Η πτώση {LF}του εντερπρενέρ {LF}της συνωμοσιολογίας

Ο Αλεξ Τζόουνς, «ο πιο παρανοϊκός άνθρωπος στην Αμερική» σύμφωνα με τον ίδιο, άντλησε από τη συντηρητική δυσπιστία προς το κράτος και έχτισε το brand του πάνω στο μήνυμα ότι η αμερικανική κυβέρνηση στήνει προβοκάτσιες για να καλύψει μια σειρά από συνωμοσίες. Η συνωμοσιολογία του Τζόουνς περιλαμβάνει μια μείξη από φανταστικές και ψευδοεπιστημονικές πεποιθήσεις: Ιλουμινάτι άνθρωποι-σαύρες κυριαρχούν στις πολιτικές και οικονομικές ελίτ, το βαθύ κράτος ελέγχει τον καιρό και ενορχηστρώνει ακόμα και μακελειά σαν κι αυτό στο Σάντι Χουκ για να νομοθετήσει περιορισμούς στην οπλοκατοχή. Αναπαράγοντας ταυτόχρονα εθνικιστικές, ρατσιστικές και σεξιστικές ιδέες ο Τζόουνς συνέβαλε στη διασύνδεση της alt-right ακροδεξιάς με συνωμοσιολόγους, αντιεμβολιαστές, preppers και άλλες παρόμοιες ομάδες που βρίσκονται στο περιθώριο της αμερικανικής κοινωνίας.

Η περίπτωση του Τζόουνς δείχνει ότι τα ψηφιακά μέσα δεν μονοπωλούν τη διάδοση ψευδών ειδήσεων και θεωριών συνωμοσίας. Ο Τζόουνς μπόρεσε βέβαια να υπερπολλαπλασιάσει το ακροατήριό του μέσω των ψηφιακών πλατφορμών, αλλά σε όλη του την καριέρα χρησιμοποιούσε συνδυαστικά και τα πιο παραδοσιακά μέσα της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου. Τα σύγχρονα media είναι ακριβώς αυτό το υβρίδιο παραδοσιακών και νέων τεχνολογικών μέσων: ένα κλιπ από την τηλεόραση μπορεί να γίνει trend στο TikTok, ένα άρθρο εφημερίδας μπορεί να γίνει viral στο Twitter. Είναι όμως η κυρίαρχη λογική της ψηφιακής εποχής που επιτρέπει τον υβριδισμό διαφορετικών τρόπων σκέψης και δράσης: παλιών και νέων, θεσμικών και ενναλακτικών. Ο Τζόουνς ενσαρκώνει το πνεύμα των εποχής όταν από τη μία λειτουργεί ως εντερπρενέρ επιχειρηματίας και celebrity influencer και από την άλλη επικοινωνεί δημοσίως αντιηγεμονικές δοξασίες με αυθεντικότητα και πάθος. Είναι ακριβώς η αυθεντικότητα της ταυτοποίησής του που τον συνδέει με όσους αισθάνονται περιθωριοποιημένοι και που τελικά μετατρέπεται σε επιρροή και κέρδη.

Η απόφαση του δικαστηρίου κατά του Τζόουνς για το Σάντι Χουκ επιβεβαίωσε τη δύναμη των θεσμών να ορίζουν αποκλειστικά τι είναι αλήθεια και αποδυνάμωσε οικονομικά το Infowars. Ταυτόχρονα όμως η καταδίκη φαίνεται να διαρρηγνύει τις σχέσεις του Τζόουνς όχι μόνο με το συντηρητικό mainstream αλλά και με το alt-right. Ως αντίδικος, ο Τζόουνς στράφηκε ενάντια στις παραδοσιακές αξίες της οικογένειας που κυριαρχούν στον παλαιο-συντηρητικό χώρο όπου αυτοτοποθετείται. Ως αποδεδειγμένα αναξιόπιστος προφήτης βρίσκεται τώρα στη θέση του ανεπιθύμητου συμμάχου για τον λαϊκιστικό εθνικισμό του alt-right. Απογυμνωμένος έτσι και από τη δυνατότητα να ισχυρίζεται την αλήθεια και από την πειστική αναδιατύπωση πολιτικού λόγου ο Τζόουνς αποκαλύπτεται ως ακόμα ένας επιχειρηματίας των media. Η συνωμοσιολογία του υποβιβάζεται σε απλό εργαλείο μιας δικτυακής στρατηγικής προσωπικού πλουτισμού και η αυθεντικότητα της περσόνας του ως αντισυστημικού «παρανοϊκού» τελικά τίθεται σε αμφιβολία.

Ο Βάιος Παπανάγνου είναι διδάκτωρ του London School of Economics σε Media και Επικοινωνίες και λέκτορας στο Τμήμα Επικοινωνίας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος