Ο Πανιώνιος της Μεγάλης Ιωνίας

Παποράκι του Μπουρνόβα / και καρότσα της στεριάς / πόσα τάλαρα γυρεύεις / στον Περαία να με πας

Και το ερώτημα πάντα «Ποιος είναι ο Μπουρνόβας», ερώτημα των αμύητων, γιατί Μπουρνόβας ήταν το μαγικό προάστιο δίπλα στη θάλασσα που το έτερο αθλητικό πολιτιστικό τέκνο της κοσμοπολίτισσας Σμύρνης (ο ποδοσφαιρικός Πανιώνιος) πήρε τις πρώτες του αθλητικές ανάσες. Και τούτο γιατί στη γειτονιά του Μπουρνόβα κατοικούσαν Αγγλοι. Η ιστορία μας στέλνει στο 1890 όπου ομάδες ναυτών παίζουν ποδόσφαιρο με τον μητρικό μουσικό γυμναστικό σύλλογο του Πανιωνίου, τον Ορφέα.

Εως το 1904 διεξάγονται αγώνες διεθνούς εμβέλειας, οι λεγόμενοι «Πανιώνιοι Αγώνες», κάνοντας τον Μπουρνόβα έδρα πολυεθνικής Ομοσπονδίας «Bournobat Juniors Athletic Association of Smyrna», αγγλικής ένωσης με πληθώρα ελλήνων αθλητών… Ξεχωρίζουν στο ποδόσφαιρο οι Αργυρίου, Γριμάνης, Καλομοίρης, Κεντρώτης, Κόγκος, Αγγελόπουλος, Παστουρματζής.

Πηγή ζωής ο Πανιώνιος για την κοσμοπολίτισσα Σμύρνη. Σειρά αθλητικών συναντήσεων σε όλα τα αθλήματα. Γεγονότα πολιτιστικά οι Πανιώνιοι Αγώνες. Στον στίβο, στην ενόργανη, στην πάλη, στην άρση βαρών, μα πάνω απ’ όλα στο κολύμπι. Αθλητής του ο Αριστοτέλης Ωνάσης, πρωταθλητής στο ελεύθερο. Πρωτοπόρος στην κωπηλασία όπως και στο τένις, ο Πανιώνιος είναι και η πρώτη ελληνική ομάδα που ασχολήθηκε με το βόλεϊ το 1913.

Για την ιστορία, το όνομά του προήλθε από τους αγώνες που διοργάνωνε ο αθλητικός σύλλογος «Ορφέας». Ο κόσμος όμως και οι δημοσιογράφοι τους αγώνες τους είπαν «Πανιώνιους» και η ονομασία αυτή επιβλήθηκε στην επανένωση Ορφέα και Γυμνασίου το 1898. Αρχικά το όνομά του το συναντάμε στον Πανιώνιο ιερό χώρο γύρω από τον ναό του Ποσειδώνα του Ελικώνιου κοντά στο όρος της Μυκάλης, ένα βουνό που βρίσκεται απέναντι από τη Σάμο, και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης μας πληροφορεί ότι στα τέλη του 5ου αιώνα αναγκάστηκαν να μεταφέρουν στην Εφεσο την εορτή των Πανιωνίων Αγώνων. Μια γιορτή με μουσική, χορούς, φαγοπότι και αθλητικούς αγώνες.

Από το 1896 μέχρι το 1922, για δεκαεννέα ολόκληρα χρόνια διεξάγονταν οι Πανιώνιοι Αγώνες σε στίβο, πάλη, κολύμβηση, κωπηλασία, και πάντα την κήρυξή τους έκανε ο επιφανέστερος εκ των ιδρυτών τους (που υπήρξε και μακεδονομάχος), ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος και κατά κόσμον Καλαφάτης, γεννημένος στην Τριγλία. Παρεχώρησε εκκλησιαστική έκταση 105 στρεμμάτων για τη δημιουργία γηπέδου με εξέδρα 7.000 ατόμων. Ενα σύγχρονο στάδιο, μοναδικό στη Μικρασία, με περίμετρο στίβου 334 μέτρα, το γήπεδο ποδοσφαίρου 96×65 μ., με γυμναστήριο πλήρες, λουτρά, γραφεία, αποδυτήρια. Για τη συγκεκριμένη έκταση οι Αγγλοι προσέφεραν 100.000 λίρες.

Απτόητος ο Χρυσόστομος πείθει τη Δημογεροντία και αρνούνται την προσφορά. Ο Πανιώνιος δικαιώνει τις προσδοκίες του Χρυσοστόμου. Από το 1902 ιδρύει σχολές προπονητών. Από όλη την Ελλάδα έρχονται, με τη συμφωνία των εφοριών τους, δάσκαλοι και δασκάλες στη Σχολή Εκμάθησης Σουηδικής Γυμναστικής. Το 1904 τιμά με χρυσό μετάλλιο το Πανελλαδικό Εκπαιδευτικό Συνέδριο, τον Πανιώνιο Γυμναστικό Σύλλογο, ο οποίος πρωτοπορεί στα ομαδικά αθλήματα, ιδρύοντας το βόλεϊ το 1913 και το μπάσκετ το 1918, και διδάσκοντας καινούργιες αθλοπαιδιές.

Τα χρώματά του κόκκινο και μπλε, το καθένα με τη σημασία του σε ποικιλόμορφες εκδηλώσεις. Το μπλε το χρώμα της Ελλάδας μαζί με το άσπρο σορτσάκι, το κόκκινο το χρώμα της φωτιάς, της λαχτάρας για λευτεριά.

Η πρώτη ελληνική ποδοσφαιρική ομάδα συγκροτήθηκε το 1895 από το σωματείο «Γυμνάσιον Σμύρνης». Τρία χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 1898, επανενώνεται με τον Ορφέα Σμύρνης και γίνεται ο «Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης». Οκτώ χρόνια αργότερα, παίκτες του επιλέχθηκαν στη Μικτή Σμύρνης και συμμετείχαν στους Μεσοολυμπιακούς του 1906 στην Αθήνα, καταλαμβάνοντας τη 2η θέση επί τεσσάρων ομάδων. Κορμός της αποστολής ήταν παίκτες του Πανιώνιου.

Δύο χρόνια αργότερα ως πρωταθλητής Σμύρνης έρχεται πάλι στην Αθήνα και κατανικάει τη Μικτή Αθηνών-Πειραιώς 3-1. Το παιχνίδι διεξήχθη παρουσία του διαδόχου Κωνσταντίνου στο κατάμεστο ποδηλατοδρόμιο του Νέου Φαλήρου, γήπεδο με καρβουνόσκονη, το μετέπειτα Στάδιο Καραϊσκάκη. Οι ομάδες που απαρτίσανε τη Μικτή Αθηνών-Πειραιώς ήταν ο Πανελλήνιος Γ.Σ., ο Εθνικός Γ.Σ. και ο Πειραϊκός Γ.Σ. Οπως έγραφε η «Ακρόπολη» της εποχής, «κατέπληξαν οι νεαροί Σμυρνιοί αθλητές με την κυανέρυθρη μπλούζα τους, τα λευκά παντελονάκια και την υποδειγματική αγωνιστική τους πειθαρχία». Ενα χρόνο αργότερα, Νοέμβρη του 1909, ο Πανιώνιος δίδει τρεις αγώνες μετά τη λήξη του 2ου Πανελληνίου Πρωταθλήματος, που είχε διοργανώσει ο ΣΕΓΑΣ. Στην πρώτη συνάντηση κατανικά τον Παναθηναϊκό με 5-3. Κατόπιν έρχεται ισοπαλία 1-1 με τη Μικτή Πειραιώς και ηττάται 3-2 από τη Μικτή Αθηνών.

Η αθλητική επικοινωνία Σμύρνης – πατρίδας ήταν συχνότατη. Σφυρηλατούσε τα κοινά οράματα. Εξάλλου στους Ολυμπιακούς του 1896 Ορφέας και Απόλλων συμμετείχαν με 25 αθλητές και από το 1898 διεξήγετο τουρνουά ποδοσφαίρου. Το 1905 διοργανώνεται υποτυπώδες πρωτάθλημα Πανιώνιος Απόλλων, Αρμενική Μπουρνόβας, Πέλοψ Μελαντίας, Μακάμπι, Αλτάι (τουρκική)*, Ευαγγελική Σχολή, Σχολή Μπαρζέρ. Το Κύπελλο το 1910 το κατέκτησε η Σχολή Μπαρζέρ, το 1911 η Ευαγγελική Σχολή, το 1912, ’13, ’14, ο Πανιώνιος, και από το 1915 – 1920 ο Απόλλων Σμύρνης.

* Την Αλτάι την αντάμωσε ξανά 60 χρόνια μετά όταν για το Βαλκανικό Κύπελλο πήγε στη Σμύρνη και μάλιστα στο παλιό το γήπεδο. Τελικά την απέκλεισε και κατέκτησε το Βαλκανικό του 1971.

Πρώτος προπονητής ο Σοφοκλής Μάγνης. Το 1920, στην Ολυμπιάδα της Αμβέρσας, ο Πανιώνιος ενισχύει την Εθνική Ελλάδος με τρεις παίκτες: Αντώνης Φωτιάδης (τερματοφύλακας), Θεόδωρος Δημητρίου ή Μπέμπης (έξω αριστερά) και Σωτήρης Δεσποτόπουλος (ενδιάμεσος). Τους ταλαιπώρησε το γήπεδο με χόρτο, τραυματίστηκε ο Καλούδης και με 10 παίκτες έχασαν 9-0 από τη δυνατή Σουηδία. Ο εν λόγω αγώνας θεωρείται ο 1ος αγώνας που έδωσε η Εθνική Ελλάδος, με τον Μαίανδρο στη φανέλα της. Στην επιστροφή της από την Αμβέρσα, έδωσε έναν αγώνα στο Αμστερνταμ με την ομάδα της πόλης. Ηττήθηκε 2-4 αλλά στάθηκε λίαν αξιοπρεπής. Οκτώ από τους Ολλανδούς παίζανε στην Εθνική Ολυμπιακή τους ομάδα.

Ανοιξη του 1921. Πέντε παίκτες του Πανιωνίου στην 11άδα της Μικτής Σμύρνης στη μοναδική συνάντηση Νέας Ελλάδος με Παλαιά. Στο στάδιο του Πανιωνίου 7.500 κόσμος, με την παρουσία στρατιωτικών και πολιτικών αρχών της πόλεως και του Μητροπολίτη Χρυσοστόμου εκ των ιδρυτών του Πανιωνίου. Η Μικτή Αθηνών-Πειραιώς νίκησε 4-2. Το 1922 ο Πανιώνιος αδυνατεί να πάρει μέρος στο πασχαλινό τουρνουά Αθηνών-Πειραιώς, γιατί η συντριπτική πλειονότητα των αθλητών του είχε στρατευτεί. Είκοσι πέντε αθλητές του συλλόγου πεθαίνουν ηρωικά στα χαρακώματα του ελληνικού στρατού.

Οι τελευταίοι Πανιώνιοι Αγώνες διοργανώθηκαν το 1923 στο Παναθηναϊκό Στάδιο, με πρωτοβουλία του προέδρου του Πανιωνίου Δημητρίου Δάλλα, όπου ανάμεσα στην αγωνία του αμέσως μετά την καταστροφή να βρει χώρους στέγασης για τα μέλη και τους αθλητές του Πανιωνίου, οργανώνει παράλληλα τους Πανιώνιους Αγώνες στην Αθήνα διατηρώντας αναμμένη τη δάδα του αθλητισμού, της πρωτεύουσας του μικρασιατικού Ελληνισμού στην καινούργια της πατρίδα.