται στην Ιταλία μετά τη δεκαετία του 1990. Στην πραγματικότητα, οι δύο μικρότεροι εταίροι της στο «δεξιό μπλοκ» που αναμένεται να αποσπάσει αύριο ένα 45% της ψήφου (25%, 13% και 7% αντίστοιχα τους έδιναν οι τελευταίες δημοσκοπήσεις) ηγήθηκαν των δύο από τα τρία τελευταία κύματα αντιπολιτικής στην Ιταλία: ο επικεφαλής της Λέγκας, Ματέο Σαλβίνι, και ο επικεφαλής της Φόρτσα Ιτάλια, Σίλβιο Μπερλουσκόνι.    

To γεγονός ότι η Μελόνι κατάφερε να υπερφαλαγγίσει έναν πολιτικό τόσο ακραίο όπως ο Σαλβίνι στην (ακρο)Δεξιά είναι αποκαλυπτικό λιγότερο των ικανοτήτων της και περισσότερο της τάσης του ιταλικού εκλογικού σώματος να ψηφίζει τους ακηλίδωτους από κυβερνητική εμπειρία. Η Μελόνι είχε μεν διατελέσει υπουργός Νεολαίας υπό τον Μπερλουσκόνι μεταξύ 2008 – 2011, κράτησε όμως το κόμμα της εκτός της κυβέρνησης ευρείας πλειοψηφίας του Ντράγκι. Επωφελείται λοιπόν τώρα από τη χρόνια απέχθεια των Ιταλών για εκείνους που τους κυβερνούν.   

Η ΕΕ έχει, πράγματι, πολλούς λόγους να ανησυχεί. Η Μελόνι έχει απαλύνει τον ευρωσκεπτικισμό της και διατηρεί απαρέγκλιτα σκληρή στάση έναντι της Ρωσίας, στηρίζει ωστόσο με κάθε ευκαιρία τον Βίκτορ Ορμπαν και οι εταίροι της υπήρξαν ιστορικοί θαυμαστές του Βλαντίμιρ Πούτιν. Ο εθνικισμός της καλύπτει όλους τους τομείς, από το μεταναστευτικό μέχρι το δημοσιονομικό, και η ίδια ζητεί επαναδιαπραγμάτευση του ιταλικού σχεδίου ανάκαμψης. Ο υπερσυντηρητισμός της δεν προοιωνίζεται τίποτα το καλό για τα δικαιώματα των γυναικών, των ΛΟΑΤΚΙ+, και γενικότερα τις κοινωνικές ελευθερίες. Επειτα από μία παρένθεση σχετικής σταθερότητας, η Ιταλία αναμένεται να ξαναγίνει, ίσως περισσότερο από ποτέ, πηγή αστάθειας στην Ευρώπη.   

Σε αυτή την αστάθεια, ωστόσο, κρύβεται, παραδόξως, το μόνο παρήγορο της όλης υπόθεσης. Οι ιταλοί πρωθυπουργοί έχουν, παραδοσιακά, σύντομο πολιτικό βίο. Η χώρα έχει αλλάξει μεταπολεμικά 69 πρωθυπουργούς. Συνυπολογίζοντας τα φουσκωμένα «εγώ», αλλά και τις διαφορές που έχουν ήδη εκφραστεί προεκλογικά, λίγοι πιστεύουν πως η συμμαχία της Μελόνι με τον Σαλβίνι και τον Μπερλουσκόνι θα αντέξει για πολύ. Οπως θα έλεγαν λοιπόν και οι Ιταλοί, «pazienza, passerà».