Το μουσείο {LF}τού χάρισε {LF}την αθανασία

Ο καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης Δημήτριος Παντερμαλής αποφάσισε να εγκαταλείψει τον κόσμο των θνητών, να γίνει πάρεδρος των αθανάτων. Ο άνθρωπος που έφερε στο φως το Δίον, την ιερή πόλη των Μακεδόνων, την αγάπησε ως Μακεδών ο ίδιος, της έδωσε μεγάλο μέρος της ψυχής του, τη μελέτησε, την έκανε παγκόσμια γνωστή και προσιτή και κατανοητή, δεν είναι πια κοντά μας.

Την πόλη αυτή στους πρόποδες κτισμένη του μεγαλόπρεπου Ολύμπου, της κατοικίας των θεών, ποτέ του δεν την εγκατέλειψε, μια πόλη τετράγωνη, υγρή, γεμάτη δένδρα γηγενή, ποτάμια, θέατρα και πεδιάδες. Εδώ η ψυχή του Μεγαλέξαντρου σύχναζε, πετώντας κάθε τόσο μακριά από της Αλεξάνδρειας τον τάφο για μια περιήγηση νυχτερινή στην ιερή αυτή πόλη που είχε τιμήσει με αναθήματα λαμπρά σε ανάμνηση πολεμικών θριάμβων του ενάντια στους Πέρσες της Μικράς Ασίας. Ομοίως και ο Δημήτριος Παντερμαλής δραπέτευε συχνά απ’ το πολύβουο άστυ των Αθηνών και το νέο Μουσείο του της Ακροπόλεως για να ηρεμήσει επιτέλους, ζώντας, έστω για λίγο, στη γαλήνη του αρχαιολογικού πάρκου που είχε δημιουργήσει με πάθος, αφοσίωση, γνώση και αισθητική δική του.

Ο άνθρωπος με την παραδοσιακή ευγένεια και ηπιότητα των Ελλήνων της χαμένης πατρίδας, που βίωσε παιδί τις τραυματικές εμπειρίες της μετακατοχικής Θεσσαλονίκης και του Εμφυλίου, ολοκλήρωσε με επιτυχία τις φιλολογικές – αρχαιολογικές πανεπιστημιακές σπουδές του στο προοδευτικό Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης με φωτισμένους επιφανείς δασκάλους της Γενιάς του ’30, έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα από το Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ και κατέλαβε από τους πρώτους της γενιάς του έδρα καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα με τη διδασκαλία, εκδήλωσε από νωρίς το ενδιαφέρον του για την Πολιτική (διετέλεσε βουλευτής Επικρατείας) και κυρίως για το Θέατρο (πρόεδρος του ΔΣ στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος) και την Τέχνη γενικότερα.

Το opus magnum του Δημήτριου Παντερμαλή δεν είναι απλώς ένα μεγάλο σύγγραμμα, αλλά η κατασκευή, η έκθεση και η υποδειγματική λειτουργία του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως, του μεγάλου αρχαιολογικού μουσείου που στεγάζει κυρίως τα αριστουργήματα της αττικής γλυπτικής των κλασικών χρόνων, ελεύθερα και αρχιτεκτονικά γλυπτά των κτισμάτων του ιερού βράχου της Αθήνας.

Το Νέο Μουσείο Ακροπόλεως είναι παγκόσμιας ακτινοβολίας, συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων και πλέον δημοφιλών στον κόσμο, θεωρείται και είναι μουσείο πρότυπο αυτοδιοίκησης και αυτοδιαχείρισης των εσόδων του με Διοικητικό Συμβούλιο, πρόεδρο του ΔΣ και διευθυντή, ένα μουσείο προορισμένο να ζήσει για πάντα, ένα μουσείο που χάρισε στον Δημήτριο Παντερμαλή την αθανασία. Τα αντικείμενα του Μουσείου Ακροπόλεως αποτελούν αντιπροσωπευτικό τμήμα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, καθρεφτίζουν τη δημοκρατική αθηναϊκή κοινωνία στην οποία γεννήθηκαν. Η έκθεση αναπτύσσεται σε τρισδιάστατο χώρο που περιλαμβάνει τα αντικείμενα και τον παρατηρητή-θεατή σε ένα πλαίσιο αναγνωριστικής-γνωστικής διαδικασίας και ταυτόχρονα αξιοποιεί κατάλληλα τη δισδιάστατη υπόσταση των γραπτών κειμένων και των επεξηγηματικών πινακίδων.

Στον εκθεσιακό του χώρο ο Παντερμαλής κατάφερε ώστε ο επισκέπτης να βιώνει τα τέχνεργα του παρελθόντος υπερβαίνοντας ανώδυνα το φράγμα του χρόνου από το σήμερα στο τότε, να αναπλάθει το παρελθόν. Τα εκθέματα του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως δεν αποτελούν απλώς και μόνο έργα υψηλού αισθητικού ενδιαφέροντος, αντιμετωπίζονται και ως τέχνεργα με ανθρωπολογικό ενδιαφέρον, φορείς πολλαπλών μηνυμάτων. Ο Παντερμαλής, όπως ο Αγγελος Δεληβορριάς, υπήρξε πρωτοπόρος στα ανοίγματα σε περιοδικές εκθέσεις, σε εκθέσεις αρχαίων αντικειμένων από την αρχαία αθηναϊκή συνοικία που διατηρείται ορατή στον υπόγειο χώρο του Μουσείου και είναι επισκέψιμη. Ηταν επίσης ανοιχτός σε οργάνωση διαλέξεων και συνεδρίων στο αμφιθέατρο του Μουσείου, σε εκδόσεις, κυλικεία, εστιατόρια και ελκυστικά πωλητήρια, τα οποία δυστυχώς απουσιάζουν παντελώς από ορισμένα μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους με αποτέλεσμα σοβαρή απώλεια εσόδων για το Ταμείο του ΟΔΑΠ. Η άποψη του Παντερμαλή ταυτίζεται απόλυτα με εκείνη του Δεληβορριά. Υποστήριζε την αποδέσμευση των κρατικών μουσειακών οργανισμών από την υποταγή τους στα «ιδεώδη του δημοσιοϋπαλληλικού status quo» και την απαλλαγή τους από τα δεινά της γραφειοκρατίας. Η πρόταση για διοικητική και διαχειριστική αυτονομία δεν σημαίνει ιδιωτικοποίηση, όπως παρερμηνεύεται από ορισμένους, αλλά ένα νέο δοκιμασμένο πρότυπο κρατικής πολιτιστικής διαχείρισης, σύμφωνα με το παράδειγμα του νέου αρχαιολογικού Μουσείου της Ακρόπολης (ΦΕΚ Α’ 224/5.11.2008).

Η οπτική του Δημήτριου Παντερμαλή απαιτεί επανεξέταση των υπηρεσιών στον τομέα του Πολιτισμού που παρέχονται από το κράτος και αναζήτηση αποδοτικότερων μεθόδων για την άσκησή τους. Τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε περίοδο της κρίσης καθιστούν επιτακτική την ανάγκη επιλογής προγραμμάτων και δράσεων πολιτισμού προς χρηματοδότηση, με γνώμονα απτά αποτελέσματα στην οικονομία και την κοινωνία, όπως αύξηση του αριθμού των επισκεπτών και κατ’ επέκταση των εσόδων, ελκυστικά πωλητήρια, δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, σταδιακή απαλλαγή από τις συνεχείς κρατικές επιχορηγήσεις, σταδιακή διαχειριστική και διοικητική αυτονομία.

Αγαπητέ μου φίλε και συνάδελφε Δημήτρη, εκεί που βρίσκεσαι τώρα μην ανησυχίες, άξιοι μαθητές σου και συνάδελφοι φροντίζουν με αγάπη τα έργα που δημιούργησες και συνεχίζουν τη λειτουργία τους.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας και επικεφαλής των ανασκαφών στην Αρχαία Μεσσήνη.