Ο εξορθολογισμός του χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης

Η φετινή ανακοίνωση των βάσεων εισαγωγής στα πανεπιστήμια ευλόγως τροφοδοτεί τη σφαίρα του δημόσιου διαλόγου με ερωτήματα περί της βιωσιμότητας των ακαδημαϊκών τμημάτων στα οποία εισάγεται ένας πολύ μικρός αριθμός φοιτητών και φοιτητριών. Η συζήτηση αυτή έχει ενταθεί μετά την περσινή εφαρμογή του συστήματος της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής και προφανώς απασχολεί με ακαδημαϊκούς όρους και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, δεδομένου ότι υπάρχουν εν λειτουργία τμήματά του που εντάσσονται στην παραπάνω ομάδα ακαδημαϊκών σχολών.

Αν και η κοινή λογική τείνει προς τη δημόσια «καταδίκη» των τμημάτων αυτών – ειδικά όσων για δεύτερη συνεχή χρονιά δεν κατόρθωσαν να προσελκύσουν παρά ελάχιστο απόλυτο αριθμό φοιτητών και φοιτητριών -, το θεμελιώδες ερώτημα είναι το κατά πόσο οι χαμηλές αυτές επιδόσεις συνδέονται με την ποιοτική διάσταση των σπουδών. Η απάντηση με βάση πραγματικά ακαδημαϊκά δεδομένα είναι ότι η συσχέτιση αυτή δεν είναι καθόλου δεδομένη. Αντιθέτως, τα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας, επενδύοντας διαχρονικά και ποικιλοτρόπως στην ποιότητα των προγραμμάτων σπουδών, παρουσιάζουν ιδιαίτερα υψηλές επιδόσεις στις αξιολογήσεις τους, αλλά και, τον τελευταίο καιρό, στις εφαρμοζόμενες διαδικασίες πιστοποίησης της ποιότητας.

Συγκεκριμένα, κάποιες κρίσιμες παράμετροι που οδηγούν στο φαινόμενο της μη κάλυψης των θέσεων εισακτέων ειδικά στα περιφερειακά πανεπιστήμια εντοπίζονται στις ιδιαιτερότητες της δημογραφίας σε εθνικό επίπεδο, σε συνδυασμό με τον υψηλό πληθωρισμό θέσεων εισακτέων ειδικά στα κεντρικά πανεπιστήμια, τα οποία συχνά έρχονται αντιμέτωπα με τις συνέπειες της διαχείρισης μεγάλου μεγέθους φοιτητικών ακροατηρίων. Παράλληλα, η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση αλλά και η δυσκολία εξεύρεσης (οικονομικά και χωρικά) προσιτής στέγης καθιστούν μη ελκυστική την προοπτική μετακίνησης των νέων από τις φυσικές τους εστίες προς την περιφέρεια για σπουδές.

Μία ακόμα παράμετρος είναι η έλλειψη ενός μακροπρόθεσμου εθνικού σχεδίου για την απασχόληση, το οποίο θα αναλάβουν εν συνεχεία τα πανεπιστήμια να μετουσιώσουν σε σύγχρονα προγράμματα σπουδών που θα ανταποκρίνονται με πληρότητα στις αντίστοιχες επιστημονικές εξειδικεύσεις και στα επαγγελματικά προσόντα. Η σχεδίαση και υλοποίηση προγραμμάτων σπουδών σε τριτοβάθμιο επίπεδο εκπαίδευσης με οποιονδήποτε άλλον τρόπο ενέχει κινδύνους που σχετίζονται με την υποαπασχόληση των πτυχιούχων και τη δυσκολία εύρεσης εργασίας, το brain drain, αλλά και τη στέρηση πολύτιμων επιστημονικών ειδικοτήτων για την υποστήριξη και ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας στους τομείς της εθνικής προτεραιότητας.

Σαφώς και η ακαδημαϊκή κοινότητα οφείλει να λαμβάνει υπ’ όψιν τα όποια συμπεράσματα προκύπτουν από την ανακοίνωση του αριθμού των εισακτέων και τη στατιστική επεξεργασία των δεδομένων των βάσεων εισαγωγής. Αποτελεί ευθύνη των ακαδημαϊκών δασκάλων και των αρμόδιων συλλογικών ακαδημαϊκών οργάνων στο πλαίσιο του αυτοδιοίκητου των πανεπιστημίων να οργανώνουν και να επικαιροποιούν διαρκώς και με τρόπο αντικειμενικό τα προγράμματα σπουδών με βάση τις επιστημονικές εξελίξεις και πάντα με όρους υψηλής ποιότητας. Ακόμα και εάν αυτή η επικαιροποίηση μπορεί λόγω έκτασης να σηματοδοτεί τη μετεξέλιξη του γνωστικού αντικειμένου σε επίπεδο τμήματος.

Ο εξορθολογισμός του χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης δεν είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί στη βάση λανθασμένων ερμηνειών και ελλιπών δεδομένων και χωρίς την ύπαρξη μιας στοχευμένης στρατηγικής για την απασχόληση. Οποιαδήποτε απόπειρα στην περίπτωση αυτή είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Με τα ερωτηματικά της κοινωνίας να μένουν αναπάντητα και την εικόνα του δημόσιου πανεπιστημίου να δέχεται ένα ακόμα πλήγμα.

Ο Ανδρέας Φλώρος είναι πρύτανης του Ιονίου Πανεπιστημίου