Μια σκληρή μάχη ιδεών απειλεί την Ευρωπαϊκή Ενωση

Η Ιταλία μπορεί σύντομα να κυβερνηθεί, για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία της, από ένα κόμμα με ρίζες στα κατάλοιπα του φασιστικού κινήματος του Μουσολίνι. Εάν οι Αδελφοί της Ιταλίας καταλήξουν στο τιμόνι του κυβερνητικού συνασπισμού, όπως φαίνεται πιθανό, η ευρωπαϊκή πολιτική θα αλλάξει ριζικά.

Η Τζόρτζια Μελόνι, η χαρισματική ηγέτις του ακροδεξιού κόμματος, έχει κατηγορηθεί ως «νεοφασίστρια», και τόσο αυτό το κόμμα όσο και το δεύτερο μεγαλύτερο μέλος του συνασπισμού της, η Λέγκα, έχουν χαρακτηριστεί «λαϊκιστικά». Και οι δύο ετικέτες χάνουν την ουσία. Ναι, αυτά τα κόμματα έχουν εκμεταλλευτεί την έντονη δυσαρέσκεια που νιώθουν ορισμένοι ψηφοφόροι και θα τηρήσουν σκληρή στάση για τη μετανάστευση και την ασφάλεια. Αλλά οι Αδελφοί της Ιταλίας δεν επιδιώκουν να ανατρέψουν τη φιλελεύθερη δημοκρατία.

Οι φιλοδοξίες τους βρίσκονται αλλού. Αναγνωρίζοντας ότι το κλειδί για την επιτυχία των δύο μεγάλων πολιτικών οικογενειών της Ευρώπης, των Χριστιανοδημοκρατών και των Σοσιαλδημοκρατών, ήταν η καλά ανεπτυγμένη πολιτική και ηθική τους κουλτούρα, οι Αδελφοί επιδιώκουν να θέσουν παρόμοια θεμέλια για τη Δεξιά, επιτρέποντάς της έτσι να κερδίσει και να διατηρήσει δύναμη στο μέλλον. Αυτή είναι η ύπουλη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσει η προοδευτική σκέψη.

Σε ποιους πυλώνες θα στέκεται το νέο πνευματικό οικοδόμημα της Δεξιάς; Σε πρόσφατη συνέντευξή της, η Μελόνι εξέφρασε θαυμασμό για τον αείμνηστο βρετανό φιλόσοφο Ρότζερ Σκράτον, έναν συντηρητικό που δεν ήταν ούτε φασίστας ούτε λαϊκιστής και του οποίου οι απόψεις – όπως αυτές της Μελόνι – δεν μπορούν να κατηγοριοποιηθούν καθαρά ως υπέρ του κράτους ή υπέρ της αγοράς. Και για τους δύο, η ελεύθερη αγορά είναι ένας απαραίτητος θεσμός, αλλά η μονοπωλιακή εξουσία πρέπει να περιοριστεί με ρυθμίσεις. Ούτε ο Σκράτον αντιτάχθηκε ουσιαστικά στην ΕΕ. Πίστευε ότι ένα σύστημα διευρωπαϊκής συνεργασίας ήταν απαραίτητο, αλλά δεν θα έπρεπε να έχει το κόστος της εθνικής κυριαρχίας στους τομείς που έχουν σημασία. Ομοίως, ένας συνασπισμός υπό την ηγεσία των Αδελφών της Ιταλίας δεν θα επιδιώκει την έξοδο από την ΕΕ ή την ευρωζώνη, καθώς οραματίζονται την ΕΕ περισσότερο ως μια χαλαρή συνομοσπονδία κυρίαρχων κρατών, παρά ως μια «ολοένα στενότερη ένωση», με φιλοδοξίες να γίνει ένα ημιομοσπονδιακό κράτος. Εθνικισμός και συντηρητισμός πάνε χέρι χέρι.

Οι νέοι συντηρητικοί έχουν καταλάβει κάτι σημαντικό: χωρίς μια ευρωπαϊκή κοινωνία, το σχέδιο της «ολοένα και στενότερης ένωσης» στηρίζεται σε εύθραυστα θεμέλια. Οι συντηρητικές δυνάμεις όπως οι Αδελφοί της Ιταλίας προσπαθούν να «συντηρήσουν» τα υπάρχοντα συστήματα και να ορίσουν τις ταυτότητες με βάση την εθνικότητα και τη θρησκεία, αντί για ευρύτερες πολιτικές ή πολιτιστικές σχέσεις. Ο συντηρητισμός παίζει με τους φόβους των ανθρώπων και τους χωρίζει παρά τους ενώνει. Θεωρούν ότι η πολιτιστική και πολιτική ολοκλήρωση πρέπει να αντικατασταθεί από πολιτικές που επιδεινώνουν την περιθωριοποίηση των ευάλωτων ομάδων και αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τις κοινές προκλήσεις. Αν είναι αλήθεια, όπως υποστηρίζουν οι συντηρητικοί, ότι μια λειτουργική άποψη για την ΕΕ είναι βέβαιο ότι θα αποτύχει, είναι επίσης αλήθεια ότι η λειτουργική και η πολιτική αλληλεπιδρούν, βοηθώντας στον επαναπροσδιορισμό των περιγραμμάτων της πολιτείας. Σε έναν συνεχώς εξελισσόμενο κόσμο, μια αμυντική, στατική κατανόηση της κοινότητας θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε οικονομική αποτυχία και μπορεί να καλλιεργήσει τον ρατσισμό και τις κοινωνικές συγκρούσεις.

Ωστόσο, αυτή ακριβώς η κατανόηση φαίνεται πιθανό να διαμορφώσει τη διακυβέρνηση στην τρίτη μεγαλύτερη χώρα – μέλος της ΕΕ. Μια σκληρή μάχη ιδεών απειλεί την ΕΕ, με δυνητικά σοβαρές συνέπειες για τη διαδικασία ολοκλήρωσης. Για να κερδίσουν τον αγώνα, οι υποστηρικτές της Ενωσης δεν πρέπει να δαιμονοποιούν συντηρητικούς όπως η Μελόνι και να παραποιούν τις απόψεις τους. Αντίθετα, πρέπει να αντιμετωπίσουν την κριτική κατά μέτωπο και να επινοήσουν αξιόπιστους τρόπους για να στηρίξουν την ευρωπαϊκή πολιτική που πρέπει να υπάρχει προκειμένου να πετύχει το ευρωπαϊκό εγχείρημα.

Η Λουκρέτσια Λάιχλιν, πρώην διευθύντρια Ερευνας στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, είναι καθηγήτρια Οικονομικών στη London Business School