5+1 ερωτήματα ζητούν απαντήσεις

Είναι ερωτήματα που βρίσκονται σε εξέλιξη και αφορούν την υπόθεση των παρακολουθήσεων. Είναι όμως και ερωτήματα που πυροδοτούνται στη σκιά δύο ηχηρών παραιτήσεων – του γ.γ. της κυβέρνησης Γρηγόρη Δημητριάδη και του διοικητή της ΕΥΠ Παναγιώτη Κοντολέοντος – και που αναδιατάσσουν το πολιτικό σκηνικό. Αναμένοντας σήμερα το μήνυμα του Πρωθυπουργού, μια σύνοψη της υπόθεσης έχει στον πυρήνα της τα μέχρι τώρα δεδομένα.

1.Ποιος ήξερε τι από το Μέγαρο Μαξίμου;
Πρόκειται για ένα από τα ερωτήματα που θέτουν επιτακτικά από κάθε αντιπολιτευόμενη έδρα. Ολοι θέλουν να μάθουν ποιος γνώριζε τι στο Μέγαρο Μαξίμου. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές η νόμιμη, από την ΕΥΠ, παρακολούθηση του αρχηγού του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ έγινε γνωστή στον Κυριάκο Μητσοτάκη την Πέμπτη το απόγευμα. Μόλις μια μέρα, δηλαδή, αφού συγκροτήθηκε η επιτροπή της Αρχής Διασφάλισης Απορρήτου Επικοινωνιών, η οποία θα ερευνούσε τις καταγγελίες του προέδρου του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ για την απόπειρα παγίδευσης του κινητού του τηλεφώνου με το κακόβουλο λογισμικό Predator – και την ίδια μέρα που τα μέλη της επισκέφθηκαν τον πάροχο κινητής τηλεφωνίας του τελευταίου. Ο Πρωθυπουργός, συνεχίζουν οι ίδιες πηγές, έκρινε ότι είναι αθέμιτο να παρακολουθείται από τις μυστικές υπηρεσίες ένας πολιτικός αρχηγός χωρίς να έχει ενημερωθεί. Κατά τα λεγόμενα του κυβερνητικού εκπροσώπου, Γιάννη Οικονόμου, «αμέσως μόλις περιήλθε σε γνώση του Πρωθυπουργού η περίπτωση νόμιμης επισύνδεσης, κατόπιν και εγκρίσεως εισαγγελικής αρχής, για τον κ. Ανδρουλάκη, η κυβέρνηση επεδίωξε δια του κ. Γεραπετρίτη να τον ενημερώσει πλήρως, αλλά ο κ. Ανδρουλάκης επέλεξε να μην ανταποκριθεί». Η κυβέρνηση, με δυο λόγια, υποστηρίζει ότι μόλις έμαθε, στην ουσία δημοσιοποίησε η ίδια την παρακολούθηση.

2.Ενημέρωσε ή όχι το Μαξίμου ο κ. Κοντολέων;
Ελάχιστη ώρα μετά την ανακοίνωση της παραίτησης του Γρηγόρη Δημητριάδη από τη θέση του γενικού γραμματέα του Πρωθυπουργού την Παρασκευή το μεσημέρι, ανακοινώθηκε και η παραίτηση του Παναγιώτη Κοντολέοντος. Σύμφωνα με το δελτίο Τύπου που εξέδωσε το Μέγαρο Μαξίμου, εκείνος την υπέβαλε «κατόπιν λανθασμένων ενεργειών που διαπιστώθηκαν στη διαδικασία των νόμιμων επισυνδέσεων». Πηγές με γνώση όσων διημείφθησαν το κρίσιμο 48ωρο – Πέμπτη και Παρασκευή – πίσω από τις κλειστές πόρτες της κυβερνητικής έδρας υποστήριζαν ότι ο πρώην πια διοικητής της ΕΥΠ δεν είχε ενημερώσει τους πολιτικούς του προϊσταμένους για την παρακολούθηση του κεντροαριστερού αρχηγού απ’ την υπηρεσία του. Εξού κι η αποπομπή του θεωρήθηκε μονόδρομος, συμπλήρωναν – ενώ η παραίτησή του είχε γίνει αποδεκτή ήδη από την Πέμπτη. Η κυβέρνηση, λοιπόν, επιμένει ότι ο κ. Κοντολέων δεν είχε ενημερώσει. Στελέχη της, μάλιστα, σημειώνουν ότι την Πέμπτη το βράδυ, όταν αυτός κλήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου προκειμένου να δώσει εξηγήσεις, ανέφερε πως το αίτημα παρακολούθησης του Νίκου Ανδρουλάκη υποβλήθηκε από ξένες υπηρεσίες και πληρούσε όλα τα κριτήρια τα οποία είθισται να θέτει η ΕΥΠ ώστε να απαντήσει θετικά στους αιτούντες, δεν εξήγησε ωστόσο ικανοποιητικά την απόφασή του να κινήσει τη διαδικασία χωρίς προηγουμένως να πληροφορήσει το πρωθυπουργικό γραφείο – στο οποίο υπάγεται η ΕΥΠ.

3.Πόσες παρακολουθήσεις γίνονταν τελικά και αν συνέπεσε το Predator με αυτές της ΕΥΠ;
Δημοσίως προσβάσιμα και επίσημα στοιχεία για τον αριθμό των αποφάσεων άρσης απορρήτου που λαμβάνονται ετησίως δίνονται μόνο στις εκθέσεις πεπραγμένων της ΑΔΑΕ. Η τελευταία δημοσιευμένη έκθεση της αφορά το 2020 όπου διαβάζουμε ότι εκδόθηκαν 13.751 σχετικές διατάξεις και 3.190 βουλεύματα και σημειώνεται ότι «η συντριπτική πλειονότητα των διατάξεων περί άρσης αφορά λόγους εθνικής ασφάλειας» καθώς σε αυτή την περίπτωση «ο νόμος διευκολύνει έτι περαιτέρω τη διαδικασία, καθώς δεν απαιτεί αιτιολογία, ούτε την αναγραφή στη διάταξη του ονόματος του προσώπου ή των προσώπων κατά των οποίων λαμβάνεται το μέτρο». Στην υπόθεση του Νίκου Ανδρουλάκη, οι ως τώρα πληροφορίες αναφέρουν πως η «νόμιμη επισύνδεση» ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2021 και έληξε στις 14 Δεκεμβρίου της ίδιας χρονιάς. Λίγο λιγότερο από ένα μήνα πριν, τον Σεπτέμβριο, είχε γίνει η απόπειρα της μόλυνσης του κινητού του με το λογισμικό Predator, ένα υπερσύγχρονο εργαλείο που επί της ουσίας ελέγχει πλήρως τη συσκευή δίνοντας τη δυνατότητα να παρακολουθούνται οι κάμερες, τα μικρόφωνα, οι εφαρμογές κ.λ.π. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεν άνοιξε τον ύποπτο σύνδεσμο με τον οποίο επιχειρήθηκε η παρακολούθηση εκείνη άρα ο σκοπός δεν επετεύχθη και δεν φαίνεται να συνέπεσε η χρήση του με αυτή των «συμβατικών εργαλείων» που χρησιμοποίησε, σύμφωνα με τις ως τώρα πληροφορίες, η ΕΥΠ.

4.Ποιος κάνει την 2η παρακολούθηση με το Predator, αν υπάρχει τέτοια;
Η απόπειρα για τη μόλυνση με το Predator εντοπίστηκε από ειδική υπηρεσία ασφαλείας του Ευρωκοινοβουλίου, εύρημα που ήταν η αφορμή να καταθέσει ο Νίκος Ανδρουλάκης μηνυτήρια αναφορά στην εισαγγελία του Αρείου Πάγου για τη διερεύνηση του περιστατικού. Τόσο η κυβέρνηση όσο και η ΕΥΠ έχουν δημοσίως διαψεύσει την εκτίμηση αυτή ξεκαθαρίζοντας ότι δεν έχει αγοραστεί και δεν χρησιμοποιείται από ελληνικές κρατικές υπηρεσίες. Οι διαψεύσεις διατυπώθηκαν και με αφορμή την υπόθεση Ανδρουλάκη αλλά και μετά από δημοσιεύματα που αναμετέδιδαν τα ευρήματα δυο διεθνών εκθέσεων. Η πρώτη δημοσιεύτηκε από το εξειδικευμένο ερευνητικό εργαστήριο Citizen Lab του πανεπιστημίου του Τορόντο στις 16 Δεκεμβρίου του 2021 και σημείωνε ότι εντόπισε ηλεκτρονικά ίχνη (IPs) του Predator σε 8 χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Η δεύτερη δημοσιεύτηκε από την εταιρεία Google και διατύπωνε την εκτίμηση ότι το λογισμικό έχει αγοραστεί στην Ελλάδα από «κυβερνητικούς παράγοντες» («government-backed actors»). Μετά τις διαψεύσεις, άρα, το ποιος έκανε εκείνη την απόπειρα εναντίον του προέδρου του ΠΑΣΟΚ με το λογισμικό αυτό παραμένει ένα από τα σκοτεινά σημεία της υπόθεσης.

5.Γιατί φέρεται ότι ψάχνουν τον Νίκο Ανδρουλάκη ξένες υπηρεσίες;
Ελάχιστες πληροφορίες έχουν δει μέχρι τώρα το φως της δημοσιότητας ως προς το γιατί η ΕΥΠ προέβη σε «νόμιμη επισύνδεση» του κινητού τηλεφώνου του Ανδρουλάκη επί ένα τρίμηνο. Η νόμιμη παρακολούθηση του ευρωβουλευτή ξεκίνησε από τις αρχές του Σεπτεμβρίου του 2021 έως και δύο μέρες μετά την εκλογή του στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ. Για να λάβει χώρα νόμιμη παρακολούθηση, πρέπει πρώτα να έχει υπάρξει σύμφωνη γνώμη του αρμόδιου εισαγγελέα (σ’ αυτή την περίπτωση, της εποπτεύουσας εισαγγελέως της ΕΥΠ, Βασιλικής Βλάχου) και να υπάρχουν λόγοι εθνικής ασφάλειας. Οι αρχικές πληροφορίες, που δεν έχουν επιβεβαιωθεί από επίσημα χείλη, μιλούσαν για αιτήματα δύο ευρωπαϊκών κρατών, με αφορμή επαφές του Ανδρουλάκη με πρόσωπα που δρούσαν υπέρ των κινεζικών συμφερόντων – στην πρώτη του θητεία στο Ευρωκοινοβούλιο, που ωστόσο έχει λήξει από το 2019, ο Ανδρουλάκης είχε συμμετάσχει στην επιτροπή για τις σχέσεις της ΕΕ με την Κίνα. Αλλες πληροφορίες ονομάτισαν τις χώρες που έκαναν τα αιτήματα, λέγοντας πως αυτές είναι η Αρμενία και η Ουκρανία, οι πρέσβεις ωστόσο των δύο χωρών τις διέψευσαν κατηγορηματικά με αναρτήσεις τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τις επόμενες μέρες, με την ανάληψη των καθηκόντων του νέου διοικητή της ΕΥΠ, Θεμιστοκλή Δεμίρη, ο Ανδρουλάκης αναμένεται να ενημερωθεί επισήμως για τους λόγους που οδήγησαν στη νόμιμη παρακολούθηση.

6.Παρακολουθούνται άλλοι;
Η διαδικασία νόμιμης παρακολούθησης πρέπει να πληροί συγκεκριμένα κριτήρια, τα οποία παραμένουν διαχρονικά τα ίδια. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν από την ΑΔΑΕ, πάντως, το 2019 οι διατάξεις που αφορούσαν την άρση απορρήτου των επικοινωνιών για λόγους ασφαλείας έφταναν τις 11.680 και το 2020 τις 13.751. Η έκθεση του 2020 της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών λέει πως ο αριθμός αυτός δεν αφορά «τον αριθμό των συνδέσεων ή ατόμων επί των οποίων διατάσσεται η άρση του απορρήτου», άρα πρακτικά «στο πλαίσιο κάθε διάταξης μπορεί να περιλαμβάνεται αριθμός συνδέσεων που υπερβαίνει τον ένα τηλεφωνικό αριθμό». Για την περίπτωση της χρήσης του Predator στην Ελλάδα, η άλλη υπόθεση που έχει δει το φως της δημοσιότητας ήταν αυτή του δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη, το κινητό του οποίου μολύνθηκε από το κακόβουλο λογισμικό, όταν εκείνος πάτησε τον σύνδεσμο-παγίδα, επιτρέποντας την πρόσβαση στη συσκευή του. Η αντιπολίτευση πάντως ζητάει αυτές τις μέρες από την κυβέρνηση να ενημερώσει αν παρακολουθούνται άλλοι πολιτικοί ή δημοσιογράφοι. «Ας μας πει έστω και τώρα όλη την αλήθεια. Ποιοι ακόμα πολιτικοί και δημοσιογράφοι παρακολουθήθηκαν από το καθεστώς που επιχείρησε να στήσει», είπε σε δήλωσή του ο Αλέξης Τσίπρας. Το ΚΚΕ, που έχει καταγγείλει στο παρελθόν υποκλοπές στον Περισσό, «στηλιτεύει», σύμφωνα με τον βουλευτή Νίκο Παπαναστάση, «το θεσμικό πλαίσιο που διευκολύνει τέτοιες πρακτικές».