Μια ζωή δοσμένη στην αρχαιολογία

Ο αρχαιολόγος που δούλεψε με υπομονή επί τρεις δεκαετίες για να αποδώσει στον Ολύμπιο Δία την πόλη του, το Δίον, ο δάσκαλος που από την έδρα τού καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης εφοδίαζε με γνώσεις τις επόμενες γενιές επιστημόνων, ο οραματιστής που κατάφερε να υπερπηδήσει αμέτρητα εμπόδια για να υλοποιήσει ένα από τα μείζονα έργα στην Ελλάδα του 21ου αι. και να στήσει εκ του μηδενός κάτω από αντίξοες συνθήκες το πλέον δημοφιλές αρχαιολογικό μουσείο, εκείνο της Ακρόπολης, ο Δημήτρης Παντερμαλής, έφυγε από τη ζωή χθες σε ηλικία 82 ετών καθώς η υγεία του είχε επιβαρυνθεί ιδιαιτέρως το τελευταίο διάστημα.

Περισσότερο πιθανό ήταν να συναντήσει κάποιος τον Δημήτρη Παντερμαλή με τις σε τολμηρά χρώματα τιράντες του και με τις με απρόσμενα σχέδια γραβάτες του σε μία από τις αίθουσες του μουσείου παρά στο γραφείο του, που βρισκόταν διακριτικά τοποθετημένο στον πρώτο όροφο. Κι όταν δεν συνεργαζόταν με τους συντηρητές για κάποια καινούργια ιδέα παρουσίασης ενός γλυπτού ή δεν παρακολουθούσε κάποια εργασία που βρισκόταν σε εξέλιξη, προτιμούσε να περνά απαρατήρητος ανάμεσα στους επισκέπτες για να αφουγκραστεί τη γνώμη τους, να ακούσει την άποψή τους και να προχωρήσει σε διορθωτικές κινήσεις.

ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ. Ακούραστος, ευγενής, ήπιος και εξαιρετικά προσιτός, ο Δημήτρης Παντερμαλής ήξερε να ηγείται και να εμπνέει τους συνεργάτες του. Από το 2000, οπότε και ανέλαβε τη θέση του προέδρου του Οργανισμού Ανέγερσης Νέου Μουσείου Ακρόπολης, ξεκίνησε έναν μεγάλο αγώνα που είχε ως αντιπάλους τον χρόνο, νομικά προβλήματα, πολιτικές και επιστημονικές αντιπαραθέσεις σχετικά με το ποσοστό διάλυσης των αρχαιοτήτων που βρίσκονταν στη θεμελίωση του κτιρίου, δριμεία κριτική για τη μορφή του μουσείου και τον τρόπο παρουσίασης των αριστουργημάτων της αρχαϊκής και κλασικής γλυπτικής.

Κι όμως, αντίθετα στις προβλέψεις πολλών, τον Ιούνιο του 2009 το μουσείο εγκαινιάστηκε και ο Δημήτρης Παντερμαλής ως άριστος ενορχηστρωτής είχε πετύχει το επί δεκαετίες ακατόρθωτο έργο της υλοποίησης του μουσείου.

Εν συνεχεία, από τη θέση του προέδρου του μουσείου, την οποία κράτησε ως την τελευταία στιγμή, και ελλείψει γενικού διευθυντή – θέση που καλύφθηκε μόλις πριν από έναν χρόνο από τον καθηγητή Νίκο Σταμπολίδη -, άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του καθώς αποδείχθηκε ικανός μάνατζερ, ο οποίος με εξαιρετικό τρόπο κατάφερε να διατηρήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στην αρχαιολογική πληροφορία, την αξιοποίηση των νέων μουσειολογικών τάσεων και των δυνατοτήτων της τεχνολογίας, με αποτέλεσμα οι επισκέπτες να αγαπήσουν το μουσείο, να επιστρέφουν στις αίθουσές του και εν τέλει να αναδειχθεί στο μοναδικό ελληνικό ίδρυμα που έχει σταθερά καταφέρει να μπει στον κατάλογο με τα 100 πιο δημοφιλή μουσεία παγκοσμίως, και μάλιστα με διαρκώς ανοδική πορεία.

Ψύχραιμος, οργανωτικός, διπλωματικός, κατάφερε να αντέξει τις «σεισμικές δονήσεις» που προκλήθηκαν όταν το μουσείο λόγω της δημοσιονομικής πολιτικής που επιβλήθηκε από τα Μνημόνια έχασε σοβαρό μέρος του αποθεματικού του. Και παρά τις δυσκολίες κατάφερε, έστω και με καθυστέρηση, να εγκαινιάσει και την πρωτοποριακή υπόγεια ανασκαφή, στα θεμέλια του κτιρίου. Η χαρισματική του προσωπικότητα, άλλωστε, σε συνδυασμό με το επιστημονικό του κύρος έπαιξαν καταλυτικό ρόλο, ώστε να είναι αποδεκτός από όλες τις πολιτικές παρατάξεις και κυβερνήσεις, με αποτέλεσμα να παραμείνει στην κομβική θέση του, ώστε να φέρει εις πέρας την ανέγερση, ολοκλήρωση, αλλά και επιτυχημένη λειτουργία του μουσείου. Χωρίς να υιοθετήσει, δε, ποτέ υψηλούς τόνους, εργαζόταν με προσεκτικές κινήσεις σχετικά με το ζήτημα του επαναπατρισμού των Γλυπτών του Παρθενώνα και φρόντιζε να αναδεικνύει το πάγιο ελληνικό αίτημα στις συναντήσεις που είχε με κορυφαίους πολιτικούς ηγέτες και επιδραστικούς επισκέπτες του μουσείου, τους οποίους και ξεναγούσε προσωπικά.

ΔΑΣΚΑΛΟΣ. Γεννημένος δάσκαλος – κάτι που μπορούσαν να αντιληφθούν όσοι είχαν την τύχη να παρακολουθήσουν έστω και μία περιορισμένη χρονικά ξενάγηση ή παρουσίαση ενός εκθέματος εκ μέρους του -, ο Δημήτρης Παντερμαλής δίδαξε πολλούς νέους άξιους αρχαιολόγους ήδη από το 1966, ενώ βρισκόταν στη Γερμανία στο τελευταίο στάδιο των σπουδών του, όσο και από το 1969, οπότε ξεκίνησε το διδακτικό του έργο στη γενέτειρά του, τη Θεσσαλονίκη. Στο μεταξύ, το 1973 και πριν ακόμη εκλεγεί στην ανώτατη βαθμίδα της ακαδημαϊκής του καριέρας, ανέλαβε την ανασκαφή στο Δίον, την ιερή πόλη των Μακεδόνων, στους βόρειους πρόποδες του Ολύμπου, όπου κατάφερε να δημιουργήσει ένα σημαντικό αρχαιολογικό πάρκο και να ανασύρει από το χώμα πλειάδα σπουδαίων ευρημάτων, μεριμνώντας παράλληλα για τη συντήρηση και την ανάδειξή τους.

Με μεγάλη αίσθηση του χιούμορ, επικοινωνιακό χάρισμα και διάθεση να κάνει προσιτή την επιστήμη της αρχαιολογίας στο ευρύ κοινό, ο Δημήτρης Παντερμαλής, ανάμεσα στις πολλές του – κυρίως επιστημονικές – δραστηριότητες (διαλέξεις, δημοσιεύσεις κ.λπ.), δοκιμάστηκε και στην κονίστρα της πολιτικής καθώς από τον Σεπτέμβριο του 1996 ως τον Μάρτιο του 2000 υπήρξε μέλος του κοινοβουλίου ως βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ.