Το διακύβευμα της τουρκικής εξαναγκαστικής διπλωματίας

Εν αναμονή του απόπλου του τέταρτου τουρκικού γεωτρύπανου «Αμπντούλ Χαμίντ Χαν» στην Ανατολική Μεσόγειο, Ελλάδα και Κύπρος καλούνται να οριοθετήσουν την κοινή πολιτική τους στάση έναντι της εξαναγκαστικής τουρκικής διπλωματίας. Αυτό γιατί το αξονικό ερώτημα δεν συνίσταται στο εάν, πότε, πού και πώς θα χρησιμοποιήσει η Αγκυρα το πλωτό της γεωτρύπανο, αλλά στο μείζον πολιτικό διακύβευμα για την Αθήνα. Δεν είναι μόνο η προσφιλής, συγκαιρινή τουρκική εξαναγκαστική διπλωματία των πλωτών γεωτρυπάνων, αλλά η πάγια αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας που εκδηλώνεται έμπρακτα με την εισβολή-κατοχή του βόρειου τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας (Ιούλιος – Αύγουστος 1974) και συνεχίζεται αμείωτη με τη διαμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στο θαλάσσιο, εναέριο και εδαφικό καθεστώς του Αιγαίου, εξαναγκάζοντας την Ελλάδα στην περιορισμένη ή μη άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Στην πολιτική εξαναγκασμού της Τουρκίας, η Ελλάδα απαντά σπασμωδικά και κατά περίπτωση, προσφεύγοντας στον εξωτερικό εξισορροπητή «ύστατης προσφυγής», τις ΗΠΑ, και ακολουθώντας τη διπλωματική οδό για την ειρηνική επίλυση της διμερούς νομικής διαφοράς -οριοθέτηση της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Η εξέλιξη αυτή, σε συνάρτηση με την πολιτικοστρατηγική συμπεριφορά της Ελλάδας, κατά τη διάρκεια της μεταπολιτευτικής ιστορικής εμπειρίας (ιδίως οι ελληνοτουρκικές κρίσεις 1976 και 1996) φαίνεται να μη λαμβάνει υπόψη τη φύση της εξαναγκαστικής διπλωματίας που εφαρμόζει η Τουρκία στο Αιγαίο και στην Κύπρο.

Οι συνεχείς παραβιάσεις και παραβάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου, η διαμφισβήτηση του κυριαρχικού δικαιώματος της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης, η εφαρμογή της διπλωματίας των πλωτών γεωτρυπάνων στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κύπρου και η διακήρυξη του στρατηγικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» απομειώνουν τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου.

Συναφώς καθίσταται επιτακτική πολιτικοστρατηγική αναγκαιότητα η οικοδόμηση μιας στρατηγικής αποτροπής από Αθήνα – Λευκωσία, πείθοντας την Αγκυρα ότι οποιαδήποτε ενέργεια που θα πλήξει τα ζωτικά τους συμφέροντα θα της επιφέρει ένα μη αποδεκτό, οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό κόστος. Η αποτροπή είναι μια διανοητική λειτουργία/διαδικασία που αποσκοπεί στον επηρεασμό του τρόπου λήψης αποφάσεων των κρατικών δρώντων, με αντικειμενικό στόχο την προάσπιση-προαγωγή της αυτοσυντήρησης-ασφάλειας του εκάστοτε κράτους. Εμπερικλείει το σύνολο των πολιτικών δεσμεύσεων ενός κράτους να προασπίσει με όλα τα διαθέσιμα μέσα (οικονομικά, διπλωματικά, στρατιωτικά) τα εθνικά του συμφέροντα. Το μέτρο αξιοπιστίας των πολιτικών δεσμεύσεων είναι ανάλογο του βαθμού εθνικής ισχύος του κράτους και του διακυβευόμενου σχετικού του συμφέροντος -επιβίωση. Στο πλαίσιο αυτό και συνεκτιμώντας ότι η αυξανόμενη σε ένταση και έκταση τουρκική επιθετικότητα στο Αιγαίο και στην Κύπρο, κατά τη μεταψυχροπολεμική περίοδο, αντικατοπτρίζει το άνοιγμα της ψαλίδας στο ισοζύγιο της λανθάνουσας (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν & πληθυσμός) και της στρατιωτικής ισχύος μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας, Αθήνα και Λευκωσία καλούνται να οικοδομήσουν μια ενιαία στρατηγική αποτροπής. Το κλειδί για την ευόδωση της εν λόγω στρατηγικής συνίσταται αφενός στην ποιοτική, τεχνολογική και στρατιωτική εξισορρόπηση της Τουρκίας και αφετέρου στη διακήρυξη πολιτικών δεσμεύσεων για την απειλή τιμωρίας οποιασδήποτε επιβουλής κατά των ελληνικών-κυπριακών εθνικών συμφερόντων με υψηλό/μη αποδεκτό κόστος. Γιατί όπως ορθά επισημαίνει ο Ελευθέριος Βενιζέλος: «… Δεν αποφεύγει τον κίνδυνον εκείνος ο οποίος φεύγει αυτόν. Αποφεύγει τον κίνδυνον αποτελεσματικώς εκείνος ο οποίος αντιμετωπίζει αυτόν». Σε αντίθετη περίπτωση αναμένεται Αθήνα και Λευκωσία να οδηγηθούν σε διμερείς διαπραγματεύσεις με την Αγκυρα για την πολιτική επίλυση του συνόλου των διαφορών (μονομερών αξιώσεων της Τουρκίας) και την de jure αναγνώριση της τουρκικής συγκυριαρχίας/συνιδιοκτησίας στο Αιγαίο και την Κύπρο.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής, Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών. Για ενδελεχή ανάλυση των ελληνοτουρκικών κρίσεων υπό το πρίσμα της αποτρεπτικής στρατηγικής μπορείτε να διαβάσετε: «Διονύσιος Τσιριγώτης, Ελλάδα-Τουρκία. Θεωρία και Στρατηγική Αποτροπής» (Αθήνα, Ποιότητα, 2021)