Το καπέλο ως υποκατάστατο του στέμματος

Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ ανάμεσα στους στίχους του «Ερρίκου Δ’» έγραψε: «Ανήσυχο είναι το κεφάλι που φοράει στέμμα». Ισως αυτός να ήταν ο λόγος που η βασίλισσα της Βρετανίας είχε φορέσει τόσο πολλά καπέλα. Για εβδομήντα χρόνια, μια επαναλαμβανόμενη ερώτηση συνόδευσε κάθε εμφάνιση της Ελισάβετ Β’ της Αγγλίας. Τι καπέλο θα φορέσει; Συμβολικά, το διακύβευμα ήταν μεγάλο. Το καπέλο θεωρήθηκε ως ένα υποκατάστατο του στέμματος του οποίου η λειτουργία είναι να εξασφαλίζει την ορατότητα της βασίλισσας με την απαραίτητη μεγαλοπρέπεια και επισημότητα. Ωστόσο, δεδομένου ότι ο μοναρχικός θεσμός είναι πάνω από τη μόδα και δεδομένου ότι στην πραγματική ζωή οι γυναίκες δεν φορούσαν καπέλα από τα τέλη της δεκαετίας του 1940, η βασιλική συλλογή καπέλων είναι ένα αυθεντικό πεδίο έκφρασης της Ελισάβετ. Τα καπέλα είτε ως προς τα σχήματα αλλά και ως προς τα χρώματα έδιναν τη δυνατότητα μιας συγκεκριμένης θεατρικής πράξης από την πλευρά της. Η περιοδικότητά τους ως αναπόσπαστο τμήμα της βασιλικής γκαρνταρόμπας τροφοδότησε τακτικά τις προβλέψεις στα γραφεία στοιχημάτων. Σε αυτή την περίπτωση, η ηγεμόνας σπάνια τους απογοήτευσε.

Η συνολική εικόνα της βασίλισσας Ελισάβετ Β’ επέβαλλε την ανωτερότητα του ηγεμονικού της ρόλου. Η μονάρχης στα όρια του καλού γούστου και του κοινώς ωραίου αποστασιοποιήθηκε από την υπερβολή του καθ’ όλα όμορφου το οποίο κυνηγά διαρκώς η μόδα. Μερικά βήματα πίσω με τα ίσια πανωφόρια και τους πάντα τετραγωνισμένους ώμους που κάλυπταν την ανατροπή των μη συμμετρικών ώμων της, η Ελισάβετ απέτρεψε τη μίμηση.

ΠΟΛΥΧΡΩΜΗ ΣΥΛΛΟΓΗ. Η βασίλισσα έγινε το πρότυπο μιας εκκεντρικής θεώρησης της σημασίας των ρούχων. Γι’ αυτό και η πολύχρωμη συλλογή των πανομοιότυπων συνόλων της ήταν η στολή της: για τις πρωινές της εμφανίσεις φορούσε φόρεμα με αναλόγου χρώματος παλτό και καπέλο. Πολύ περισσότερο από το να δείχνει μέλος μιας τάξης και ενός έθνους, η Ελισάβετ Β’ μαζί με τους άγγλους σχεδιαστές της επινόησε την εμφάνισή της για να ξεχωρίζει.

Το ντύσιμό της βασίστηκε σε εμπειρικές και όχι στυλιστικές παραμέτρους: η σημασία του να μην δείχνει προσπάθεια, η αποφυγή να προκαλεί την κριτική λόγω χλιδής, η σημασία τα ρούχα της να αποπνέουν αίγλη, αυτοπεποίθηση και όχι ανησυχία, να της προσδίδουν ορατότητα και να αισθάνεται ότι την παρατηρούν χωρίς η ίδια να το επιδιώκει συνοψίζουν τις επιλογές της.

Η αίσθηση που είχε η βασίλισσα για τις περιστάσεις ήταν «σχεδόν στρατιωτική», σημείωνε η βιογράφος της Σάλι Μπέντελ Σμιθ στο «Elizabeth the Queen: The Life of a Modern Monarch», αναφέροντας ότι είχε εξαιρετική επίγνωση των ειδών που έπρεπε να φορέσει για κάθε περίσταση. Πριν από καθεμιά από τις πολυάριθμες ξένες περιοδείες και τις κρατικές επισκέψεις που έκανε κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας βασιλείας της μια ερευνητική ομάδα είχε αποσταλεί για να κάνει αναγνώριση σε εθνικά σύμβολα, πουλιά και λουλούδια, σκηνικά βάθρων, ακόμη και πολιτιστικές δεισιδαιμονίες σχετικά με ένα χρώμα που είναι πολυσυζητημένο στον συγκεκριμένο τόπο.

Αυτό το έπος των καπέλων τροφοδοτήθηκε επίσης και από απρόβλεπτα γεγονότα, από λανθασμένες επιλογές που προκάλεσαν έως και παρεξηγήσεις. Το 1991, σε επίσημη επίσκεψή της στην Ουάσιγκτον, η Ελισάβετ μίλησε μετά τον αμερικανό πρόεδρο. Ο Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος υψώθηκε δίπλα της κατά 25 εκατοστά. Δυστυχώς κανένα σκαλοπάτι δεν είχε προβλεφθεί και η ηγεμόνας κυριολεκτικά εξαφανίζεται πίσω από το αναλόγιο. Το επεισόδιο έμεινε γνωστό σαν αυτό του «ομιλούντος καπέλου». Το 1998, στην Κουάλα Λουμπούρ, η βασίλισσα διαπίστωσε ότι το κάλυμμα κεφαλής που της είχαν κατασκευάσει ήταν αρκούντως φρικτό. Χωρίς πανικό, αποφάσισε να το φορέσει… ανάποδα. Ενώ η πιο αμφιλεγόμενη επιλογή της παραμένει αυτή που επέλεξε τον Ιούνιο του 2017 για να μιλήσει στη Βουλή των Κοινοτήτων, έναν χρόνο μετά την ψηφοφορία για το Brexit: ήταν μια δημιουργία από μπλε ύφασμα, διακοσμημένη με κίτρινα λουλούδια από χάντρες που θύμιζαν την ευρωπαϊκή σημαία. Θα έλεγε κάποιος ότι επρόκειτο για ένα είδος βασιλικού μανιφέστου, γι’ αυτό και το Μπάκιγχαμ έπρεπε να κάνει διευκρινίσεις και να το αρνηθεί.

Το 2015, παραμονές της μεγάλης έκθεσης της γκαρνταρόμπας της Ελισάβετ Β’ στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 90 της χρόνια, η Καρολίν ντε Γκιτό ως επιμελήτρια των βασιλικών συλλογών πληροφορεί τα διεθνή μίντια ότι η βασίλισσα εργάζεται κυρίως όρθια. Γι’ αυτό και την παρατηρούν σε όλο της το μήκος. Καθώς λοιπόν είναι μικροσκοπική, πρέπει να ξεχωρίζει από το πλήθος. Γι’ αυτό και έδειξε να προτιμά τα φωτεινά χρωματιστά σύνολα με αντίστοιχα τολμηρά καπέλα, τα λεγόμενα headpieces. «Η βασίλισσα γνώριζε πάντα ότι πρέπει να ξεχωρίζει από το πλήθος και γι’ αυτόν το λόγο τα καπέλα και οι στολισμοί κεφαλής έπαιζαν πάντα σημαντικό ρόλο στην γκαρνταρόμπα της« δήλωσε η επιμελήτρια του Royal Collection Trust που διοργάνωσε τις εκθέσεις «Fashioning a Reign: 90 Years of Style From the Queen’s Wardrobe».

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ. «Πρέπει να με δουν για να με πιστέψουν» παρατήρησε η βασίλισσα της Αγγλίας, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη βιογράφο της Σάλι Μπέντελ Σμιθ. Και το πιο πειστικό της εργαλείο που λειτούργησε άμεσα πάνω της ήταν τα καπέλα. Αυτά τα εξαρτήματα της εμφάνισής της επέτρεπαν στον κόσμο να την εντοπίσουν. «Σχεδόν κάθε καπέλο που φοράει είναι στρατηγικό, διασφαλίζοντας ότι το πρόσωπό της είναι πλήρως ορατό αλλά και πλαισιωμένο σε μια σειρά από στυλ τα οποία όλα αυτά τα χρόνια της βασιλείας της συχνά θεωρήθηκαν έως και avant-garde για την εποχή τους» θα συμπληρώσει η επιμελήτρια της βασιλικής γκαρνταρόμπας.

Οπως κάθε σταρ ερμηνευτής σε μια εποχή που κυριαρχούσε το φωτογραφικό μέσο, η νεαρή βασίλισσα Ελισάβετ χρειαζόταν μια εύκολα αναγνωρίσιμη υπογραφή. Κάτι που θα προκαλούσε άμεσα στον θεατή την ανάμνησή της. Οπως η χρυσοκέντητη λευκή φόρμα του Ελβις ή το αστραφτερό γάντι του Μάικλ Τζάκσον. Ετσι και η Ελισάβετ βρήκε την ιδανική φόρμουλα για να αναδειχθεί σε στερεοτυπική φιγούρα της γουορχολικής ποπ κουλτούρας. Με τη βοήθεια αρχικά των σχεδιαστών Νόρμαν Χάρτνελ και Χάρντι Εϊμις και πιο πρόσφατα της Αντζελα Κέλι, φόρεσε μια σειρά ρούχων με απλό σχήμα, ντυμένη από την κορυφή έως τα άκρα με το ίδιο χρώμα. Το παστέλ συνηθισμένο παλτό της με τους τετράγωνους ώμους, ο λαμπερός δίσκος ενός ασορτί καπέλου, η μαύρη στενόμακρη τσάντα της, οι στρογγυλές φόρμες των παπουτσιών με χαμηλό τακούνι ήταν ο ορισμός της γεωμετρικής απλότητας. Στο εξής, ακόμα και κενός από σώμα, αυτός ο ενδυματολογικός συνδυασμός θα φώναζε «βασίλισσα Ελισάβετ Β’».