Σουρεαλισμός με στολές παραλλαγής

Κάθε νέα κυκλοφορία του Elmer Mendoza αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον από σημαντική μερίδα αναγνωστικού κοινού, ιδιαίτερα απ’ όσους αγαπούν το λάτιν νουάρ, υποείδος της αστυνομικής λογοτεχνίας με ολοένα αυξανόμενο κοινό στη χώρα μας. Αυτό συμβαίνει και με το ποιητικό έως σουρεαλιστικό, αλλά πάντα στο πλαίσιο υψηλής αισθητικής, «Εκείνη μπήκε από το παράθυρο του μπάνιου» (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, μτφ. Κωνσταντίνου Παλαιολόγου), με τίτλο εμπνευσμένο από το ομώνυμο τραγούδι των Beatles, που προδιαθέτει τον αναγνώστη για το πανηγύρι που θα ακολουθήσει: εκεί όπου θα συναντήσετε υπέροχους τύπους – τώρα αν είναι ναρκέμποροι κορυφαίου επιπέδου, δολοφόνοι με περγαμηνές ή άκρως διεφθαρμένοι μπάτσοι, αυτά έχουν μικρή σημασία. Πάνω απ’ όλα μετράει το ταξίδι.

Ο Σεμπάστιαν Σαλσίδο είναι ο αρχηγός μιας λίαν επικίνδυνης και αιμοσταγούς συμμορίας, που αποτελείται από πρώην στρατιωτικούς και νυν ναρκεμπόρους. Ο Σικελός, όπως είναι η προσωνυμία του στους κύκλους του υποκόσμου, αποφυλακίζεται μετά από την εικοσάχρονη παραμονή του στις φυλακές του Μεξικού. Και αμέσως μετά δολοφονείται με σκληρό, απάνθρωπο τρόπο ο Χεράρδο Μανρίκε. Η λεπτομέρεια που αυξάνει δραματικά το ενδιαφέρον στην πλοκή είναι ότι ο Μανρίκε, ένα σπάνιο δείγμα έντιμου και αδιάφθορου αστυνομικού, ήταν ο άνθρωπος που τόλμησε να συλλάβει τον άτρωτο Σαλσίδο και να τον στείλει για διακοπές διαρκείας είκοσι ετών στις φυλακές. Φυσικά, οι υποψίες πέφτουν στον αιμοβόρο Σαλσίδο. Η εξιχνίαση της υπόθεσης ανατίθεται στον Ζερβοχέρη Μεντιέτα, ένα ακόμα μέλος της σπάνιας συνομοταξίας των έντιμων και αδιάφθορων αστυνομικών της χώρας. Ο Ζερβοχέρης Μεντιέτα συνειδητοποιεί από την πρώτη στιγμή ότι έχει απέναντί του τον πιο ισχυρό, τρομακτικό και ανελέητο αντίπαλο που έχει αντιμετωπίσει σε όλη τη σταδιοδρομία του. Οι απειλές σύντομα παίρνουν σάρκα και οστά και οι επιθέσεις με στόχο τη ζωή του και τη ζωή των στενών συνεργατών του αποτελούν πλέον καθημερινό φαινόμενο.

Σαν να μην έφτανε όλο αυτό το αιματοβαμμένο όργιο, ο ευαίσθητος Μεντιέτα αναγκάζεται να αναλάβει παράλληλα μια συμπληρωματική αποστολή, με ανθρώπινο και μάλλον ρομαντικό υπόβαθρο. Ο 86 Μαΐων (!) Ρικάρδο Φαβέλα, στον οποίο οι γιατροί δίνουν μια εβδομάδα πριν αποδημήσει εις Κύριον, έχει μια τελευταία επιθυμία… Να ξαναδεί πριν πεθάνει τη γυναίκα των ονείρων του… Εκείνη που «μπήκε από το παράθυρο του μπάνιου» στη ζωή του κι έζησαν ένα σύντομο, αλλά απίστευτα φλογερό ειδύλλιο πριν από είκοσι δύο χρόνια. Μικρή, αλλά σημαντική, λεπτομέρεια ότι ο γηραιός εραστής δεν γνωρίζει καν το όνομά της.

Και η συνέχεια έρχεται καταιγιστική. Σφαίρες παντού, αίμα παντού, πτώματα παντού. Αν στο τέλος της μέρας έχεις επιβιώσει, ανήκεις στους τυχερούς. Βλέπεις, οι εχθροί είναι παντού και φοράνε όποια στολή παραλλαγής μπορείς να φανταστείς. Είναι ο στρατός των πρώην στρατιωτικών και των ναρκεμπόρων, πλαισιωμένος από ομάδες μισθοφόρων και με τη σύμπραξη κάμποσων διεφθαρμένων αστυνομικών, που μπορεί να κυκλοφορεί χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα με όπλα, τεθωρακισμένα και να επιτίθεται μέρα μεσημέρι σε όποιον απλά έτυχε να βρίσκεται στο αντίθετο στρατόπεδο.

Ενα βήμα πριν ο συμπαθής Ζερβοχέρης Μεντιέτα αναγκαστεί να ζητήσει βοήθεια, εκείνη θα εμφανιστεί με τη μορφή της καλής νεράιδας, της Σαμάντα Βαλντές, μιας εξαιρετικής και λίαν δυναμικής ηγετικής μορφής στο δίκτυο διακίνησης ναρκωτικών της χώρας, που έχει ισχυρό και «έννομο» συμφέρον να εξαφανίσει τον ανταγωνιστή της Σαλσίδο. Η Σαμάντα προσφέρει ένα ισχυρό δίκτυο προστασίας στον Μεντιέτα κι εκείνος, ως αντάλλαγμα για την υποστήριξή της, θα κυνηγήσει μέχρις εσχάτων τον Σαλσίδο για να τον τιμωρήσει για τη δολοφονία του ατυχούς Χεράρδο Μανρίκε. Εκεί απ’ όπου άρχισαν όλα. Και το σουρεαλιστικό στοιχείο της υπόθεσης ενισχύεται, καθώς ανάμεσα στα δολοφονικά πυρά που σφυρίζουν ανατριχιαστικά γύρω του ο Μεντιέτα νιώθει υποχρεωμένος να συνεχίσει την έρευνα για τη φλογερή 22χρονη κοκκινομάλλα που πρέπει να ανακαλύψει για να φέρει στο προσκέφαλο του ετοιμοθάνατου, ερωτύλου υπερήλικου Φαβέλα!

Πολιτικές προεκτάσεις

Ο Mendoza είναι μια από τις πολύ ενδιαφέρουσες φυσιογνωμίες του λατινικού κοινωνικοαστυνομικού μυθιστορήματος με ευρύτερες πολιτικές προεκτάσεις, που γράφεται σε νουάρ ατμόσφαιρα. Αιρετικός, εικονοκλάστης, κλείνει πονηρά το μάτι στον αναγνώστη, κερδίζει γρήγορα την εμπιστοσύνη του και χωρίς να το συνειδητοποιήσει τον δένει στο καρουζέλ μιας ιλιγγιώδους πλοκής. Γράφει με ιδιαίτερο, αναγνωρίσιμο, άκρως προσωπικό ύφος, λες και σε τραβάει από το μανίκι, σε καθίζει με το ζόρι μπροστά στο τζάκι, σερβίρει το ουίσκι κι αρχίζει να σου αφηγείται μια ιστορία που έζησε ο ίδιος στο παρελθόν.

Οι χαρακτήρες καλοδουλεμένοι, οικείοι, σαν να τους γνωρίζεις από χρόνια. Είτε μιλάμε για τους εκπρόσωπους του νόμου, τον τίμιο, αδιάφθορο Μεντιέτα, που πρωτοεμφανίστηκε στις «Ασημένιες σφαίρες» του συγγραφέα και αποτελεί πλέον μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της λατινοαμερικανικής αστυνομικής λογοτεχνίας, είτε αναφερόμαστε στους αιμοδιψείς ναρκεμπόρους και διεφθαρμένους αστυνομικούς με μηδενική ενσυναίσθηση, τύπους για τους οποίους η ανθρώπινη ζωή έχει μηδενική αξία. Η ατμόσφαιρα εξαιρετική… Σκοτεινή, βρώμικη, ζοφερή, με τον θάνατο να περιπλανιέται πάνω από τους μισοφωτισμένους δρόμους σαν τρομακτικός γύπας που αναζητεί πτώματα. Και πώς να είναι διαφορετική, από τη στιγμή που ομάδες παρανόμων τριγυρίζουν, οπλισμένες σαν αστακοί, με μόνη αποστολή να σκοτώσουν τον αντίπαλο… Τώρα το ποιος είναι ο αντίπαλος για τους περισσότερους από αυτούς δεν έχει και μεγάλη σημασία.

Οι διάλογοι μέσα στο κείμενο, ερωτήσεις κι απαντήσεις με τρόπο που κάπου χάνεται η συνέχεια, το ιδιότυπο ανατρεπτικό χιούμορ, η χρήση σκληρής αργκό στα όρια της βωμολοχίας και η αποθεωτική εμφάνιση των ερωτικών σκηνών συντελούν στη δημιουργία ενός σουρεαλιστικού σχεδόν, αλλά πάντοτε ιδιαίτερης αισθητικής, λίαν απολαυστικού κειμένου. Απολύτως στο πνεύμα του κειμένου η εξαιρετική μετάφραση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.

{1BSYG}Elmer Mendoza{1BSYG}{CR}{2BTIT}Εκείνη μπήκε {LF}από το παράθυρο του μπάνιου {2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Κωνσταντίνου Παλαιολόγου{CR}Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, σελ. 229{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 16,96 ευρ{4BTIM}ώ