Η αρχιτεκτονική του εκμαυλισμού

Πριν από αρκετά χρόνια, βρέθηκα στον Σκορπιό του Αριστοτέλη Ωνάση και θαύμασα τα μικρής κλίμακας διάσπαρτα καταλύματα διαμονής και φιλοξενίας, ενταγμένα διακριτικά στο καταπράσινο τοπίο. Εμαθα μάλιστα από τον μπογιατζή του γραφείου μου ότι στην εποχή του γνωστού σίριαλ «Δυναστεία» η κόρη του Χριστίνα έδωσε εντολή να βαφτούν λευκά όλα τα ξύλινα, από όρεγκον περσιδωτά κουφώματα, προσδίδοντας τάχα την ανάλογη πολυτέλεια του σίριαλ. Οταν το διαπίστωσε ο Ωνάσης, ζήτησε αμέσως να αποκατασταθούν, οπότε χρειάστηκαν εβδομάδες επίπονης εργασίας για να επαναφέρουν την αρχική εικόνα του φυσικού ξύλου με βερνίκι.

Θαυμάζω επίσης στη Φιλοθέη την κατοικία της εφοπλιστικής οικογένειας Ποταμιάνου, που σχεδίασε με ευαισθησία ο Δημήτρης Πικιώνης. Παράλληλα, είχα τη χαρά να επισκεφτώ μια άλλη αρθρωτή σε μικρούς όγκους κατοικία, γνωστού για τη σεμνότητα και τη γενναιοδωρία του εφοπλιστή, στην Πέρδικα της Αίγινας, σχεδιασμένη από τον Δημήτρη και τη Σουζάνα Αντωνακάκη. Τέλος, πρόσφατα παρουσίασα την εξοχική κατοικία ενός ακόμη εφοπλιστή στην Αντίπαρο, σχεδιασμένη από τον αρχιτέκτονα Νίκο Βαλσαμάκη. Μία κατοικία που τη χαρακτηρίζει η σεμνότητα, η μικρή κλίμακα και μια γλυπτική επεξεργασία των όγκων, που «φυτρώνουν» φυσικά στο αιγαιοπελαγίτικο τοπίο, παραπέμποντας στα κυβιστικά σπίτια των Κυκλάδων, που χαρακτηρίζονται από τη μοναδική οικονομία χώρου.

Αιφνιδιάστηκα όμως, βλέποντας δημοσιευμένη μια ολοκαίνουργια μαξιμαλιστική έπαυλη στην περιοχή του Κάμπου της Πάρου, ενός άλλου εφοπλιστή που σύμφωνα με δημοσιεύματα δηλώνει ότι ακολουθεί πιστά το δόγμα «quality over quantity» σε όλες του τις εκφάνσεις. Πρόκειται για μια πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα επέμβαση στο τοπίο, που φλερτάρει με την αρχιτεκτονική των ρωμαϊκών χρόνων, αγνοώντας τα τοπικά χαρακτηριστικά ιδιώματα. Οπως σημειώνει ο αρχιτέκτονας του έργου Θωμάς Δοξιάδης, που εμπλέκεται και ως πρόεδρος ΑΜΚΕ, στις διαδικασίες για την επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, «εξερευνά μία άλλη γενεαλογία των λατρευτικών και οικιστικών συνόλων της αρχαιότητας». Μία παραθεριστική έπαυλη σε μνημειακό ρωμαϊκό ρυθμό, με βασικό υλικό το λευκό μάρμαρο, που σχεδίασε το αρχιτεκτονικό γραφείο doxiadis+Architects, με μεγάλης κλίμακας πισίνα δίπλα στην εκθαμβωτική θάλασσα του Αιγαίου, σκιασμένους ημι-υπαίθριους χώρους εμβαδού 28.000 τ.μ. και 1.500 τ.μ. εσωτερικούς χώρους κατοίκησης, όλα σε διάταξη μιας απόλυτης ψυχρής συμμετρίας. Κάπου εδώ χάνεται η αίσθηση του μέτρου. Τεράστια μεγέθη χολιγουντιανού χαρακτήρα, σε ένα κατοικημένο τοπίο, σπατάλη πολύτιμου υλικού. Με πολλά ερωτηματικά, πώς με τις γνωστές δεσμεύσεις τής εκτός σχεδίου δόμησης για τα επιτρεπόμενα εμβαδά, πραγματοποιήθηκε αυτό το έργο, και με ποιες γνωματεύσεις των Αρχιτεκτονικών Συμβουλίων; Ηδη η δημοσίευσή του έχει ξεσηκώσει έντονες αντιδράσεις και σχόλια.

Ανοίγει νομίζω ο ασκός του Αιόλου για αντίστοιχες επεμβάσεις και άλλων προκλητικών κατοικιών, και κυρίως ανάλογων τουριστικών συγκροτημάτων, που συχνά επιδοτούνται με δημόσιο χρήμα, αλλοιώνοντας βίαια τον χαρακτήρα των νησιών, με δεδομένο ότι δημιουργείται μια ανταγωνιστική σχέση, ένα είδος συναγωνισμού για το ποιος θα προτείνει το πιο εντυπωσιακό, και πού θα το προβάλει με πληρωμή σε δημοσιεύματα σε μια εποχή άκριτης δημοσιογραφίας. Ετσι, σε αρκετούς τουριστικούς προορισμούς εδραιώνεται ένα νέο μοντέλο τουρισμού απευθυνόμενο τελικά στα πολύ υψηλά εισοδήματα.

Σε πρόσφατα δημοσιεύματα – και στα «ΝΕΑ» – έχει ξεκινήσει ένας ουσιαστικός διάλογος για την άκριτη, εκρηκτική και επιθετική τουριστικοποίηση των νησιών μας, απέναντι στους πανηγυρισμούς και την κυβερνητική μανία να προωθηθούν με κάθε τρόπο οι στρατηγικές επενδύσεις, που εξυπηρετούν νέες μεγάλης κλίμακας τουριστικές εγκαταστάσεις, αγνοώντας τις δυνατότητες και τις υποδομές του εκάστοτε τόπου. Το αυτό ισχύει και για ευνοϊκές ρυθμίσεις της πολιτείας που πριμοδοτούν υπερμεγέθεις επεμβάσεις, όπως με τις «υπόσκαφες» κατοικίες που διαχέονται με ταχύτητα.

ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Εκτιμώ ότι ευνοώντας «μεγαλόπρεπες» αρχιτεκτονικές χειρονομίες, με στόχο την ανάπτυξη, και παραβαίνοντας κάθε θεσμικό, ηθικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο, οδηγούμεθα, σε μία σταδιακή μετάλλαξη, σε μια καταστροφική πορεία με αποτελέσματα μη αναστρέψιμα. Προκλητικές και ενίοτε χυδαίες αρχιτεκτονικές χειρονομίες προκαλούν σταδιακά έναν εκμαυλισμό με ανεξέλεγκτα αποτελέσματα, ανατρέποντας αξίες και καταστρέφοντας ό,τι πολύτιμο έχουμε.

Νέοι αρχιτέκτονες έχουν δώσει εξαιρετικά δείγματα γραφής στις Κυκλάδες, που δεν προδίδουν το μέτρο και το ήθος, αν και ενίοτε προδίδουν το περιβάλλον. Η ευθύνη τους είναι μεγάλη και οφείλουν να συγκρατούν τους εύρωστους οικονομικά πελάτες τους από μαξιμαλιστικές επιλογές. Αλλά και οι ίδιοι οι κάτοικοι οφείλουν να προασπίσουν τον τόπο τους. Παράλληλα, απαιτείται διάλογος, συστηματική διερεύνηση, διάθεση οικονομικών πόρων για έρευνα, και ειδικές χωροταξικές μελέτες για να σταματήσει θεσμικά αυτή η ανεξέλεγκτη υπερβολική δόμηση, κλείνοντας ευνοϊκά παραθυράκια, ανοίγοντας νέες προοπτικές με γνώμονα το μέτρο, την ανθρώπινη κλίμακα και τη διατήρηση του εναπομείναντος ήθους, που αποτελεί τελικά τον ουσιαστικό πόλο έλξης.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία