Διλήμματα

η δική του εκδοχή γύρω από τον μύθο των Ατρειδών, περισσότερο ρεαλιστική και γήινη, καταθέτει με την «Ηλέκτρα» του ο Ευριπίδης. Γραμμένη το 413 π.Χ. κι ενώ μαίνεται ο Πελοποννησιακός Πολέμος, παρουσιάζεται λίγους μήνες πριν από τη μεγάλη ήττα των Αθηναίων στη Σικελική Εκστρατεία. Γι΄ αυτό και η πρωτοποριακή ευριπίδεια τραγωδία εμπεριέχει όλα εκείνα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν μια εποχή αβεβαιότητας, όπου όλα μπορούν να ανατραπούν. Μέσα από τα μεγάλα θέματα που διαχειρίζεται – εκδίκηση, ηθική αποκατάσταση, δικαιοσύνη – φέρνει στην επιφάνεια και τις λεπτές αποχρώσεις της συμπεριφοράς των ανθρώπων. Σαν μια πρώτη απόπειρα ενός ψυχολογικού θεάτρου.

Μακριά από κάθε στοιχείο που θα παρέπεμπε στη βασιλική οικογένειά της, η Ηλέκτρα εμφανίζεται εδώ να ζει ως μια «απλή» χωριάτισσα: παντρεμένη με έναν βοσκό -επιλογή του Αίγισθου και της Κλυταιμνήστρας -, κατοικεί σε μια καλύβα, σε συνθήκες οριακές, κάνοντας δουλειές ως μια απλή γυναίκα. Ο γάμος της είναι λευκός, καθώς ο βοσκός είναι ίσως ο μόνος που σεβάστηκε τη γενιά και την καταγωγή της και δεν την άγγιξε. Μοιράζεται μια καθημερινότητα άκρως ταπεινή και ρεαλιστική, ενώ δείχνει παραδομένη στη μοίρα που άλλοι αποφάσισαν για εκείνη. Είναι σαν να έχουν τελειώσει πια οι μύθοι και να έχει έρθει η ζωή να πάρει τη θέση τους. Αλλωστε ούτε κι η Ηλέκτρα θυμίζει τον παλιό της εαυτό.

Εκεί θα βρεθεί, επικηρυγμένος από το Παλάτι, ο Ορέστης, μαζί με τον Πυλάδη, μετά τον χρησμό του Απόλλωνα. Οδηγός του η εκδίκηση. Μετά την αναγνώριση των δύο αδελφών θα τεθεί σε εφαρμογή το σχέδιο εξόντωσης των πατροκτόνων. Με ένα τέχνασμα θα φέρουν τη μάνα και τον εραστή κοντά τους ώστε να ολοκληρώσουν τον στόχο τους και να νιώσουν δικαιωμένοι για τον φόνο του πατέρα τους, του Αγαμέμνονα.

Η λύτρωση όμως δεν θα ‘ρθει. Κι εδώ είναι που ο Ευριπίδης εμποτίζει τον μύθο και την εξέλιξή του με καινούργιους όρους, όπου το ψυχολογικό στοιχείο ανατέλλει σαν να προετοιμάζει το έδαφος για τους μελλοντικούς συγγραφείς. Για πρώτη φορά ο φόνος διερευνάται σε σχέση με τις ψυχολογικές συνέπειες σε εκείνους που τον διέπραξαν. Συναισθήματα και αποχρώσεις κάνουν την εμφάνισή τους, τονίζοντας τα μεγάλα διλήμματα του ανθρώπου και της ύπαρξής του – αλλά και του σκηνοθέτη.

Μέσα σε ένα βουκολικό σκηνικό με ακαθόριστους συμβολισμούς ο Γιώργος Λύρας θέλησε να καταθέσει τη δική του εκδοχή, βασισμένος στη μετάφραση του έμπειρου (ποιητή) Στρατή Πασχάλη. Διαχειρίστηκε το υλικό του, αρχικά, με σαφήνεια, αλλά στη συνέχεια φάνηκε να επηρεάζεται από μια νεωτερίστικη διάθεση, που ωστόσο δεν ολοκληρώθηκε: ήχοι, φωτισμοί, κοστούμια θάμπωσαν το αποτέλεσμα.

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Η Μαρία Κίτσου ερμήνευσε την Ηλέκτρα δίνοντας στην ηρωίδα της την απαραίτητη «ανθρώπινη» διάσταση που απαιτεί ο Ευριπίδης, αλλά έμεινε εκεί. Ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος δυσκολεύτηκε να ενσωματώσει τον όγκο του Ορέστη και τον περιόρισε σε σχήματα και ευκολίες (του). Ο Νίκος Λεκάκης – Αγγελιαφόρος υπερέβαλε με την ερμηνεία και τον στόμφο του, όπως και η άξια και στέρεη Ιωάννα Μαυρέα ως Κλυταιμνήστρα. Η φιγούρα και η παρουσία του γέρου Παιδαγωγού μέσα από τον Γιώργο Κωνσταντίνου προσέθεσαν αίγλη στην παράσταση. Τέλος, ξεχώρισε υποκριτικά με το μέτρο και την ακρίβειά του ο Γιώργος Δεπάστας, ο βοσκός – σύζυγος της Ηλέκτρας, με τον οποίο ανοίγει και η παράσταση. Ο βηματισμός του, μέσα στο βαρύ κοστούμι με τα κρεμασμένα και ηχηρά κουδούνια, έδωσε τον τόνο της έναρξης – όχι όμως και της εξέλιξης που υπηρέτησε ο υπόλοιπος θίασος.

info

Μετάφραση: Στρατής Πασχάλης

Σκηνοθεσία: Γιώργος Λύρας

Δραματουργική συνεργασία: Ειρήνη Μουντράκη

Σκηνικά – κοστούμια: Απόλλων Παπαθεοχάρης

Κίνηση: Θανάσης Ακοκκαλίδης

Μουσική: Αντώνης Παπακωνσταντίνου

Φωτισμοί: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου

Παίζουν: Μαρία Κίτσου, Δημήτρης Γκοτσόπουλος, Γιώργος Δεπάστας, Ιωάννα Μαυρέα, Νίκος Λεκάκης, Σπύρος Κυριαζόπουλος, Ιάσονας Παπαματθαίου, Αντώνης Σταμόπουλος και ο Γιώργος Κωνσταντίνου

Επόμενες παραστάσεις: 24/8 Δελφοί, 25/8 Βριλήσσια, 26/8 Αιγάλεω, 27/8 Κορυδαλλός. Σε περιοδεία έως 9/9.