Φθινόπωρο στη Νέα Υόρκη

Τι κατάφερε ο Ερντογάν στη Νέα Υόρκη; Εάν ο βασικός στόχος του τούρκου προέδρου ήταν να εγκλωβίσει την ελληνική κυβέρνηση σε ένα δωμάτιο απομόνωσης, απολογούμενη στο εξής για μειωμένα ανθρωπιστικά αντανακλαστικά, η επιχείρηση μπορεί και να διαλύθηκε με το τέλος της ομιλίας του στον ΟΗΕ. Οι εντυπώσεις ποτέ δεν έχουν διάρκεια. Σβήνουν με τις επόμενες – και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ακόμη και χρονικά, είχε τον τελευταίο λόγο από το ίδιο βήμα. Το «μεγάλο καραβάνι» προσφύγων με το οποίο η Τουρκία απειλεί εκ νέου Ελλάδα και Ευρώπη δεν μπορεί να συνδυαστεί με μια «έκρηξη ανθρωπισμού» και πολύ περισσότερο να επιβεβαιώσει αγνές προθέσεις. Η ανάγνωση της ίδιας εικόνας μπορεί το ίδιο εύκολα να είναι πως η Αγκυρα διώχνει τους πρόσφυγες και τους «εργαλειοποιεί» – και αυτή είναι πλέον η κυρίαρχη εκτίμηση σχεδόν σε όλες τις δυτικές πρωτεύουσες. Οι προειδοποιήσεις των Βρυξελλών ότι μπορεί να επανεξεταστεί η χρηματοδότηση της Τουρκίας με ευρωπαϊκά κονδύλια ήταν, άλλωστε, μία από τις πρώτες παρενέργειες από το σόου Ερντογάν στα Ηνωμένα Εθνη.

Στη βάση αυτή, ο τούρκος πρόεδρος μπορεί να επέστρεψε στην Αγκυρα έχοντας επιδεινώσει την αρνητική εικόνα που έχει αρχίσει να διαμορφώνεται στη Δύση για τον ρόλο και την τακτική του. Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, τον περασμένο Ιούνιο στη Μαδρίτη, επεδίωξε να εμφανιστεί ως διεθνής παίκτης, αφήνοντας στην άκρη τα ελληνοτουρκικά. Στη Νέα Υόρκη άλλαξε πλεύση και επιχείρησε να περιορίσει τον πλανήτη στον μικρόκοσμο εκατέρωθεν του Αιγαίου. Μικραίνοντας το κάδρο, τα μέλη του ΟΗΕ δεν είδαν την «εγκληματική Ελλάδα» που προσδοκούσε να βάλει στο παγκόσμιο στόχαστρο ο Ερντογάν, αλλά το μένος που ανάβλυζε από την πλευρά του κατά ενός γείτονα και συμμάχου. Αν όλα τα προηγούμενα χρόνια η Αθήνα προσπαθούσε να αναβαθμίσει τα ελληνοτουρκικά από διμερές σε ευρωπαϊκό πρόβλημα, ο τούρκος πρόεδρος αποφάσισε μεμιάς να το μετατρέψει σε παγκόσμιο. Για πολλούς λόγους, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η νέα συνταγή θα αποδειχθεί χρήσιμη στην Αγκυρα.

Η διεθνής κοινότητα, βέβαια, δεν έχει κλείσει την πόρτα στον Ερντογάν, έστω κι αν έχει καταγραφεί η δυσανεξία που προκαλεί το παιχνίδι του με τον Πούτιν, ερήμην νατοϊκών και άλλων συμμάχων. Στη Νέα Υόρκη είδε κατ΄ ιδίαν τον γερμανό καγκελάριο Ολαφ Σολτς, τον πρόεδρο της Αυστρίας Βαν ντερ Μπέλεν, την πρωθυπουργό της Βρετανίας Λιζ Τρας, τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Γιαΐρ Λαπίντ, εξασφαλίζοντας και μια πρόσκληση για την Ιερουσαλήμ, καθώς και τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες – που τους είδε όλους. Αλλά αυτή τη φορά δεν κατάφερε να του σφίξει το χέρι ο Τζο Μπάιντεν. Με ό,τι κι αν συνεπάγεται αυτό για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις που «καίνε» περισσότερο την Αγκυρα, καθώς γνωρίζει καλά ότι οι μεγάλες αποφάσεις εξακολουθούν να λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον. Αν και η αμερικανική πρωτεύουσα απέχει μόλις τρεις ώρες από τη Νέα Υόρκη, η απόσταση του Ερντογάν από τον Λευκό Οίκο φάνηκε να μεγαλώνει.

Το νέο ισοζύγιο στα εξοπλιστικά και κυρίως η αμερικανική επένδυση στις βάσεις της Αλεξανδρούπολης και της Σούδας είναι μεγαλύτερα αγκάθια για την Αγκυρα και ο βασικός λόγος για τον πολύμηνο τουρκικό εκνευρισμό. Ο Ερντογάν έχει αντιληφθεί από καιρό τη μεταβολή σκηνικού και φρόντισαν και οι Αμερικανοί να το υπενθυμίσουν: την ώρα που ο τούρκος πρόεδρος εμφανιζόταν αμφίσημος για μια συνάντηση με τον Μπάιντεν, ο Τζορτζ Τσούνης βρισκόταν σε αποστολή στην Αλεξανδρούπολη για να υπερτονίσει τις νέες προτεραιότητες της Ουάσιγκτον. Ο νέος πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αθήνα ενημερώθηκε για τον ρόλο που παίζει το ακριτικό λιμάνι «διασφαλίζοντας τη νότια πλευρά του ΝΑΤΟ», ενώ «ευλόγησε» και τον φράχτη που βάζει όρια προς δυσμάς στην Τουρκία. Διόλου τυχαία, οι δύο προσφορές για το 67% του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης είναι αμερικανικού ενδιαφέροντος – και η αξιοποίηση της συνοριακής ζώνης, εμπορικά και στρατιωτικά, έχει ξεκινήσει από τις ΗΠΑ πριν ο Πούτιν δώσει σήμα για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ο 55χρονος Ελληνοαμερικανός που, κατά τον γερουσιαστή Μπομπ Μενέντεζ, «αποτελεί την προσωποποίηση του αμερικανικού ονείρου», δεν έφθασε στα πατρογονικά εδάφη για τις χοροεσπερίδες, ούτε για να προσθέσει στο βιογραφικό του διπλωματικά ένσημα. Επιστρατεύθηκε και για μια μετάβαση που «βραχυκυκλώνει» την Αγκυρα.