Οταν σταμάτησε η Ιστορία στη Βρετανία

Οι ξένοι ανταποκριτές στο Λονδίνο είχαμε ένα προνόμιο που στερούνταν οι βρετανοί συνάδελφοί μας: μπορούσαμε να προφέρουμε ανοιχτά την «D-word» όταν μιλούσαμε για τη βασίλισσα Ελισάβετ. Οπου «D-word», βλ. «θάνατος». Μια λέξη που, ακόμη και πρόσφατα, όταν όλα έδειχναν ότι η 96χρονη μονάρχης δεν θα μπορούσε να αντέξει για πολύ ακόμη, τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης δυσκολεύονταν να αρθρώσουν (ή να τυπώσουν), όπως εξηγούσε στα «ΝΕΑ» πριν από λίγο καιρό ο βασιλικός συντάκτης του BBC Τζόνι Ντάιμοντ: «Είναι κάτι που δεν συζητάμε, από σεβασμό προς το πρόσωπό της».

Το μεσημέρι της Πέμπτης, με το που ανακοινώθηκε ότι η βασίλισσα τίθεται «υπό ιατρική παρακολούθηση», τα γκρουπ των δημοσιογράφων στο WhatsApp πήραν φωτιά: «Θα αντέξει;». «Μήπως πέθανε ήδη και μας το κρύβουν;». «Πόσο, άραγε, θα ζήσει ακόμη;». Η απάντηση ήρθε λίγες ώρες αργότερα: «Η βασίλισσα πέθανε ειρηνικά», έγραφε το αγγελτήριο θανάτου που αναρτήθηκε στα κάγκελα των ανακτόρων του Μπάκιγχαμ. Η εύθραυστη υγεία της γηραιάς μονάρχη, η οποία είχε επιδεινωθεί αισθητά τους τελευταίους μήνες, δεν άφηνε πολλά περιθώρια ελπίδας για (περαιτέρω) μακροημέρευση. Οι περισσότεροι ψιθύριζαν ότι το τέλος πλησίαζε. Οι νεκρολογίες στα δημοσιογραφικά γραφεία ήταν ήδη έτοιμες από καιρό. Η είδηση του τέλους, όμως, καίτοι αναμενόμενη, σόκαρε το μεγαλύτερο μέρος του βρετανικού πληθυσμού που κυριολεκτικά λάτρευε τη βασίλισσά του. Που κυριολεκτικά γεννήθηκε και μεγάλωσε μαζί της. Η Αυτής Μεγαλειότης δεν υπάρχει πια. «Η στιγμή του θανάτου της ήταν η στιγμή που σταμάτησε η Ιστορία», μετέδωσε το BBC. Υπερβολές; Για εμάς, ίσως. Οχι όμως για τους Βρετανούς.

ΚΛΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΚΡΟΤΗΜΑΤΑ. Μπαίνω στο μετρό για να φτάσω στο κέντρο του Λονδίνου. Μέσα στο βαγόνι της Jubilee Line, μια κυρία βάζει τα κλάματα. Στα ανάκτορα του Μπάκιγχαμ συρρέει διαρκώς κόσμος. Αρχικά εκατοντάδες, που γρήγορα γίνονται χιλιάδες. Ανθρωποι κάθε ηλικίας: από βρέφη, που βρίσκονται στην αγκαλιά των γονιών τους, μέχρι ηλικιωμένους: κάποιοι υποβαστάζονται από τα παιδιά τους, άλλοι στηρίζονται σε μπαστούνι – όπως η Ελισάβετ τους τελευταίους μήνες της συναρπαστικής ζωής της. Μερικοί ξεσπούν, αυθόρμητα, σε χειροκροτήματα. Ορισμένοι κλαίνε. Οι περισσότεροι, όμως, είναι σιωπηλοί. Πολλοί έρχονται κρατώντας λουλούδια που, κατόπιν, αφήνουν στην πύλη του παλατιού. Αλλοι ανάβουν κεριά. Εξακόσια μέτρα πιο μακριά, στο Πικαντίλι Σέρκους, η γιγαντοοθόνη που συνήθως παίζει διαφημίσεις, τώρα προβάλλει τη φωτογραφία μιας χαμογελαστής Ελισάβετ. Ο κόσμος σταματά και τη φωτογραφίζει. Και συγκινείται.

Οχι πολύ μακριά από το σημείο αυτό, στην ελληνική πρεσβευτική κατοικία στο Μέιφερ του Κεντρικού Λονδίνου, ο πρεσβευτής Ιωάννης Ραπτάκης δίνει εντολή να κυματίζει μεσίστια η ελληνική σημαία. Το ίδιο γίνεται και στην πρεσβεία μας, στο Χόλαντ Παρκ. Οι καμπάνες των εκκλησιών σε όλο το Λονδίνο, σε όλη τη Βρετανία, ηχούν πένθιμα. Οι εφημερίδες κυκλοφόρησαν χθες με τη φωτογραφία της κεκοιμημένης βασίλισσας να καλύπτει ολόκληρα τα πρωτοσέλιδά τους.

70 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΝ ΘΡΟΝΟ. Η Ελισάβετ Β’ ήταν η μακροβιότερη μονάρχης του Ηνωμένου Βασιλείου. Παρέμεινε στον θρόνο επί 70 χρόνια, επτά μήνες και δύο ημέρες. Εζησε πολέμους, ταραχές, κρίσεις και χαρές. Εθνικές και προσωπικές. Διόρισε 15 πρωθυπουργούς (την τελευταία, τη Λιζ Τρας, περίπου 48 ώρες προτού πεθάνει), δύο εκ των οποίων – αμφότεροι Συντηρητικοί – έπαιξαν κομβικό ρόλο στην πολυτάραχη σχέση της χώρας της με την Ευρωπαϊκή Ενωση: ο Εντουαρντ Χιθ την έβαλε και ο Μπόρις Τζόνσον την έβγαλε. Και φέτος, αξιώθηκε να γιορτάσει το Πλατινένιο Ιωβηλαίο της. Ηταν η πρώτη κάτοχος του βρετανικού θρόνου που φτάνει σε αυτό το ορόσημο. Ο γιος της δεν θα το καταφέρει. Ούτε και ο εγγονός της.

Ο θάνατός της – που προσωρινά έχει παραλύσει τη χώρα – στοίχισε πολύ στους υπηκόους της. Ενδεχομένως θα στοιχίσει και στον ίδιο τον θεσμό της βασιλείας. Η μετάβαση από την ελισαβετιανή περίοδο στην εποχή της βασιλείας του Καρόλου Γ’ μπορεί να έγινε ήδη αυτόματα και ομαλά (για μια ακόμη φορά ίσχυσε το αλάνθαστο «Η βασίλισσα πέθανε, ζήτω ο βασιλιάς»), αλλά ήδη πολλά ΜΜΕ – διεθνή, όχι βρετανικά, όπως εξηγήσαμε στην αρχή – αναρωτιούνται αν η μοναρχία θα αντέξει επί των ημερών του Καρόλου. Η μητέρα του δεν θα είναι εδώ για να μάθει την απάντηση. Η βασιλεία της υπέκυψε σε μία άλλη, αναπόφευκτη για όλους (ή έστω για τους ένθεους), βασιλεία: εκείνη των ουρανών.

Υπό καταρρακτώδη βροχή, μπαίνω στον σταθμό Bond Street για να πάρω τον δρόμο του γυρισμού. Λίγο πριν φτάσω στην πλατφόρμα, περνάω μπροστά από έναν νεαρό – ήταν δεν ήταν 20 χρόνων – που παίζει στην κιθάρα του το «Wish you were here» των Πινκ Φλόιντ. Και τραγουδά: «Θαρρείς, λοιπόν, πως μπορείς να ξεχωρίσεις τον Παράδεισο απ’ την Κόλαση;». Καλό ταξίδι, Ma’am.