Πώς θα επανεκκινήσει φέτος η εκπαιδευτική μηχανή

Τα σχολεία της χώρας και η εκπαίδευσή της, είναι οι χώροι στους οποίους πρέπει να επουλωθεί το επόμενο χρονικό διάστημα το συλλογικό τραύμα των προηγούμενων τριών ετών της πανδημίας – σε μια χρονιά που ξεκινάει με νέα στοιχήματα, προκλήσεις και θεσμούς (Πανεπιστημιακή Αστυνομία στα ΑΕΙ, σύμβουλοι εκπαίδευσης και μέντορες στα σχολεία).

«Τα σχολεία πρέπει να γεμίσουν με χαρά», έλεγε στα «ΝΕΑ» πρόσφατα αμερικανός σύμβουλος πολιτικών για την εκπαίδευση, θυμίζοντας ότι τα σχολεία «πρέπει να είναι φέτος περισσότερο από ποτέ χώροι μέσα στους οποίους οι νέοι θα γελάνε, θα μαθαίνουν, θα εξερευνούν, θα δημιουργούν, θα ονειρεύονται και θα νιώθουν καλά με τον εαυτό τους και με τους γύρω τους».

Στην Ελλάδα πόσο έτοιμοι είμαστε γι’ αυτή τη… μετάβαση; Τι γίνεται στα σχολεία αλλά και στα πανεπιστήμια της χώρας και πώς θα επανεκκινήσει φέτος η εκπαιδευτική μηχανή;

Εν τω μεταξύ, η νέα γενιά της χώρας μπαίνει τώρα στο επίκεντρο πολιτικών υποστήριξης, με νέα προγράμματα, καινοτομίες και κονδύλια. Στο φόντο των παραπάνω, τα εκπαιδευτικά συστήματα παγκοσμίως διαπιστώνουν ότι είναι σαφώς «φτωχότερα» τη χρονιά που ξεκινάει, συνέπεια της τριετούς υγειονομικής κρίσης που τα γονάτισε.

Πανεπιστήμια. Στα πανεπιστήμια της χώρας, οι φοιτητές και φοιτήτριες δεν θα βρουν φέτος μεγάλες αλλαγές, παρότι πρόσφατα ψηφίστηκε ο νέος νόμος πλαίσιο για τα ΑΕΙ που αλλάζει τα δεδομένα της πανεπιστημιακής διδασκαλίας. H εφαρμογή των νέων θεσμών, όμως, απαιτεί χρόνο, αποφάσεις οργάνων και σχεδιασμό, ενώ φαίνεται ότι δεκάδες είναι τα ερωτήματα που φτάνουν ήδη στο υπουργείο Παιδείας για την αντιμετώπιση κενών ή την ανάγκη συμπληρωματικών αποφάσεων κατά την εφαρμογή του νέου νόμου.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, τα βλέμματα όλων είναι στραμμένα στις Ομάδες Προστασίας Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων (ΟΠΠΙ). Η λεγόμενη Πανεπιστημιακή Αστυνομία απέδειξε με το «καλημέρα» ότι η παρουσία των στελεχών στα ΑΕΙ φέρνει νέο γύρο πολιτικής αντιπαράθεσης, αντιδράσεις – ενίοτε σφοδρές – και συναγερμό σε φοιτητικούς συλλόγους από τη μία πλευρά και συναρμόδια υπουργεία από την άλλη. Οι πρώτες ώρες εφαρμογής του νέου θεσμού, συνοδεύτηκαν από συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας και μικροεντάσεις, ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι τα πανεπιστήμια είναι ακόμα… άδεια, καθώς η νέα ακαδημαϊκή χρονιά δεν έχει τυπικά ξεκινήσει. Μένει, λοιπόν, να φανεί πώς τα τέσσερα ιδρύματα (ΕΚΠΑ, ΑΠΘ, ΕΜΠ και ΟΠΑ) στα οποία θα αναλάβουν υπηρεσία τα 400 πρώτα μέλη των ΟΠΠΙ θα αντιδράσουν στην παρουσία τους εν πλήρη λειτουργία.

Κατά τα άλλα, με τις διοικήσεις των περισσοτέρων ΑΕΙ να ασχολούνται με τις προεκλογικές διαδικασίες για τη σύσταση των νέων συμβουλίων διοίκησης, το μοναδικό σημείο τριβής (όχι, βέβαια αμελητέο) για τους φθινοπωρινούς μήνες φαίνεται πως πράγματι θα αφορά στην Πανεπιστημιακή Αστυνομία. Πάντως, τα ΑΕΙ πρέπει τη χρονιά που ξεκινάει να εγκαταστήσουν και τα συστήματα ασφαλείας που προβλέπει το νέο νομικό πλαίσιο λειτουργίας τους (τουρνικέ, κάμερες ασφαλείας σε κεντρικούς χώρους, συστήματα ελέγχου εισόδου στις εγκαταστάσεις τους κ.ο.κ.).

Οσον αφορά την καθημερινότητα των φοιτητών, δύο είναι οι σημαντικές εξελίξεις: Οι μόνιμες πια ηλεκτρονικές εγγραφές τους στα πανεπιστήμια και η αποφυγή κάθε σχετικής δια ζώσης ενέργειας και η διαδικασία των μετεγγραφών που πλέον, όπως ήδη ανακοινώθηκε, θα γίνεται νωρίτερα. Αλλωστε, η καθυστέρηση στην ολοκλήρωση των μετεγγραφών οδηγούσε συχνά στο να χαθεί σχεδόν ένα εξάμηνο μαθημάτων για τους υπό μετακίνηση νέους.

Η νέα ακαδημαϊκή χρονιά ξεκινάει, επίσης, με την πολύτιμη εμπειρία των ψηφιακών «παραθύρων» που άνοιξαν στη διάρκεια των τριών πανδημικών ετών και που μένει να φανεί πώς θα αξιοποιηθεί. Και βέβαια ξεκινάει εν αναμονή του σχεδιασμού των νέων θεσμών του «εσωτερικού Erasmus» μεταξύ ομοειδών ή μη προγραμμάτων σπουδών ελληνικών πανεπιστημίων, των κοινών προγραμμάτων σπουδών διεπιστημονικού χαρακτήρα (joint degree-απονομή από κοινού τίτλου σπουδών) και διπλών προγραμμάτων (dual major-απονομή δυο πτυχίων) με άλλα τμήματα του ίδιου ή άλλου πανεπιστημίου εντός ή εκτός Ελλάδας και τέλος των σπουδών δευτερεύουσας κατεύθυνσης (minor degree) τουλάχιστον ενός έτους για προπτυχιακούς φοιτητές με απονομή διακριτού τίτλου σπουδών.

Σχολεία. Το σίγουρο είναι ότι τα «μέτωπα» του υπουργείου Παιδείας και της κυβέρνησης δεν βρίσκονται φέτος στα δημοτικά, τα γυμνάσια και τα λύκεια της χώρας, που ξεκινούν τη Δευτέρα τα μαθήματά τους με τις λιγότερες δυνατές ελλείψεις.

Με εξαίρεση τα προβλήματα της γραφειοκρατίας στην καθημερινότητα των σχολείων και το πιθανό «αγκάθι» της αξιολόγησης δασκάλων και καθηγητών που θα ξεκινήσει φέτος, τα σχολεία ξεκινούν τη νέα χρονιά τους οργανωμένα, με εκπαιδευτικούς και βιβλία. «Για να λειτουργούν, βέβαια, σωστά τα σχολεία πρέπει να έχουμε σταθερό πλαίσιο, όχι κινούμενη άμμο» λέει στα «NEA» περιφερειάρχης κεντρικής περιοχής της χώρας, σχολιάζοντας θετικά το γεγονός ότι φέτος όλα τα στελέχη της εκπαίδευσης συναντήθηκαν τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου για να υπολογίσουν και να ρυθμίσουν το θέμα των κενών σε διδακτικό προσωπικό. Η λειτουργία της εκπαιδευτικής μηχανής μέσα σε ένα σταθερό πλαίσιο κανόνων, χωρίς διαρκείς πολιτικές αλλαγές στα θεμέλιά του είναι, άλλωστε, πάγιο αίτημα των εκπροσώπων όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης.

Η νέα σχολική χρονιά ξεκινάει, έτσι, με προσλήψεις 8.600 μόνιμων εκπαιδευτικών και περίπου 32.000 αναπληρωτών στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Συνολικά, περισσότεροι από 40.000 εκπαιδευτικοί τοποθετήθηκαν ήδη στις οργανικές θέσεις τους, με επόμενο βήμα τον εξορθολογισμό των κενών στα τμήματα, καθώς από τη Δευτέρα θα οριστικοποιηθεί και η εικόνα των ατόμων ανά τάξη και θα φανεί που υπάρχουν υπεράριθμοι δάσκαλοι ή καθηγητές και που εμφανίζονται κενά. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχουν καλυφθεί ακόμη όλα τα κενά, αλλά υπολογίζεται ότι αυτά που έχουν μείνει δεν ξεπερνούν τα 10.000 πανελλαδικά.

Κατά τα άλλα, όπως είναι φυσικό, από εκπαιδευτικούς εκφράζονται προβληματισμοί για το πώς θα λειτουργήσει το άνοιγμα των σχολείων για πρώτη φορά χωρίς μάσκες και άλλα μέτρα ασφαλείας από την έναρξη της πανδημίας. Ωστόσο, η κοινωνία σταδιακά επανέρχεται σε συνθήκες κανονικότητας, όσο αυτό είναι εφικτό, οπότε τα πρωτόκολλα που θα εφαρμοστούν στα σχολεία θα επανελέγχονται διαρκώς.

Τους συνδικαλιστικούς τόνους, εντούτοις, αναμένεται να ανεβάσουν σύντομα οι θεσμοί του μέντορα και του εκπαιδευτικού συντονιστή που θεσμοθετήθηκαν μέσα στο καλοκαίρι και τους οποίους δάσκαλοι και καθηγητές θεωρούν προάγγελους της ατομικής αξιολόγησης. Ωστόσο, τα παραπάνω δεν προβληματίζουν σε κεντρικό πολιτικό επίπεδο, καθώς η αξιολόγηση είναι ένας θεσμός τον οποίο η πλειονότητα των εκπαιδευτικών βλέπει σήμερα θετικά, εφόσον βέβαια γίνεται με διαφανή, αξιοκρατικό και ανατροφοδοτικό τρόπο. Κατ’ επέκταση, οι παρενέργειες ή οι πιθανές στρεβλώσεις που μπορεί να εμφανιστούν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αναμένεται ότι θα αντιμετωπιστούν κατά περίπτωση.

Από την άλλη πλευρά, κανείς στην εκπαιδευτική κοινότητα της χώρας δεν ξεχνάει ότι οι μαθητές αλλά και οι δάσκαλοι ή καθηγητές τους ακόμη υποφέρουν -εκπαιδευτικά αλλά και συναισθηματικά – από τα χρόνια που προηγήθηκαν και τις πολιτικές που ακολουθήθηκαν σε διεθνές επίπεδο για να στηριχθούν τα συστήματα παιδείας, οπότε η σεζόν που ξεκινάει δίνει τις προϋποθέσεις για να «θεραπευθούν» μέσω της αλληλεπίδρασής τους.

Στα θετικά της νέας σχολικής χρονιάς πρέπει κανείς να υπολογίσει, πάντως, και την τεχνολογική αναβάθμιση της εκπαίδευσης και τις νέες δυνατότητες που προέκυψαν και υποστηρίχθηκαν. Φέτος επεκτείνεται χρονικά από τις 4 στις 5.30 μ.μ. και το ολοήμερο σχολείο, σε μια πρώτη εφαρμογή του νέου θεσμού που θα ισχύσει στο 50% των νηπιαγωγείων και των δημοτικών της χώρας που λειτουργούν σήμερα ως ολοήμερα (περίπου 5.000), ενώ θα υπάρξει και νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, με περισσότερες δράσεις για τα παιδιά (δημιουργική γραφή, εικαστικά κ.ά.). Επίσης, φέτος θα λειτουργήσει ο θεσμός των εκπαιδευτικών ομίλων μετά τη λήξη του ημερήσιου ωρολογίου προγράμματος διδασκαλίας ή κατά τις διδακτικές ώρες του ολοήμερου προγράμματος, με δράσεις όπως δημιουργική απασχόληση, ομαδικά αθλήματα, εικαστικές τέχνες, χειροτεχνίες και κατασκευές, εκμάθηση μουσικών οργάνων, εκπαιδευτική ρομποτική, επιστημονικές κατασκευές-πειράματα κ.ο.κ.