Οι δύο εικόνες του Κιέβου που με σημάδεψαν

Για μόλις 12 ώρες επιτρέψανε οι ουκρανικές αρχές την παραμονή της αποστολής των ευρωπαίων, μέσω των Eurocities, δημάρχων στο Κίεβο. Για λόγους ασφαλείας. Για τους ίδιους λόγους μάς ζητήθηκε να κλείσουμε τα location services στα κινητά μας τηλέφωνα, να διατηρήσουμε τη συσκότιση στο τρένο, και ας ταξιδεύαμε συνολικά τριάντα ώρες, να μην ανακοινώσουμε το ταξίδι μας πριν αναχωρήσουμε από την Ουκρανία.

Μέτρα που φαντάζουν κάπως υπερβολικά όταν περπατάς στις λεωφόρους της πολύ όμορφης ουκρανικής πρωτεύουσας, η οποία μοιάζει να έχει ξαναβρεί τους ρυθμούς της καθημερινότητάς της. Με τα τραπεζάκια των καταστημάτων γεμάτα ανθρώπους, την κίνηση να έχει επιστρέψει στους δρόμους, τα παιδάκια να πλημμυρίζουν τις παιδικές χαρές. Ακόμα και οι αντιαεροπορικές σειρήνες που ηχούν κάθε τόσο, δεν είναι πλέον ικανές να διακόψουν τις ζωές των ανθρώπων. Τα σακιά στα παράθυρα, τα πάνοπλα οδοφράγματα και τα αντιαεροπορικά στα υψώματα είναι δύσκολο να συμφιλιωθούν με τα χαμόγελα των περαστικών και τα απλόχερα αστεία των συνομιλητών μας. Η εικόνα βέβαια δεν μαρτυρά όλη την αλήθεια. Μας ξεναγεί ο φίλος και συνάδελφος Ιβάν Φεντόροφ, ο δήμαρχος Μελιτόπολης που είχε απαχθεί την άνοιξη. Ο μισός πληθυσμός του Κιέβου έχει αναγκαστεί να εγκαταλείψει την πόλη του. Υπολογίζεται πως συνολικά 10 εκατομμύρια Ουκρανοί, δηλαδή το ένα τέταρτο του πληθυσμού της χώρας, έχουν εκτοπιστεί από τις εστίες τους. Λίγα χιλιόμετρα από το κέντρο αντικρίζουμε κατεστραμμένα κουφάρια κτιρίων. Για τα δικά μας δεδομένα είναι σαν να έχει μετατραπεί το Μαρούσι σε πεδίο μάχης, τόσο κοντά σε ό,τι θα μας αφορούσε φτάσανε οι εισβολείς, ενώ το χώμα στους μαζικούς τάφους μεγάλων και μικρών που χάθηκαν τόσο άδικα, παραμένει νωπό.

Τα συναισθήματα του σοκ και του δέους εναλλάσσονται

Σοκ για την ανείπωτη φρίκη του πολέμου. Για τους σαράντα ανθρώπους που χάσανε τη ζωή τους σε μια πολυκατοικία, θύματα των τυφλών ρωσικών πυραύλων – φαίνεται πως τα οπλικά τους συστήματα δεν έχουν στην πλειοψηφία τους τις τεχνολογικές δυνατότητες άλλων χωρών. Η μαμά που βρέθηκε νεκρή στη μπανιέρα της. Το τρίχρονο παιδάκι της έπαιζε στο διπλανό δωμάτιο. Δεν κατάφερε να ζήσει. Δέος μπροστά στην αποφασιστικότητα και τη γενναιότητα των Ουκρανών. Για τους ίδιους, η προάσπιση της κυριαρχίας και της ανεξαρτησίας της πατρίδας τους, είναι πλέον μονόδρομος. Μια γενιά καταδικασμένη από τη μοίρα να γράψει τη δική της ιστορία. Μ’ έναν τρόπο μοναδικό, αφοπλιστικό, τα δύσκολα τα κάνουν να φαίνονται εύκολα. Και τις μεγάλες αποφάσεις, τις κάνουν να ακούγονται δεδομένες και αυτονόητες.

Προγράμματα για την ανοικοδόμηση

«Ο δρόμος για την ανοικοδόμηση είναι μακρύς, αλλά πρέπει να ξεκινήσει τώρα» δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ και ζήτησε από όλες τις δημοκρατικές δυνάμεις να συσπειρωθούν. Σε αυτό το κάλεσμα ανταποκριθήκαμε και εμείς, ως ευρωπαϊκοί δήμοι. Ετοιμοι να διαθέσουμε γνώσεις και καλές πρακτικές, να συμβάλουμε στον σχεδιασμό, να υιοθετήσουμε παρεμβάσεις ή έργα και να υλοποιήσουμε προγράμματα. Ο κάθε δήμος αναλογικά, στο μέτρο των δυνατοτήτων του. Τα χρήματα που έχει καταφέρει να διαθέσει η ουκρανική κυβέρνηση για την αποκατάσταση όλων των προαστίων του Κιέβου δεν ξεπερνάνε τα 14 εκατομμύρια ευρώ, δυστυχώς, και ας ζουν εκατοντάδες πολίτες σε βαγόνια τρένων που έχουν καθηλωθεί στις ράγες τους, για τον σκοπό αυτό, χωρίς προφύλαξη από τον χειμώνα που έρχεται, και δεν είναι πια πολύ μακριά.

Προϋπολογισμός, για να έχουμε μια αντιληπτή τάξη μεγεθών, υποπολλαπλάσιος των πόρων που αναλογικά διέθεσε η ελληνική πολιτεία για τις ζημιές που άφησε πίσω της μόνο μια κακοκαιρία, π.χ. ο Ιανός, σε έναν μόλις ελληνικό δήμο! Αυτό υπαγορεύει ο νόμος της ανάγκης καθώς αυτή τη στιγμή το σύνολο των πόρων του ουκρανικού κράτους, υλικών και άυλων, αφιερώνονται ως προτεραιότητα στην άμυνα της χώρας και στον πολεμικό εξοπλισμό. Ενας πόλεμος που έξι μήνες μετά δεν έχει ακόμα ορατό τέλος. Ο πρόεδρος Ζελένσκι μάς καλωσορίζει με ένα χαμόγελο και μια ήρεμη αποφασιστικότητα. Φαίνεται πολύ πιο ψηλός από κοντά. Ισως επειδή είναι ο μοναδικός εν ζωή πολιτικός παγκοσμίως που μας επιτρέπει να πούμε στα παιδιά μας πως ήρωες δεν είναι μόνο εκείνοι που φοράνε κόκκινες κάπες και πετάνε, αλλά και εκείνοι που θέτουν υπέρ πάντων την πατρίδα τους.

Τα τρία μέτωπα

Η ουκρανική ηγεσία όμως δεν εθελοτυφλεί στις δυσκολίες. Στο εξωτερικό μέτωπο, με τους κατακτητές, έχει εξελιχθεί σε έναν πόλεμο φθοράς με πολλούς νεκρούς, για μόλις λίγα μέτρα. Στο εσωτερικό μέτωπο, η παραγωγή ορυκτού πλούτου και η βιομηχανία έχουν συρρικνωθεί, όπως και η αγροτική παραγωγή. Οι ατελείωτες πεδιάδες, οι παραγωγικοί κάμποι και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις της δεύτερης μεγαλύτερης σε έκταση χώρας της Ευρώπης ερημοποιούνται και τα έσοδα του κράτους διαρκώς στερεύουν. Ταυτόχρονα, ένα τρίτο μέτωπο έχει ανοίξει στην Ευρώπη. Οχι μόνο ενάντια στην κόπωση και στη διάσπαση προσοχής στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, αλλά κυρίως στα σουπερμάρκετ και στα βενζινάδικα. Ο πρόεδρος Μακρόν δηλώνει πως «βιώνουμε μια μεγάλη ανατροπή», με «το τέλος της αφθονίας», «των βεβαιοτήτων» και «της ανεμελιάς» ενώ τα κομπρομάτ αναδύονται από τα σκοτάδια που εκτρέφουν τέρατα και τερατάκια.

Δύο χιλιάδες χιλιόμετρα χωρίζουν την Αθήνα από το Κίεβο. Τέσσερις φορές περίπου η φυσική απόσταση που μας χωρίζει από τη Θεσσαλονίκη. Οχι, δεν είναι τόσο μακριά, μη σας ξεγελάει η τηλεόραση ή το Διαδίκτυο. Είναι μεγάλο λάθος να θεωρούμε πως δεν μας αγγίζει ο πόλεμος, πως δεν μας αφορά άμεσα. Πως οι συνέπειες του σήμερα και οι επιπτώσεις του αύριο θα μας αφήσουν ανεπηρέαστους. Η Ιστορία μάς διδάσκει πως δεν είμαστε νησί στον ωκεανό και η θεωρία της ελληνικής εξαίρεσης μας οδηγεί πάντοτε σε περιπέτειες. Οπως και η εσωστρέφεια, η πόλωση και η διχόνοια όταν αντιμετωπίζουμε αλλεπάλληλες παγκόσμιες κρίσεις.

Ο Κώστας Μπακογιάννης είναι δήμαρχος Αθηναίων