ΗχοΔύναμα

Μπραμς: Πρώτη και Δεύτερη Συμφωνία, Οκτώ Ουγγρικοί Χοροί. Ντβόρζακ: Εκτη και Εβδομη Συμφωνία. Συμφωνική της Βαμβέργης, Γιάκουμπ Χρούζα, TUDOR, 2 + 2 SACD

Ιστορικά, ο Αντονιν Ντβόρζακ έχει συνδεθεί άρρηκτα με τον Γιοχάνες Μπραμς. Γιατί ήταν ο δεύτερος εκείνος που εξασφάλισε στον πρώτο ότι θα έκανε την πραγματική μετάβαση στο κέντρο του μουσικού σύμπαντος του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα – δηλαδή τη Βιέννη. Και, αυτό, την ώρα που ο μέγας τσέχος συνθέτης ακόμα πάλευε με δυσκολία να βρει τη θέση του στην ίδια του την πόλη, την Πράγα, όπου επίσης το επίπεδο της μουσικής ζωής ήταν πάντοτε εξαιρετικά υψηλό, αν και χωρίς φυσικά τη λάμψη και τις δυνατότητες της πρωτεύουσας της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, η οποία τραβούσε τους συνθέτες όλης της Ευρώπης σαν μαγνήτης, αλλά πολύ δύσκολα τους αντάμειβε όταν κατάφερναν να περάσουν τα τείχη της πόλης.

Ο Μπραμς έβαλε τον Ντβόρζακ στο «κάδρο» και, έκτοτε, οι δύο συνθέτες, αντιμετωπίζονται με μία συνάφεια που, πάντως, είναι πολύ περισσότερο ιστορική παρά μουσικά ουσιαστική. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μουσική του Ντβόρζακ είναι με αρκετούς τρόπους κοντά σε εκείνη του Μπραμς, όμως, αν πει κανείς κάτι περισσότερο από αυτό, τους αδικεί και τους δύο: και τον Μπραμς, υπό την έννοια ότι η μοναδικότητά του ούτε προσεγγίζεται, ούτε αντιγράφεται, αλλά και τον Ντβόρζακ, καθώς ορισμένα από τα δυνατά σημεία της τέχνης και του ταλέντου του, ίσως είναι ισχυρότερα ακόμα και από εκείνα του Μπραμς: ο Ντβόρζακ υπήρξε ένας μελωδιστής, χωρίς υπερβολή, σχεδόν επιπέδου Μότσαρτ – και αυτό καθόρισε τη μουσική του πολύ περισσότερο από ό,τι το ίδιο στοιχείο διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην πολύ πιο «λόγια», δομική και βαθιά υπαρξιακή μουσική του Μπραμς.

Πάντως, μαζί τους αντιμετωπίζει και αυτή η έκδοση με τη σπουδαία Ορχήστρα της Βαμβέργης υπό τον διευθυντή της Γιάκουμπ Χρούζα. Τσέχος ο ίδιος, με τσεχικές ρίζες και ένα πολύ μεγάλο τμήμα της ίδιας της Ορχήστρας, νιώθουν και με τους δύο συνθέτες σαν στο σπίτι τους. Και αυτό το ακούς στις εξαίρετες, χωρίς υπερβολές και εξυπνάδες ερμηνείες τους, που ολοκληρώνουν έναν κύκλο ο οποίος είχε αρχίσει πριν απ’ την πανδημία, διακόπηκε και τώρα, με αυτούς τους δύο δίσκους, έφτασε στο τέλος του. Δεν έχει να πει κανείς πολλά: ο σεβασμός στη μουσική είναι απόλυτος, ο ήχος της Ορχήστρας είναι μαγευτικός, τα τέμπι του Χρούζα είναι, λ.χ., στη Δεύτερη Συμφωνία, αρκετά αργά, πλην όμως είναι όλα τόσο καλά ισορροπημένα, ώστε αυτό το καταλαβαίνει μόνον όταν διαβάσεις τους χρόνους κι όχι όταν ακούσεις την ηχογράφηση.

Ο κύκλος περιλαμβάνει, στο σύνολό του, και τις Τέσσερις Συμφωνίες του Μπραμς, αλλά μόνον τις τέσσερις από τις Εννέα του Ντβόρζακ. Ομως, εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι ο ίδιος ο μέγας τσέχος συνθέτης θεωρούσε μόλις την Πέμπτη Συμφωνία του ως «πρώτη», έχοντας κατά κάποιο τρόπο αποκηρύξει τις τέσσερις που είχαν προηγηθεί. Γι’ αυτό άλλωστε και ακόμα μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’50, πολλές εκδόσεις της γνωστής σε όλους Ενάτης Συμφωνίας «Του Νέου Κόσμου», του πιο διάσημου ίσως έργου του Ντβόρζακ, αναφέρονται στην «Πέμπτη» συμφωνία του συνθέτη, μπερδεύοντας κάποιους που σήμερα μπορεί να τύχει τέτοιοι δίσκοι να πέσουν στα χέρια τους.

Ο Ντβόρζακ δεν είναι Μπραμς και, φυσικά, ο Μπραμς δεν είναι Ντβόρζακ. Ομως, ανάμεσά τους, υπήρξε μια σπουδαία φιλία και μία υψηλή πνευματική εκτίμηση. Και οι δύο βρίσκονται ανάμεσα στους πολύ μεγάλους της μουσικής. Και αυτή η έκδοση αποδίδει τιμή και στους δύο, αλλά και στη φιλία τους.