Μετωπική «ασυνεννοησία»

«Αίας» του Σοφοκλή (450-440 π.Χ.), η παλαιότερη από τις επτά σωζόμενες τραγωδίες του αρχαίου ποιητή, πραγματεύεται, μέσα από την αντιπαράθεση του ομώνυμου ήρωα με τον Οδυσσέα, τη σύγκρουση δύο κόσμων. Ενός ηρωικού που αποχωρεί και ενός καινούργιου που έρχεται να πάρει τη θέση του. Ο Αίας διαθέτει όλα εκείνα τα ρωμαλέα χαρακτηριστικά ενός ιδανικού γενναίου, όλα εκείνα τα συστατικά που αποτυπώνονται στη σωματική διάπλαση και σε μια «ρομαντική» ιδέα περί ηρωισμού. Απέναντί του στέκεται ο Οδυσσέας, ο πολυμήχανος ομηρικός ήρωας, που αποδεικνύει ότι η νέα εποχή χρειάζεται όχι μόνο σωματική ρώμη αλλά – κυρίως – μυαλό, πονηριά, σκέψη, έναν συνδυασμό ικανοτήτων δηλαδή. Και παίρνει τη σκυτάλη. Εκτοτε ο κόσμος αλλάζει, διά παντός.

Αυτή η μετωπική σύγκρουση μετατρέπεται από τον Σοφοκλή σε μια αναμέτρηση του ανθρώπου με τον εαυτό του, μέσα σε ένα τοπίο όπου τα όρια ανάμεσα στη νηφαλιότητα και την τρέλα έχουν υποχωρήσει. Η αυτοχειρία άλλωστε του Αίαντα, στο μέσο της τραγωδίας, αποτελεί κομβική στιγμή – μια που το έργο συνεχίζεται χωρίς εκείνον.

Η επιλογή του Αργύρη Ξάφη να αντιστρέψει τη ροή, τοποθετώντας τον νεκρό Αίαντα στην αφετηρία της παράστασής του και την αυτοχειρία στη λήξη της, σηματοδοτεί μια ανάγνωση που τοποθετεί τον χρόνο στο επίκεντρο της σκηνοθετικής του προσέγγισης. Με τον τρόπο αυτόν τον επιλέγει ως σύμμαχο, αλλά – φευ – ποτέ ο χρόνος δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει έτσι…

Αντιθέτως, αυτή την αντιστροφή των σκηνών – μια διόρθωση στη ροή της σοφόκλειας επιλογής (;) – δεν ακολουθεί μια ολοκληρωμένη πρόταση, μια σκηνοθετική πρόταση που να τη δικαιολογεί. Αλλά ούτε και ο Αίας, μέσα από την ερμηνεία του Στάθη Σταμουλακάτου, καταφέρνει να ενσωματώσει την εσωτερική διαδρομή του ήρωα, από το αίσθημα αδικίας, θυμού και εκδίκησης σε μια πράξη τόσο ατιμωτική που να τον οδηγεί να δώσει τελικά τέλος στη ζωή του – με αυτή την απελπισμένη, βίαιη, πλην άχαρη, πτώση.

ΑΣΑΦΕΙΑ. Ενα χειμωνιάτικο – χιονισμένο σκηνικό, έξω από κάθε χωροχρονική διάσταση, σηματοδοτεί τον τόπο της παράστασης, με το αίμα του νεκρού Αίαντα να διαγράφεται πάνω στο λευκό τοπίο. Τα κοστούμια, ενταγμένα σε αυτή την αρκτική εποχή, συμβάλλουν στην ασάφεια του συνόλου, που ενισχύεται από τους ήχους των μουσικών (ζωντανά επί σκηνής) και την παρουσία του Χορού. Αν και είναι σαφές πως ο σκηνοθέτης δούλεψε πολύ πάνω στο έργο, το αποτέλεσμα μοιάζει ασύνδετο, με το κείμενο να μην καταφέρνει να επικοινωνήσει με την ίδια την παράσταση. Και ίσως αυτή η «ασυνεννοησία», ο συνδυασμός πολλών διαφορετικών ιδεών – ακόμα και μια εμβόλιμη ειρωνική, περιπαικτική διάθεση βρήκε τη θέση της στην παράσταση -, να είναι αυτή που καθορίζει το αποτέλεσμα.

Η Εύη Σαουλίδου στον ρόλο της Τέκμησσας κατέθεσε μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία που δεν στερούνταν διακυμάνσεις, αίσθημα και ρωγμές. Οπως και ο Οδυσσέας του Δημήτρη Ημελλου, διαθέτει καθαρότητα και σαφήνεια, αλλά και ο Χρίστος Στυλιανού – ως Τεύκρος – ήταν έντονος και υποβλητικός. Η Δέσποινα Κούρτη – Αθηνά φάνηκε να υπηρετεί τη σκηνοθετική οδηγία που προφανώς την καλούσε να αποδώσει τη θεά ως ένα ιδιόρρυθμο και μικροσκοπικό ον που καθορίζει τις τύχες θνητών και αθανάτων.