Το παιχνίδι των μεταμορφώσεων

Προσθετικά ειδικά εφέ ή εργαλεία υποκριτικής; Τι κάνει σήμερα έναν ηθοποιό άξιο να ερμηνεύσει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα; Η βιομηχανία του κινηματογράφου σήμερα δίνει ιδιαίτερη σημασία στην τεχνική των μεταμορφώσεων και των ειδικών εφέ μέσω του μακιγιάζ και των προσθετικών στοιχείων από σιλικονούχα – εύπλαστα – υλικά. Η παλιά σχολή του αμερικανικού σινεμά που βασιζόταν στη μέθοδο του Actor’s Studio έχει υποχωρήσει. Τα τεχνάσματα του Μάρλον Μπράντο τοποθετώντας στο στόμα του έναν νάρθηκα για να κάνει την ερεβώδη φωνή του Ντον Κορλέονε στον ρόλο του στον «Νονό» είναι ξεπερασμένα. Ο Κόλιν Φάρελ, ο Μπράντλεϊ Κούπερ ή ο Μπρένταν Φρέιζερ, που πρόσφατα καταχειροκροτήθηκε μέσα στην αίθουσα όπου προβλήθηκε η ταινία «The Whale», στο Φεστιβάλ της Βενετίας, στην οποία υποδυόταν έναν υπέρβαρο άνθρωπο, για τις μεταμορφώσεις τους βασίστηκαν στους τεχνίτες των ειδικών εφέ, εξειδικευμένων στα προσθετικά σιλικόνης.

Και όπως επισημαίνει στο άρθρο του στην «Guardian» ο Phil Hoad, τα προσθετικά έγιναν μόδα ανάμεσα στους σταρ πρώτης γραμμής.

Πρόσφατα εμφανίστηκαν εικόνες από τα γυρίσματα της νέας βιογραφικής ταινίας του Λέοναρντ Μπερνστάιν «Maestro». Σε αυτές εικονίζεται ο Μπράντλεϊ Κούπερ σχεδόν βαλσαμωμένος με σιλικόνη για να μοιάζει στον συνθέτη. Ο Μπρένταν Φρέιζερ χειροκροτήθηκε όρθιος στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας στις αρχές του μήνα επειδή έκανε τη στολή λίπους κάτι περισσότερο από ένα μονότονο αστείο στη δραματική ταινία με θέμα την παχυσαρκία «The Whale».

Ο Κόλιν Φάρελ με τον ίδιο τρόπο περιτύλιξε τη γοητεία του για να υποδυθεί τον Πιγκουίνο στην ταινία «The Batman». Ενώ ο σύγχρονος Ντόριαν Γκρέι, Τζάρεντ Λέτο, συναντήθηκε με τη μέση ηλικία καθώς μεταμορφώθηκε στον παχύσαρκο, φαλακρό Πάολο Γκούτσι στην ταινία του Ρίντλεϊ Σκοτ «Ο οίκος Gucci». Και ο Γκάρι Ολντμαν το 2017 κέρδισε το Οσκαρ πρώτου ανδρικού ρόλου, παρά το γεγονός ότι το στόμα του ήταν το μόνο αναγνωρίσιμο χαρακτηριστικό από τον εαυτό του, για την ενσάρκωση του Ουίνστον Τσόρτσιλ στην ταινία «Η πιο σκοτεινή ώρα».

Σκεπτικισμός

Ωστόσο, υπάρχει ένας σκεπτικισμός σχετικά με την υπερβολική χρήση των προσθετικών και την απουσία ηλικιωμένων ηθοποιών που να υποδύονται χαρακτήρες της μέσης ηλικίας. Από την άλλη πλευρά υπάρχει κάτι επιδεικτικό στην επιθυμία των σταρ να αυτοκαταργηθούν μέσα από την τακτική της πλήρους μεταμόρφωσης, ακολουθώντας το παράδειγμα του Ρόμπιν Ουίλιαμς ως «Κυρία Νταπφάιρ». Ο Γκόραν Λούντστρομ, σπεσιαλίστας των ειδικών εφέ που δούλεψε με τον Λέτο, εξεπλάγη όταν εκείνος του ζήτησε να γίνει αγνώριστος ως Πάολο Γκούτσι: «Δεν μου είχε ξαναζητήσει ποτέ κανείς κάτι τέτοιο – συνήθως, πάντα ήθελες να βλέπεις τον ηθοποιό εκεί μέσα. Το καινούργιο είναι ότι οι άνθρωποι εντυπωσιάζονται από το γεγονός ότι δεν μπορείς να τους αναγνωρίσεις».

Ομως ο Καζούρο Τσούζι, ο ειδικός στα προσθετικά και υπεύθυνος για το μακιγιάζ του Μπράντλεϊ Κούπερ και του Γκάρι Ολντμαν, πιστεύει ότι η έμφαση στην πρακτική της μεταμόρφωσης είναι λάθος. «Είναι πολύ εύκολο να κάνεις κάποιον αγνώριστο. Το θέμα είναι πώς το μακιγιάζ αντιπροσωπεύει αυτόν τον χαρακτήρα ή την ιστορία. Αυτό που κάνουμε είναι μέρος της αφήγησης της ιστορίας», εξηγεί στην «Guardian».

Στην ορολογία της μεθόδου, πρόκειται για το πέρασμα από την «τέχνη της αναπαράστασης» στην «τέχνη της εμπειρίας». Βέβαια, είναι συζητήσιμο αν αυτό που βίωναν τότε οι ηθοποιοί είναι η πραγματικότητα του χαρακτήρα ή απλώς κάποιο εσωτερικό τους συναίσθημα που χρησιμοποιούν για να τον ζωντανέψουν. Αλλά αυτό δεν είχε σημασία στο παρελθόν. Στην πραγματικότητα, αυτή η συγχώνευση της προσωπικότητας ήταν ακριβώς αυτό στο οποίο βασίζονταν οι μεγάλοι σταρ, ειδικά αν είχαν ελάχιστη ομοιότητα με τις πραγματικές φιγούρες που υποδύονταν. Μετρούσε η αστραπιαία σύγκλιση των εσωτερικών οντοτήτων, η προσωπικότητα του σταρ που ευθυγραμμιζόταν με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του υποκειμένου. Ο Χένρι Φόντα δεν ήταν ακριβώς ο σωσίας του Αβραάμ Λίνκολν, αλλά ο αέρας του καθαρού ιδεαλισμού συγχρονίστηκε στον ρόλο του στην ταινία «Ο νεαρός κύριος Λίνκολν».

Τα εξωτερικά στοιχεία εκφράζουν εσωτερικές αλήθειες, δειχνόταν ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος. Οι ηθοποιοί συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο πως η σημερινή τεχνολογία προσθετικής μπορεί να αποτελέσει πύλη προς την αυθεντικότητα – και συχνά είναι αυτοί που οδηγούν αυτές τις μεταμορφώσεις. Ο Λούντστρομ είδε τον Λέτο και τον Κόλιν Φάρελ να αλλάζουν ορατά στην καρέκλα του μακιγιάζ, καθώς εφαρμόζονταν τα κομμάτια σιλικόνης πάνω τους. «Μόλις το μακιγιάζ αρχίσει να μοιάζει με πρόσωπο, η φωνή τους, ολόκληρο το πρότυπο συμπεριφοράς τους αλλάζουν», λέει ο τεχνίτης. «Είναι πραγματικά συναρπαστικό, γιατί είναι αυτό που θέλεις ως μακιγέρ, ο ηθοποιός να ταυτιστεί με τη νέα του εμφάνιση». Σε αυτή τη διαδικασία υπάρχει ανησυχία μήπως καλυφθούν παρά πολλά σημεία του σώματος και ο ηθοποιός εξαιτίας της μάσκας δημιουργήσει απόσταση με το κοινό του. Ή μήπως τα προσθετικά γίνουν τόσο περιοριστικά για το σώμα, ώστε οι ηθοποιοί να μην μπορούν πλέον να δράσουν. Συγκεκριμένα, ο Λέτο καθοδήγησε τον τεχνικό του να μεταμορφώσει τη μύτη του. Ο Λούντστρομ λέει ότι αυτό που πέτυχαν δεν είναι ένα ομοίωμα του Πάολο Γκούτσι, αλλά μάλλον ένα υβρίδιο μεταξύ του Λέτο και του Γκούτσι που μεταφέρει αυτό που πρέπει να αποδοθεί στη σειρά: τον δυναστικό μπουφόνο της μόδας.

Η χρήση σιλικόνης

Η σιλικόνη – πιο ανθεκτική από το λατέξ – χρησιμοποιείται στα προσθετικά περίπου είκοσι χρόνια. Ο Τσούζι, ο οποίος δούλεψε με τον Ολντμαν στο να γίνει Τσόρτσιλ, είναι ένας πρωτοπόρος της σιλικόνης, λύνοντας στα μέσα της δεκαετίας του 2000 το βασικό τεχνικό πρόβλημα που αντιμετώπιζαν με το υλικό: πώς να βάφεται. Αρχικά είχε εμπνευστεί για να γίνει μακιγέρ προσθετικών από τη μεταμόρφωση του Χαλ Χόλμπρουκ σε Αβραάμ Λίνκολν από τον Ντικ Σμιθ για τη μίνι σειρά «Βόρειοι και Νότιοι» του 1985. Αλλά απογοητεύτηκε από τον τρόπο με τον οποίο η δουλειά του στην προσθετική σιλικόνης άρχισε να χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας και τρόμου, αντί για τον μιμητικό ρεαλισμό που τον γοήτευε. Για τον Τσούζι, η αλήθεια είναι πραγματικά γραμμένη στα πρόσωπά μας: «Είναι το ημερολόγιο ενός ατόμου ή η ιστορία της ζωής του. Γεννιούνται με ένα πρόσωπο, αλλά ταυτόχρονα η ζωή αφήνει εκεί ένα αρχείο. Μερικές φορές στις φωτογραφίες βλέπεις μια συγκεκριμένη ρυτίδα. Οταν μελετώ έναν χαρακτήρα, προσπαθώ να καταλάβω γιατί μοιάζει έτσι: τι είδους νοοτροπία έχει και τι πέρασε».

Με τον Μπρένταν Φρέιζερ να βρίσκεται στην κούρσα για τα Οσκαρ του επόμενου έτους και τον Κούπερ να ελπίζει πιθανώς για το ίδιο το 2024, ένα στρώμα σιλικόνης θα μπορούσε να διευθετήσει τα επόμενα δύο βραβεία καλύτερου ηθοποιού. Σε αυτή την προώθηση των προσθετικών στοιχείων, οι ερμηνευτές και οι μακιγέρ, είτε εργάζονται στο εσωτερικό είτε στην εξωτερική επιφάνεια, προσπαθούν να καλύψουν το χάσμα με την πραγματικότητα. Σε αυτόν τον αγώνα ο Τσούζι αισθάνεται το βάρος του σκοπού: «Νιώθω πάντα ηττημένος, γιατί προσπαθώ να μιμηθώ τη φύση, αλλά δεν μπορώ ποτέ να είμαι τόσο τέλειος όσο αυτή. Θέλω το έργο μου να είναι αόρατο».