Θανατηφόροι θαλάσσιοι καύσωνες

Την πενταετία 2015-2019 επικράτησαν ακραίες θερμοκρασιακές συνθήκες σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, προκαλώντας τη μαζική θνησιμότητα τουλάχιστον 50 θαλάσσιων ειδών σε βάθη από την επιφάνεια έως και τα 45 μέτρα. Μέσω διεπιστημονικής συνεργασίας, 30 ερευνητικές ομάδες από 11 χώρες της Μεσογείου, με τη συμμετοχή επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, κατάφεραν να διερευνήσουν για πρώτη φορά τις αιτίες και τις επιπτώσεις των περιστατικών μαζικής θνησιμότητας θαλάσσιων οργανισμών σε μεσογειακό επίπεδο.

Τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν τη θετική συσχέτιση ανάμεσα στους θαλάσσιους καύσωνες και στα περιστατικά μαζικής θνησιμότητας θαλάσσιων οργανισμών, εξαιτίας ακριβώς της εκτεταμένης έκθεσής τους σε ακραίες θερμοκρασίες. Οι επιστήμονες, μάλιστα, προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο θαλάσσιο περιβάλλον επιταχύνονται ολοένα και περισσότερο, αποτελώντας πρωτοφανή απειλή για την υγεία και την καλή λειτουργία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Και γιατί πρέπει να ανησυχούμε; Επειδή, σύμφωνα με τους ειδικούς, οι θάλασσες (και οι ωκεανοί) παίζουν σημαντικό ρόλο στην απορρόφηση διοξειδίου του άνθρακα και στη συγκράτηση των επιπτώσεων της κλιματικής κατάρρευσης. Επιπλέον, από τους ωκεανούς προέρχεται περισσότερο από το μισό του οξυγόνου που αναπνέουμε και είναι η πρωταρχική πηγή τροφής για περισσότερους από 3,5 δισεκατομμύρια ανθρώπους.

Είδη που επηρεάστηκαν

Οπως προαναφέρθηκε, από τα παραπάνω έχουν επηρεάσει περισσότερα από 50 είδη, όπως κοράλλια, σπόγγοι και μακροφύκη, σε όλες τις περιοχές της Μεσογείου, από τη θάλασσα του Αλμπουράν έως το Αιγαίο Πέλαγος και της ακτές της Λεβαντίνης. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, πολλά από τα είδη που επηρεάστηκαν από τις ακραίες θερμοκρασίες παίζουν σημαντικό ρόλο στην καλή λειτουργία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, όπως η ποσειδωνία που σχηματίζει εκτεταμένα θαλάσσια λιβάδια και τα μαλακά κοράλλια (γνωστά και ως γοργονίες) που σχηματίζουν θαλάσσια δάση σε κοραλλιογενείς βυθούς ή τραγάνες.

«Την περίοδο 2015-2019 καταγράφηκαν πολλαπλά περιστατικά μαζικής θνησιμότητας θαλάσσιων οργανισμών σε βάθη έως 45 μέτρων, ενώ κατά την ίδια περίοδο, οι καταγεγραμμένοι θαλάσσιοι καύσωνες ήταν ιδιαίτερα ισχυροί και επηρέασαν περισσότερο από το 90% της θαλάσσιας επιφάνειας της Μεσογείου. Μάλιστα, σε πολλές περιοχές η θερμοκρασία του νερού ξεπέρασε τους 26 βαθμούς Κελσίου», επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής του Τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου Στέλιος Κατσανεβάκης.

Η κλιματική κρίση

Κατά τους ειδικούς που συνέταξαν την έκθεση, η κλιματική κρίση επηρεάζει σημαντικά τα θαλάσσια οικοσυστήματα σε παγκόσμια κλίματα και η Μεσόγειος δεν αποτελεί εξαίρεση. Ειδικότερα, οι θαλάσσιοι καύσωνες ολοένα και αυξάνονται σε συχνότητα, ένταση και έκταση, και το ίδιο συμβαίνει με τα περιστατικά μαζικής θνησιμότητας σε όλα τα παράκτια οικοσυστήματα της Μεσογείου.

«Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικά είδη ανταποκρίνονται στα διαφορετικά επίπεδα έκθεσης σε υψηλές θερμοκρασίες. Ωστόσο, αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο εξαιτίας του διαφορετικού τρόπου απόκρισης των θαλάσσιων ειδών όταν εκτίθενται σε ακραίες συνθήκες, σε διαφορετικές χωρικές και χρονικές κλίμακες», αναφέρει, μεταξύ άλλων, ο επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου Βασίλης Γεροβασιλείου. Κατά τον ίδιο «η συγκεκριμένη μελέτη, μέσω της ευρείας χωρικής και χρονικής της κάλυψης, κατάφερε να δείξει πως υπάρχει σημαντική συσχέτιση μεταξύ της διάρκειας των θαλάσσιων καυσώνων και των περιστατικών θνησιμότητας διαφορετικών θαλασσίων ειδών».

Λεύκανση των κοραλλιών

Οπως αναφέρει, από την πλευρά της, η μεταδιδακτορική ερευνήτρια του Τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου Μαρία Σίνη «τα περιστατικά μαζικής θνησιμότητας στη Μεσόγειο αποτελούν ένα φαινόμενο αντίστοιχο με αυτό της λεύκανσης των κοραλλιών που έχει καταγραφεί επανειλημμένα και έχει καταστρέψει μεγάλες εκτάσεις του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Φράγματος της Αυστραλίας. Συνεπώς τα φαινόμενα αυτά, δυστυχώς, δεν αφορούν σε περιστασιακές εξαιρέσεις, αλλά αποτελούν ήδη μέρος μιας νέας πραγματικότητας στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής».

Οι επιστήμονες, πάντως, στέκονται ιδιαίτερα στην ανάγκη προώθησης και ενδυνάμωσης συντονισμένων συνεργασιών και δράσεων σε τοπικό και διεθνές επίπεδο, που θα οδηγήσουν στη λήψη πιο αποτελεσματικών διαχειριστικών αποφάσεων για την αντιμετώπιση της εν εξελίξει κλιματικής κρίσης.