Κυβερνοαπειλή πάνω από τις κάλπες

«Οι ερασιτέχνες χακάρουν συστήματα, οι επαγγελματίες χακάρουν ανθρώπους» έχει δηλώσει εύστοχα ο Bruce Schneier, αμερικανός κρυπτογράφος και επαγγελματίας ασφάλειας υπολογιστών.

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στην ιδιωτική ασφάλεια, αλλά έχει τεράστιες προεκτάσεις για την κοινωνία, την εκλογική διαδικασία και την ίδια τη δημοκρατία. Συζητήθηκε αναλυτικά στο διεθνές συνέδριο με θέμα «Κυβερνοασφάλεια και Δημοκρατία» που συνδιοργάνωσαν στην Αθήνα στις 2 Ιουνίου 2022 το Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, το Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων, η Πρωτοβουλία για την Κυβερνοασφάλεια του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (USC) και το Ινστιτούτο για την Προώθηση της Τεχνολογίας στην Ανώτατη Εκπαίδευση του ίδιου πανεπιστημίου. Εκεί τονίστηκε η επικαιρότητα της κυβερνοασφάλειας, ιδιαίτερα σε δημοκρατίες ενόψει εκλογών, που είναι η κορύφωση της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.

Η αμερικανική ακαδημαϊκή και πολιτική εμπειρία αποτελεί πηγή πληροφόρησης για το πώς οι νέες τεχνολογίες μπορεί να συμβάλουν στη νόθευση των εκλογικών αποτελεσμάτων. Η εκλογική νοθεία είναι τόσο παλιά όσο και οι εκλογές. Η διαφορά σήμερα είναι ότι η τεχνολογία μπορεί να την πραγματοποιήσει ανεπαίσθητα και συχνά αναπόδεικτα, με συνέπεια να δυσχεραίνεται η θωράκιση έναντι κινδύνων. Για παράδειγμα, το σοβαρότερο πρόβλημα μπορεί να μην είναι η παραχάραξη του εκλογικού αποτελέσματος, αλλά το ενδεχόμενο να μην υπάρξει καν αξιόπιστο αποτέλεσμα και στην πράξη να ακυρωθούν οι εκλογές. Ισως αυτή η τακτική να ευνοεί έναν υποψήφιο, αλλά η αναπάντεχη νίκη κάποιου είναι απλώς ενδιάμεσος στόχος. Ο απώτερος στόχος είναι να εκτεθούν ως αδύναμα και αναξιόπιστα τα δημοκρατικά συστήματα διακυβέρνησης μειώνοντας την απόσταση της κριτικής προς αυταρχικά καθεστώτα, όπου «τα τρένα έρχονται στην ώρα τους», για να θυμηθούμε την περίφημη ρήση θαυμασμού για το καθεστώς Μουσολίνι στον Μεσοπόλεμο.

Η επαγρύπνηση στις παραμονές εκλογών δεν αρκεί. Χρειάζεται συστηματική προσπάθεια ώστε να προπορεύεται τεχνολογικά και πολιτικά ο κρατικός μηχανισμός έναντι των επίδοξων χάκερ. Ο ιδιωτικός τομέας από μόνος του δεν προσφέρεται για τέτοια προετοιμασία για λόγους εθνικής ασφάλειας αλλά και κόστους. Σημειωτέον ότι, ενώ οι κυβερνοεπιθέσεις είναι φθηνές για όποιον τις επιχειρεί, η κυβερνοάμυνα είναι δαπανηρή υπόθεση και μόνο ένα «κράτος» μπορεί να την αναλάβει, πιθανόν σε συνεργασία με ιδιωτικούς φορείς αλλά αυτόνομα από αυτούς.

Το φάσμα των προκλήσεων είναι ευρύτατο. Στο ένα άκρο βρίσκονται οι κυβερνοεπιθέσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών, οι οποίες μπορεί να φτάνουν μέχρι και τις 40.000 ημερησίως. Στο άλλο άκρο βρίσκεται η απλή ανάρτηση ή αναπαραγωγή μιας ψευδούς είδησης σ’ ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης η οποία σταδιακά μπορεί να διαβρώσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Η αντιμετώπιση της καθημερινής φθοράς των δημοκρατικών θεσμών από τις «ψευδείς ειδήσεις» είναι ακόμα πιο πολύπλοκη υπόθεση από την κεντρική κυβερνοάμυνα.

Το ζήτημα δεν είναι τεχνικό, αλλά βαθύτατα πολιτικό και φιλοσοφικό. Το δημοκρατικό πολίτευμα πέρα από μορφή διακυβέρνησης συνιστά ένα σύνολο αρχών. Είναι θεμελιώδες το δικαίωμα των πολιτών να εκφράζονται ελεύθερα και να μοιράζονται τις απόψεις και τις ιδέες τους. Ακόμα κι αν αυτές στρέφονται εναντίον της δημοκρατίας. Τι γίνεται, όμως, όταν αυτές οι απόψεις εξυπηρετούν σκοπιμότητες και αποσκοπούν να βλάψουν ή να αποσταθεροποιήσουν τη δημοκρατία; Ποιος μπορεί να κρίνει αν συμβαίνει κάτι τέτοιο και τι πρέπει να γίνει γι’ αυτό; Ο περιορισμός της ελεύθερης έκφρασης με σκοπό την προστασία της είναι ένα επικίνδυνο μονοπάτι. Η απειλή μπορεί να λάβει τη μορφή χιονοστιβάδας σκεπάζοντας την κοινωνική συνοχή και την ασφάλεια της οικονομικής ζωής. Γι’ αυτό η σχέση κυβερνοασφάλειας και δημοκρατίας μας αφορά όλους για να λαμβάνουμε με ακέραιη κρίση αποφάσεις στη ζωή ή στην κάλπη.

Η Κωνσταντίνα Ε. Μπότσιου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Ο Σπύρος Κατσούλας είναι διδάσκων στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.