Η λέσχη των αλλόκοτων πλασμάτων

Λατρεύει τις «ανασκαφές» όχι στο χώμα, αλλά ανάμεσα στις λέξεις. «Κοσκινίζει» με πάθος για κρυμμένα ψήγματα αλήθειας άλλοτε σε θεογονίες, έπη και τέρατα της μυθολογίας, άλλοτε σε θρύλους και θαύματα των μεσαιωνικών χρόνων ή ακόμη και σε παράδοξα εθίμων που καταγράφονται στη λαϊκή παράδοση. Επιχειρεί να ξεδιαλύνει την ομίχλη σε σημεία που οι αρχαίες πηγές είναι σκοτεινές και δεν διστάζει πολλές φορές να πάρει τον ρόλο ντετέκτιβ και να ερευνήσει μια υπόθεση που θα έβρισκε στο ράφι με τις ανεξιχνίαστες της Ιστορίας. Ο λόγος για την Αντριαν Μέγιορ από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, η οποία «ξαναχτυπά» με μια συλλογή δοκιμίων υπό τον τίτλο «Flying Snakes and Griffin Claws» («Ιπτάμενα φίδια και γρύπες – αρπακτικά»), ένα βιβλίο που έχει χαρακτηριστεί ως «ένα θησαυροφυλάκιο με τις πιο εκπληκτικές και διασκεδαστικές ανακαλύψεις της».

Στο στόχαστρό της μπαίνουν όλα εκείνα που οι αρχαίοι, στην προκειμένη περίπτωση, συγγραφείς αναφέρουν αλλά ο σύγχρονος αναγνώστης αναγκάζεται να προσπεράσει χωρίς να έχει τη δυνατότητα τις περισσότερες φορές να λύσει τις απορίες του για όσα του φαίνονται περίεργα. Ο Ξενοφώντας στην «Κύρου Ανάβαση», επί παραδείγματι, αφηγείται το εξής επεισόδιο: σε κάποιο σημείο της πορείας τους κοντά στην περιοχή της Κολχίδας οι έλληνες μισθοφόροι αρχίζουν να ενεργούν περίεργα, αφού κατανάλωσαν μέλι που βρήκαν σε κυψέλες. Μοιάζουν σαν μεθυσμένοι και συμπεριφέρονται παράλογα, ενώ ορισμένοι καταρρέουν και πέφτουν σε λήθαργο διάρκειας μίας ημέρας. Μπροστά στον κίνδυνο ενέδρας και ενώ δεν είχαν συνέλθει εντελώς αναγκάστηκαν να συνεχίσουν την πορεία τους.

Μια υποσημείωση στην όποια έκδοση που θα αναφερόταν σε μέλι που παράγεται όταν οι μέλισσες συλλέξουν γύρη από τοξικά φυτά δεν είναι αρκετή για τη λαογράφο και ιστορικό της αρχαίας επιστήμης που ερευνά τη γνώση που περιέχεται σε προεπιστημονικούς μύθους και προφορικές παραδόσεις. Η έρευνά της την οδήγησε σε ένα τοξικό στοιχείο που βρίσκεται σε πικροδάφνες και ροδόδεντρα, προκαλεί μούδιασμα, ζαλάδα και παραισθήσεις σε μικρότερες δόσεις, ενώ σε μεγαλύτερες παράλυση έως και θάνατο. Διαπίστωσε πως το «τρελό μέλι» αποτελούσε όπλο εναντίον των αντιπάλων και είχε χρησιμοποιηθεί τόσο από τον Μιθριδάτη εναντίον των Ρωμαίων τον 1ο αι. π.Χ. όσο και από τον ρωσικό στρατό σε δύο καταγεγραμμένες περιπτώσεις, το 946 και το 1489. Σήμερα, δε, είναι δημοφιλές στην Τουρκία, όπου χρησιμοποιείται ως συστατικό σε κάποια κοκτέιλ για να γίνουν πιο δυνατά.

Η Μέγιορ δεν σταματά εκεί. Αναζητά τον ρόλο του μελιού και των μελισσών περαιτέρω. Φτάνει στις ιέρειες – μέλισσες, όπως εκείνη της θεάς Δήμητρας, των οποίων η φλυαρία συνδεόταν με τη μαντεία. Και αναρωτιέται αν το παραλήρημα της διασημότερης ίσως μάντισσας στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, της Πυθίας στους Δελφούς – το οποίο οι ιερείς μετέφραζαν σε χρησμούς – προκαλούνταν από την κατανάλωση τοξικού μελιού. Στις σελίδες του βιβλίου δεν δίνεται απάντηση, αλλά το ερώτημα παραμένει ανοικτό για όποιον επιθυμεί να το διερευνήσει περαιτέρω.

ΟΙ ΓΡΥΠΕΣ. Ενα μυθικό τέρας που μπαίνει στο στόχαστρο της συγγραφέως είναι ο γρύπας: ένα μειξογενές πλάσμα που έχει σώμα και άκρα λιονταριού, φτερά αετού και μεγάλο και δυνατό ράμφος αντί για στόμα. Για να εντοπίσει την καταγωγή του «ταξιδεύει» από τους μύθους των ελληνικών νησιών, φτάνει στις παραδόσεις της Αυστρίας και επιστρέφει στην Ελλάδα, ψάχνοντας στοιχεία ανάμεσα σε μαρτυρίες για τέρατα και δράκους, σε απεικονίσεις πάνω σε αρχαιοελληνικά αγγεία, σε σκηνές μαχών με Σκύθες και Αμαζόνες. Η απάντηση, ενδεχομένως, να κρύβεται, όμως, εκεί που δεν την περιμένει: σε μια φωτογραφία ενός σκελετού που εντοπίστηκε στην Κεντρική Ασία και ανήκε σε έναν πρωτοκεράτοπα, έναν δεινοσαύρο που έζησε πριν από 75 εκατ. χρόνια. «Αυτό το δυνατό ράμφος… Το ήξερα αυτό το προφίλ. Ηταν ο γρύπας μου, ο πραγματικός γρύπας», γράφει η 75χρονη Αμερικανίδα. Η λύση που δίνει για τα «ιπτάμενα φίδια», από την άλλη, είναι πιο απλή. Και πιστεύει ότι μπορεί να ήταν απολιθώματα από μικρές νυχτερίδες, σκορπιούς ή και ακρίδες οι εικόνες που προκάλεσαν μία ακόμη μυθολογική τερατογένεση.

Μια άλλη ευρεία έρευνα του 448 σελίδων πονήματος αφορά το πτηνό δίκαιρον, του οποίου τα θανατηφόρα περιττώματα, μαρτυράται από τον έλληνα γιατρό Κτησία, εισήχθησαν από την Ινδία στην Περσία για τη διάπραξη δολοφονιών. Υπάρχει αλήθεια πίσω από αυτόν τον θρύλο; Η Μέγιορ φτάνει στα δηλητηριώδη πτηνά της Νέας Γουινέας, όπου μια απλή επαφή με τα φτερά και το δέρμα τους – «πιθανώς και τα περιττώματα», γράφει, αν και φαίνεται ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία – προκαλεί μούδιασμα και μυρμήγκιασμα. Η σάρκα τους μπορεί και να αποβεί μοιραία για όποιον την καταναλώσει. Αυτό το δηλητηριώδες πουλί ανακαλύφθηκε μόλις το 1989, οπότε, εκτιμά η συγγραφέας, ένα ακόμη πιο τοξικό είδος, όπως το δίκαιρο, μπορεί κάποια μέρα να εντοπιστεί στα δάση των Ιμαλαΐων.

info
Το βιβλίο της Αντριαν Μέγιορ «Flying Snakes and Griffin Claws» κυκλοφόρησε την Τρίτη στις Ηνωμένες Πολιτείες από το Princeton University Press. Στη Βρετανία θα κυκλοφορήσει στις 20 Σεπτεμβρίου.