Ο τελευταίος χειμώνας της Ρωσίας

Η Ευρώπη ζει φέτος ένα παράξενο καλοκαίρι, αφού παράλληλα με την αυγουστιάτικη ζέστη το μυαλό όλων είναι στο πώς θα τα βγάλουμε πέρα τον χειμώνα όσον αφορά την ενέργεια. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φλεβάρη πάτησε πάνω στις ήδη αυξημένες ανησυχίες των αγορών ενέργειας που από πέρυσι τέτοια εποχή αποτύπωναν την επερχόμενη αβεβαιότητα με τις πρώτες αυξήσεις των τιμών. Την κατάσταση βέβαια δεν βοήθησαν καθόλου και οι συνεχόμενες δηλώσεις ευρωπαίων αξιωματούχων για τη βούληση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να μειώσει με δική της πρωτοβουλία τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία κατά δύο τρίτα έως το τέλος του 2022.

Οι άνθρωποι των ενεργειακών αγορών, γνωρίζοντας πως αυτό ήταν ανέφικτο, συνειδητοποίησαν πως θα υπάρχει στενότητα προσφοράς και έτσι οι τιμές συνέχισαν την άνοδο. Η πραγματικότητα βέβαια τελικά έδειξε πως, παρά τις ανησυχίες, πουθενά στην Ευρώπη δεν υπήρξε πρόβλημα με την τροφοδοσία καυσίμου. Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν βρέθηκε στη θέση να χρειάζεται φυσικό αέριο και να μη βρίσκει και κανένα κράτος-μέλος δεν αναγκάζεται να βάλει κάποιου είδους δελτίο στην ενέργεια. Οι ανησυχίες παρ’ όλα αυτά συνεχίστηκαν.

Για το καθεστώς Πούτιν τα πράγματα έγιναν έτσι πολύ εύκολα. Το μόνο που χρειαζόταν πλέον να κάνει ήταν να δημιουργεί μικροεπεισόδια με ασήμαντες διακοπές τροφοδοσίας ή με μειώσεις ροών σε περιόδους χαμηλής ζήτησης, διατηρώντας έτσι τις τιμές στα ύψη.

Το σκηνικό εντάσεων είναι πιθανό να διατηρηθεί και για τον επερχόμενο χειμώνα. Εκτίμησή μου όμως είναι πως το καθεστώς Πούτιν τελικά θα στείλει όλο το φυσικό αέριο που θα ζητήσει η Ευρώπη στις περιόδους υψηλής ζήτησης του χειμώνα και ιδιαίτερα προς τη Γερμανία, την Ολλανδία και την Ιταλία, καθώς αν αυτόν τον χειμώνα η Ρωσία αφήσει την Ευρώπη να παγώσει, θα έχει ξεγράψει για πάντα τις ευρωπαϊκές αγορές από το πελατολόγιό της.

Η απώλεια των ευρωπαϊκών αγορών δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή για το καθεστώς Πούτιν, όχι τόσο επειδή η Ρωσία χρειάζεται τα ευρωπαϊκά χρήματα, αλλά επειδή το Κρεμλίνο χρειάζεται την επιρροή που μπορεί να ασκεί στην Ευρώπη. Εάν φέτος η Ρωσία κόψει το φυσικό αέριο της Ευρώπης, αυτή η επιρροή θα χαθεί για πάντα και αυτό θα ήταν πραγματικό πλήγμα για τον Πούτιν.

Το παιχνίδι όμως έχει πλέον χαθεί για τη Ρωσία ούτως ή άλλως. Ακόμα και αν όντως η Ρωσία στείλει στην ΕΕ φέτος το αέριο που χρειάζεται, θα πρέπει να θεωρούμε δεδομένο πως από του χρόνου και για κάθε χρόνο που περνάει η ΕΕ θα είναι όλο και πιο θωρακισμένη έναντι των ρωσικών ενεργειακών απειλών, αφού, έστω και σιγά σιγά, τα μέτρα που λαμβάνει θα αρχίσουν να πιάνουν τόπο.

Ο επερχόμενος χειμώνας είναι λοιπόν και ο τελευταίος για τη Ρωσία με τόσο υψηλά επίπεδα επιρροής στα ενεργειακά πράγματα της ΕΕ. Μπορεί να είναι ένας δύσκολος χειμώνας για όλους μας, αλλά θα είναι και ο τελευταίος με την ενεργειακή θηλιά της Ρωσίας σφιχτή στην Ευρώπη. Να βγάλουμε αυτόν τον χειμώνα και θα μπορούμε στο εξής να ανασάνουμε.

Ο Μιχάλης Μαθιουλάκης είναι αναλυτής Ενεργειακής Στρατηγικής, ακαδημαϊκός διευθυντής του Greek Energy Forum και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ για θέματα ενέργειας.