Το σύνδρομο της Στοκχόλμης

Ούτε η Λευκή Βίβλος των ίδιων των Σουηδών Δημοκρατών δεν το αμφισβητεί: το κόμμα, επιβεβαιώνει, δημιουργήθηκε (το 1988) ως μια γραφειοκρατική συνέχιση της ακροδεξιάς, ανοιχτά ρατσιστικής οργάνωσης «Κρατήστε τη Σουηδία Σουηδική». Από τους 22 ιδρυτές που αναγράφονται οι 10 έχουν παρελθόν σε ναζιστικές οργανώσεις – ανάμεσά τους και ο Γκούσταφ Εκστρομ, ένας αφοσιωμένος Εθνοσοσιαλιστής που είχε προσχωρήσει εθελοντικά το 1941 στα Waffen-SS. Είναι, με δυο λόγια, κοινώς αναγνωρισμένο: όταν ανέλαβε ο Τζίμι Ακεσον την ηγεσία τους, το 2005, σε ηλικία 26 χρόνων, οι Σουηδοί Δημοκράτες ήταν μια φωλιά νεοναζί. Για αυτό και στις εκλογές του 2002 είχαν πάρει μόλις ένα 1,4% των ψήφων. Χάρη στην εκστρατεία «αποδαιμονοποίησης» που έθεσε σε εφαρμογή ο Ακεσον, το κόμμα κατάφερε οκτώ χρόνια αργότερα να εισέλθει για πρώτη φορά στη σουηδική Βουλή με ένα 5,7% των ψήφων. Θα περνούσε όμως σχεδόν μια δεκαετία ακόμη προτού δεχθεί να διαπραγματευτεί ή να συνεργαστεί μαζί τους σε εθνικό επίπεδο οποιοδήποτε από τα υπόλοιπα κόμματα.

Στη διάρκεια της περιόδου αυτής, οι Σουηδοί Δημοκράτες μπλέκονταν διαρκώς σε σκάνδαλα. Ενα από τα πιο σοκαριστικά είναι το «σκάνδαλο των σιδηρολοστών»: βίντεο που διέρρευσε το 2012 δείχνει τρία υψηλόβαθμα κομματικά στελέχη να καβγαδίζουν με έναν κωμικό ηθοποιό κουρδικής καταγωγής. Αφού πρώτα περιλούζουν με ύβρεις άλλους παρισταμένους και σπρώχνουν μια γυναίκα με αποτέλεσμα να πέσει πάνω στο πλάι ενός αυτοκινήτου, οι τρεις άνδρες, γελώντας, αποφασίζουν να εξοπλιστούν, «για προστασία», με σιδερένιους σωλήνες από μια κοντινή οικοδομή.

Ολοι οι εμπλεκόμενοι απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους στο κόμμα. Δύο από αυτούς, ωστόσο, που εκτελούσαν τότε χρέη εκπροσώπου για οικονομικά και νομικά ζητήματα, είναι σήμερα δραστήριοι στην alt-right μιντιακή σφαίρα που περιβάλλει τους Σουηδούς Δημοκράτες.

Εκατοντάδες ακόμη εκπρόσωποι του κόμματος, ακόμα και από τα υψηλότερα κλιμάκιά του, πιάστηκαν εκείνα τα χρόνια να εκφράζουν ρατσιστικές, ομοφοβικές, σεξιστικές κ.ο.κ. απόψεις. Πολλοί εκδιώχθηκαν, στο πλαίσιο μιας υποτιθέμενης «πολιτικής μηδενικής ανοχής», άλλοι παρέμειναν ή απλώς μετακινήθηκαν σε χαμηλότερες θέσεις.

Αλλά το λαϊκό έρεισμα των Σουηδών Δημοκρατών συνέχισε να μεγαλώνει, αρχικά από πρώην ψηφοφόρους των Σοσιαλδημοκρατών, πρωτίστως από την παραδοσιακή εργατική τάξη, και αργότερα, ισομερώς, από πρώην ψηφοφόρους των κεντροδεξιών Μετριοπαθών, δεύτερου μεγαλύτερου κόμματος, τότε, της Σουηδίας. Στην άνοδό τους βοήθησε το γεγονός ότι το σουηδικό πολιτικό τοπίο είχε πάρει το σχήμα δύο ξεκάθαρων μπλοκ – ενός πράσινου και αριστερού, ενός φιλελεύθερου και συντηρητικού -, όπως επίσης το ότι όλα τα κόμματα είχαν φαινομενικά μετακινηθεί προς το Κέντρο. Είχε μείνει έτσι μπόλικος χώρος ελεύθερος ένθεν κακείθεν, από όπου μπορούσε να αλιεύσει ψήφους ένας απολυταρχικός σχηματισμός.

Στις εκλογές του 2018 οι Σουηδοί Δημοκράτες απέσπασαν το 17,5% των ψήφων. Αρκετοί ηγέτες δεξιών κομμάτων έκαναν κάποιες προσπάθειες να δημιουργήσουν χώρο για αυτούς στο διαπραγματευτικό τραπέζι, αλλά η ιδέα εγκαταλείφθηκε γρήγορα, το κόμμα ήταν ακόμα απαξιωμένο στα μάτια της κοινής γνώμης – και του Τύπου. Λόγω των ποσοστών του, ωστόσο, τα άλλα κόμματα ένιωσαν υποχρεωμένα να ευθυγραμμίσουν τη μεταναστευτική πολιτική τους με τις δικές τους, πολύ σκληρότερες προτάσεις. Παράλληλα, άλλαξε και το μιντιακό αφήγημα, ώστε να επανορθώσει για εκείνο που θεωρούνταν ως απαξιωτική στάση των ελίτ απέναντι στις ευρέως διαδεδομένες ανησυχίες για τη μετανάστευση.

Η Σουηδία κατείχε ανέκαθεν υψηλή θέση στον κατάλογο των χωρών που δέχονται, κατά κεφαλήν, τους περισσότερους μετανάστες – και η κρίση του 2015-2016 δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Τα χρόνια που ακολούθησαν, όμως, οι απανταχού δεξιοί λαϊκιστές, συμπεριλαμβανομένων και των Σουηδών, εργάστηκαν σκληρά ώστε να προωθήσουν την εικόνα μιας χώρας που διαλυόταν από τους μουσουλμάνους αιτούντες άσυλο, με απαγορευμένες ζώνες, φλεγόμενα αυτοκίνητα και ανεξέλεγκτη εγκληματικότητα. Υπήρχε φυσικά σε όλα αυτά, όπως συμβαίνει συχνά, μια μεγάλη υπερβολή. Αλλά η ιδέα ρίζωσε. Και έτσι, συν τω χρόνω, Μετριοπαθείς και Χριστιανοδημοκράτες άνοιξαν ξανά την πόρτα της συνεργασίας με την Ακροδεξιά – χωρίς αυτή τη φορά να κάνουν πίσω.

Οπως άλλωστε γράφει στον φιλευρωπαϊκό βρετανικό ιστότοπο η σουηδή συγγραφέας και podcaster Μίρα Αχμπεκ Οχρμαν, φτάνει μια στιγμή που το ρεύμα πηγαίνει πια μόνο του. Πολιτικοί και μίντια πάλεψαν να απωθήσουν την ιδέα ότι εκπροσωπούσαν το αφελές κατεστημένο που αδιαφορούσε για τα δεινά όσων ζούσαν κάτω από τον γυάλινο πύργο τους. Και κατέληξαν να ενισχύσουν το αφήγημα που προσπαθούσαν αρχικά να διορθώσουν. Μετριοπαθείς (πρωτίστως) και Σοσιαλδημοκράτες (δευτερευόντως, εμπνεόμενοι από τους δανούς συναδέλφους τους) σκέφτηκαν προφανώς ότι υιοθετώντας κάποια από τα λαϊκιστικά θέματα προς συζήτηση θα κέρδιζαν πίσω τους ψηφοφόρους τους. Και καταλήξαμε εδώ που καταλήξαμε μετά τις εκλογές της Κυριακής.

Με τους Σουηδούς Δημοκράτες δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα, σε ρόλο ρυθμιστή των εξελίξεων, να διεκδικούν «γραπτή συμφωνία» με τους συντηρητικούς όσον αφορά το πρόγραμμα του επόμενου κυβερνητικού συνασπισμού, προκειμένου να τον στηρίξουν, και να θέλουν να τοποθετήσουν στην προεδρία της Βουλής έναν 46χρονο, τον Μπιορν Σέντερ, που έχει συγκρίνει το Ισλάμ με τον ναζισμό και έχει δηλώσει πως οι Εβραίοι της Σουηδίας δεν είναι Σουηδοί.