Με μια Louis Vuitton μπροστά από το Τείχος του Βερολίνου

Πίσω στο 2007 ο οίκος Louis Vuitton, διάσημος για τα πολυτελή είδη ταξιδιού, παρουσιάζει μία έντυπη διαφημιστική καμπάνια προβάλλοντας τις βασικές αξίες του. Ενα από τα μοντέλα του ήταν ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Στη φωτογράφιση της Annie Leibovitz, με φόντο ένα τμήμα του Τείχους του Βερολίνου ο τελευταίος ηγέτης της παλιάς Σοβιετικής Ενωσης, εμφανίζεται στο πίσω κάθισμα μιας λιμουζίνας έχοντας μια ανοιχτή τσάντα Louis Vuitton δίπλα του. Η επιλογή του σημείου δεν είναι τυχαία καθώς ο Γκορμπατσόφ συνέβαλε με την πολιτική του στην πτώση του Τείχους. «Ενα ταξίδι μας φέρνει αντιμέτωπους με τον εαυτό μας», είναι η φράση του ρώσου πολιτικού που συνοδεύει την έντυπη διαφήμιση.

Θα άξιζε να δώσουμε σημασία στον περίγυρο εκείνης της εποχής που ο Γκορμπατσόφ έγινε ένα από τα διάσημα μοντέλα της καμπάνιας του Louis Vuitton ποζάροντας για την προβολή της ταξιδιωτικής τσάντας Keepall, μοντέλο της σειράς με το μονόγραμμα του οίκου πολυτελείας. Είναι η εποχή γέννησης της It Bag. Οι οποίες αυξάνονταν αποκτώντας συγκεκριμένα στοιχεία ταυτότητας καταργώντας κάθε άλλη ουδέτερη, σχεδόν ασχημάτιστη, χωρίς ίχνη design και λογότυπου τσάντα. Οι τσάντες και οι ταξιδιωτικές αποσκευές με το μονόγραμμα LV είχαν ήδη εξελιχθεί στο μεγάλο όπλο της γαλλικής βιομηχανίας της πολυτέλειας, συμβολίζοντας την εμπειρία του ταξιδιού.

Η πολυτέλεια στη Μόσχα. Σύμφωνα με τη διάγνωση των ειδικών που παραβρέθηκαν στη Μόσχα τον Οκτώβριο του 2007 στο συνέδριο για την πολυτέλεια που είχε οργανώσει η εφημερίδα «International Herald Tribune», η πολυτέλεια είχε εγκατασταθεί στη Μόσχα. Μία δεκαετία μετά το πραξικόπημα και τον αποκλεισμό του στην Κριμαία, ο Γκορμπατσόφ θα έβλεπε τους ρώσους επιχειρηματίες της πρωτεύουσας να κυκλοφορούν σε αίθουσες μεγαλοπρεπείς, άπλετα φωτισμένες και υπερβολικά θερμασμένες χάρη στα αποθέματα φυσικού αερίου της GAZPROM. Η ρωσική καρδιά είχε θυμηθεί τα τσαρικά μεγαλεία της και έκανε ταχύρρυθμα μαθήματα εκμάθησης της σύγχρονης χλιδής.

Ετσι και η τσάντα Keepall από την εμφάνισή της το 1930, ενσαρκώνει το πνεύμα του σύγχρονου ταξιδιού. Ελαφριά, μαλακή, πάντα έτοιμη για άμεση αναχώρηση, η τσάντα ανταποκρίνεται στο όνομά της: όσοι είναι έμπειροι στην τέχνη της ετοιμασίας αποσκευών μπορούν εύκολα να χωρέσουν την γκαρνταρόμπα μιας εβδομάδας στο μεγάλου μεγέθους Keepall 55 που βρίσκεται με ανοιχτό φερμουάρ στο πλάι του ρώσου πολιτικού. Αυτό είναι το πρώτο επίπεδο της διαφήμισης για την οποία ο Γκορμπατσόφ έλαβε αμοιβή και την προσέφερε – σύμφωνα με την εφημερίδα «Independent» – για να χρηματοδοτήσει τον εξοπλισμό σε ένα ιατρικό κέντρο που ειδικεύεται στη θεραπεία παιδιών με λευχαιμία.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο, που ζωηρεύει τη φαντασία εκείνων που λατρεύουν την κατασκοπευτική λογοτεχνία του Τζον Λε Καρέ η ανοιχτή τσάντα αφήνει να φανεί ένα έντυπο γραμμένο στα ρωσικά με τον παράξενο τίτλο «Η δολοφονία του Λιτβινένκο: Ηθελαν να εγκαταλείψουν τον ύποπτο για 7.000 δολάρια». Η αναφορά παραπέμπει στον Alexander V. Litvinenko, τον πρώην πράκτορα της KGB που πέθανε τον Νοέμβριο του 2006 μετά από δηλητηρίαση με το ραδιενεργό ισότοπο, πολώνιο 210. Ο Λιτβινένκο ξεψυχώντας είχε κατηγορήσει τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν ότι ενορχήστρωσε τη δολοφονία του. Για τους «New York Times» η αποδοχή από την πλευρά Γκορμπατσόφ να γίνει μοντέλο του Louis Vuitton ξεπερνούσε τα φιλανθρωπικά του αισθήματα. Η αμερικανική εφημερίδα ερμήνευσε διαφορετικά τη διαφήμιση του 2007. Σαν ένα «κλείσιμο του ματιού» του Γκορμπατσόφ που έδειχνε τον ένοχο. Ο Πάβελ Παλαζτσένκο, ο προσωπικός βοηθός και μεταφραστής του Γκορμπατσόφ, απάντησε στο ερώτημα της εφημερίδας για λογαριασμό του: «Η θέση του Γκορμπατσόφ για την υπόθεση Λιτβινένκο είναι ότι θα πρέπει να διερευνηθεί διεξοδικά ως ποινική υπόθεση»…

Οι φιλόδοξοι στόχοι. Μία δεκαετία αργότερα, το 2018, ο γερμανός σκηνοθέτης Βέρνερ Χέρτζογκ συνάντησε τον Γκορμπατσόφ στη Ρωσία για να του κάνει συνέντευξη ετοιμάζοντας τη βιογραφική του ταινία «Meeting Gorbachev» μαζί με τον Αντρέ Σίνγκερ. Ο Χέρτζογκ αποσκοπούσε με την ταινία του να τονίσει την εκούσια απομόνωση του Γκορμπατσόφ μέσα στη χώρα του. Ο Γκορμπατσόφ ονειρεύτηκε να μετατρέψει τη χώρα του σε μια πραγματική σοσιαλδημοκρατία, να τερματίσει τον ψυχρό πόλεμο, να απαλλαγεί από τον κόσμο των πυρηνικών όπλων και να οικοδομήσει αυτό που αποκαλούσε «κοινό ευρωπαϊκό σπίτι». Από αυτούς τους φιλόδοξους στόχους κατόρθωσε να σταματήσει τον ψυχρό πόλεμο και διαπραγματεύτηκε δραστικές μειώσεις των πυρηνικών όπλων με τους αμερικανούς ομολόγους του. Αλλά το έπραξε με κόστος τη διάλυση της ΕΣΣΔ και την αποσύνθεση του συστήματος. Συνέπειες για τις οποίες ο ίδιος λέει στον Χέρτζογκ ότι εξακολουθεί να μετανιώνει.

Ο σκηνοθέτης δε ρωτά τον Γκορμπατσόφ για τη σημερινή Ρωσία που δημιούργησε έμμεσα και ακούσια. Ούτε μιλάνε για τον ελέφαντα στο δωμάτιο, τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Το πλάνο τέλους δείχνει τον καταπονημένο από διαβήτη Γκορμπατσόφ να παραμένει ένας αμετανόητος ιδεαλιστής που παροτρύνει τον κόσμο να αγκαλιάσει τον αφοπλισμό, τη σοσιαλδημοκρατία και την προστασία του περιβάλλοντος. Οταν ο Χέρτζογκ τον ρωτάει τι θα ήθελε να γραφτεί στον τάφο του αναφέρει την επιγραφή που ένας φίλος του έχει διαλέξει: «Προσπαθήσαμε».