Η επιστροφή του ΠΑΣΟΚ ως pop συμβόλου

Υπάρχουν δύο πλευρές του ΠΑΣΟΚ, η πολιτική και η μυθολογική. Δεν ήταν η πρώτη που ταξίδεψε μέχρι το Βέλγιο, κολλώντας τη διάσημη σημαία με τον ήλιο στην πλάτη ενός κοριτσιού στο Tomorrowland, αλλά η δεύτερη. Αυτή ήταν που έγινε σημείο συζήτησης, γιατί κατάφερε κάτι που, για μια στιγμή στην ιστορία – όχι πολύ μακριά από σήμερα – έμοιαζε ακατόρθωτο: αναβίωσε το ΠΑΣΟΚ «το παλιό, το ορθόδοξο» ως meme στο Ιντερνετ, φόρεσε στον Ανδρέα Παπανδρέου στολή Σούπερμαν και πέρασε στις νεότερες γενιές την ανάμνηση ενός κόμματος που δεν έζησαν ή θυμούνται ελάχιστα στην εξουσία, πριν απ’ τα χρόνια της κρίσης. Αυτή η πλευρά του ήταν που κωδικοποιήθηκε από τη Λυδία Φωτοπούλου: «ΠΑΣΟΚ, ωραία χρόνια!».

Δεν είναι εύκολο για ένα κόμμα που προσπαθεί να ξανακερδίσει πρωταγωνιστικό ρόλο να κουβαλάει αυτή την κληρονομιά – πόσο μάλλον να είναι ποπ σε μια χώρα που το ποπ δεν εκτιμήθηκε ποτέ πραγματικά. Δεν είναι εύκολο, γιατί δεν είναι μια επικοινωνιακή τακτική που μπορεί να ελέγξει. Αντιθέτως, περνάει από στόμα σε στόμα, από ανάρτηση σε ανάρτηση, ενίοτε γίνεται σημείο χοντροκομμένων αστείων για καλοπερασάκηδες γονείς και παππούδες που χρεοκόπησαν μια χώρα για την προσωπική τους ευχαρίστηση. Δεν ήταν λίγα τα στελέχη που ενοχλήθηκαν πραγματικά βλέποντας πως υπάρχουν κι εκείνοι που με λαμπάδες και παπούτσια προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν εμπορικά τα σύμβολα ενός εν ενεργεία πολιτικού χώρου, κάνοντας «πλακίτσα με την παράταξη». Το επίσημο ΠΑΣΟΚ, όμως, σταμάτησε να τους κυνηγάει πια.

Η νέα ηγεσία αγκάλιασε το ποπ, γιατί μεγάλωσε μέσα στην ψηφιακή εποχή και ξέρει πολύ καλά τη δύναμή της. Στο τελευταίο συνέδριο του κόμματος, ένας γιγάντιος πράσινος ήλιος φώτιζε την μια πλευρά του Τάε Κβον Ντο και χρησιμοποιήθηκε ως σημείο για σέλφι. Το όνομα και το σύμβολο του μεγαλύτερου πολιτικού brand της Μεταπολίτευσης επανήλθαν στο προσκήνιο με δόξα, τιμή και ένα εσωκομματικό δημοψήφισμα του οποίου το αποτέλεσμα όλοι διαισθάνονταν πριν καν διεξαχθεί – αν και όσοι πόνταραν στην εκτόξευση των ποσοστών αποκλειστικά λόγω ονόματος έκαναν μάλλον λάθος εκτίμηση. Αν βρισκόμασταν στις ΗΠΑ, πάντως, το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να είναι ένα κόμμα που επωφελείται από αυτήν τη δημοφιλία του: αντί να ποντάρει στα κουπόνια όπως έκανε τη δεκαετία του ’80, θα μπορούσε να ποντάρει σε στυλό, σημαίες και αφίσες, των οποίων τα κέρδη θα γέμιζαν εν μία νυκτί το κομματικό ταμείο.

Μπορεί η πλάκα στο Ιντερνετ να μετουσιωθεί σε πολιτική στήριξη; Η αλήθεια είναι πως οι μεγάλες αλλαγές που έφερε το ΠΑΣΟΚ τις προηγούμενες δεκαετίες (ανάμεσά τους το ΑΣΕΠ, το ΕΣΥ, ο πολιτικός γάμος, το δικαίωμα στην άμβλωση, η Διαύγεια) δεν έχουν ακόμα «σφραγίδα ΠΑΣΟΚ» για τις νέες γενιές, που τις θεωρούν όλες λίγο πολύ δεδομένες. Προφανώς, όταν η μυθολογία υπερβαίνει την πολιτική υπόσταση ενός κόμματος σημαίνει πως το κόμμα πρέπει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις που έχουν δημιουργηθεί γι’ αυτό. Αυτό που φάνηκε τα τελευταία χρόνια είναι πως μπορεί η αποστολή να είναι δύσκολη, δεν είναι όμως αδύνατη. Στη διάρκεια της πανδημίας, όσοι θυμούνται την Ελλάδα της εξωστρέφειας και των ανοιχτών οριζόντων, άρχισαν να ξαναθυμούνται και αυτό το ΠΑΣΟΚ – όχι μόνο εκείνο στο οποίο φόρτωσαν, δίκαια και άδικα, όλα τα κακά της κρίσης. Η αντίδραση στον απρόσμενο θάνατο της Φώφης Γεννηματά έδειξε πως οι προσωπικότητες αυτού του κόμματος μπορούν ακόμα να συγκινήσουν. Και, όσοι επέλεξαν τον σαραντάρη Νίκο Ανδρουλάκη απέναντι σε μεγαλύτερες ηλικιακά, πιο γνωστές επιλογές, το έκαναν γιατί πίστεψαν στην αλλαγή γενιάς -δηλαδή στο μέλλον της παράταξής τους.

Η μυθολογία του ΠΑΣΟΚ χρειάζεται λεπτούς χειρισμούς για να μη γίνει αδυναμία. Είναι όμως και υπενθύμιση προς φίλους και αντιπάλους πως ελληνική Κεντροαριστερά χωρίς ΠΑΣΟΚ, καλώς ή κακώς, δεν μπορεί να υπάρξει.