Σελιδοδείκτες

Κυκλοφορεί, τις τελευταίες μέρες, ως challenge στο Facebook. Παίρνεις το βιβλίο που βρίσκεται πιο κοντά σου, το ανοίγεις στην τάδε σελίδα, αντιγράφεις και ποστάρεις, χωρίς επεξήγηση, την τάδε, κατά σειρά, πρόταση… Χαριτωμένο. Και ίσως ένα τρικ ώστε να γίνει το βιβλίο, έστω και για λίγες μέρες, διαδικτυακό παιχνίδι. Λες και δεν είναι, ούτως ή άλλως, ένα από τα πιο σημαντικά και τα πιο συναρπαστικά «παιχνίδια» που είχε ποτέ στη διάθεσή του ο άνθρωπος. Δεν είμαι και τόσο σίγουρη ότι κάποια από τις σύγχρονες παιχνιδομηχανές ή εφαρμογές μπορεί να προκαλέσει στα σημερινά πιτσιρίκια τα ρίγη συγκίνησης που ένιωθα όταν διάβαζα την «Παναγία των Παρισίων» και νόμιζα ότι ανεβοκατέβαινα ξαναμμένη στο κωδωνοστάσιό της. Το οποίο ήταν «χτισμένο» μισό από την περιγραφή του Ουγκώ και μισό από τη φαντασία μου.

Ενα «παιχνίδι», εκτός πολλών άλλων, είναι το βιβλίο. Ενα «παιχνίδι» για δύο. Τον αναγνώστη και τον συγγραφέα του. Ο οποίος, με έναν νοερό τρόπο, ξαναγράφει το έργο του κάθε φορά που το διαβάζει κάποιος. Η λογοτεχνία είναι μια «επικοινωνία», από τις ελάχιστες στις τέχνες, που δεν έχει ανάγκη μεσολαβητή ανάμεσα στον δημιουργό και τον αποδέκτη της. Αυτή είναι η μαγεία της. Η δυνατότητα που σου δίνει να «συνομιλείς» αυτήν την εβδομάδα με τον Καζαντζάκη, την επόμενη με τον Χέμινγουεϊ και τη μεθεπόμενη με τον Τσιφόρο. Μόνοι σας, οι δυο σας, μέσα από ένα κομμάτι χαρτί. Γι’ αυτό, μια αμηχανία την έχω απέναντι στην καινούργια τάση των audio books. Να δεχθώ ότι είναι ένας τρόπος να γνωρίσουν κάποια έργα άνθρωποι που δεν πρόκειται να τα διαβάσουν. «Ή να τα ακούν στο αυτοκίνητο αντί για μουσική», όπως μου έλεγε ένας φίλος. Ναι, αλλά ο συγγραφέας γράφει ένα βιβλίο για να διαβαστεί, όχι για να ακουστεί. Αν το ήθελε έτσι, θα έγραφε θεατρικό έργο.

Μπορεί να ακούγομαι παλιοκαιρίσια σε μια εποχή που προσπαθούμε να συγκεντρώσουμε τις ζωές, τις αναφορές και τις ανάγκες μας σε όλο και μικρότερες συσκευές, αλλά, τέλος πάντων, ανήκω σε μια γενιά που τα βιβλία, αυτά καθαυτά, ήταν τα τουβλάκια με τα οποία χτίζαμε τον κόσμο μας. Το «Εγκλημα και τιμωρία» υπάρχει έως σήμερα στη βιβλιοθήκη μου, στην έκδοση με το σκληρό βυσσινί εξώφυλλο από δερματίνη, που το είχα πρωτοδιαβάσει τότε που ερωτεύτηκα τον Ρασκόλνικοφ. Ο «Γιούγκερμαν», παρότι έχω και νεότερες εκδόσεις, σε εκείνη την ξεθωριασμένη της Εστίας, που είχα κλέψει από το δωμάτιο της μαμάς μου, τότε που ερωτεύτηκα τον Καραγάτση. Και το «Τρίτο στεφάνι» με το λευκό εξώφυλλο που, όταν το πρωτόπιασα ένα καλοκαιρινό μεσημέρι, νόμιζα πως ο ίδιος ο Ταχτσής, φουριόζος και ιδρωμένος, καθόταν στην άκρη του καναπέ και μου έλεγε τα πάθη της Εκάβης και της Νίνας. Είναι τα βιβλία με την «ενσωματωμένη» άμμο στη ραφή τους, με τους λεκέδες από κρασί, με τις «κατσαρωμένες» από νερό άκρες, με τα σημειωμένα τηλέφωνα στο εσώφυλλό τους, με τις υπογραμμισμένες φράσεις, με ένα ξεχασμένο εισιτήριο κινηματογράφου στις σελίδες τους. Είναι οι σελιδοδείκτες της ζωής μας. Μια «περιουσία» που δεν ξέρω από τι θα αντικατασταθεί στις επόμενες γενιές.