Η Manifesta 14 «ανοίγει» την Πρίστινα στον κόσμο

«Είναι αμαρτία που γεννήθηκα ως Αλβανός στο Κοσσυφοπέδιο;». Ο Ντρίτον Χαϊρεντίνι ρωτά έναν καθολικό ιερέα κρυμμένος σε ένα εξομολογητήριο. Γεννημένος στην Πρίστινα, την πρωτεύουσα του Κοσσυφοπεδίου, είναι, όπως λέει στον ιερέα, μουσουλμάνος. Θα μπορούσε ως εκπρόσωπος του χριστιανικού Θεού να του διευκρινίσει για ποιο λόγο αυτός και οι συμπατριώτες του είναι καταδικασμένοι να ζουν ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας στην Ευρώπη; Τιμωρούνται;

Το ερώτημα που θέτει μέσω μιας βιντεοεγκατάστασης αντηχεί ως ένα από τα κομβικά που εδώ και λίγες μέρες τίθενται σε διαφορετικές γωνιές της Πρίστινα. Εκεί όπου από την περασμένη Παρασκευή και ως τις 30 Οκτωβρίου έχει «κατασκηνώσει» η Manifesta 14, η νομαδική εικαστική Μπιενάλε της Ευρώπης. Σε μια πόλη της οποίας οι κάτοικοι σπανίως μπορούν να εξασφαλίσουν βίζα για ένα ταξίδι στην υπόλοιπη Ευρώπη, η φετινή διοργάνωση μοιάζει με δώρο καθώς μπορούν να συναναστραφούν με καλλιτέχνες, επιμελητές, δημοσιογράφους από κάθε γωνιά του πλανήτη. Εγκλωβισμός που δεν περνάει απαρατήρητος από τους καλλιτέχνες, εξού και ο εσθονός περφόρμερ Λουζ Μπρότο έχει «πιάσει δουλειά» ως κλειδαράς και προτρέπει τους ξένους επισκέπτες να φτιάξουν ένα αντίγραφο του κλειδιού του σπιτιού τους στο περίπτερο που έχει στήσει και να το χαρίσουν σε έναν ντόπιο. Το κλειδί θα είναι ασφαλές εφόσον είναι σχεδόν αδύνατον να ταξιδέψει ο Κοσοβάρος εκτός συνόρων.

Περισσότεροι από 100 καλλιτέχνες, εκ των οποίων άνω του 50% είναι είτε ντόπιοι είτε από τα Δυτικά Βαλκάνια, δίνουν το «παρών» στη φετινή Manifesta που έχει «καταλάβει» 25 σημεία της πόλης και της οποίας την καλλιτεχνική διεύθυνση έχει η Αυστραλή με έδρα το Βερολίνο Κάθριν Νίκολς. Στόχος της, μέσω της φετινής διοργάνωσης, είναι να εξερευνήσει το θέμα της συλλογικής αφήγησης και τις νέες πρακτικές.

ΤΟ GRAND HOTEL. Στο επίκεντρο της Manifesta 14 βρίσκεται το άλλοτε πεντάστερο ξενοδοχείο Grand Hotel, στην πρόσοψη του οποίου έχει παρέμβει ο Πετρίτ Χαλιλάι (γνωστός στη διεθνή σκηνή καθώς το 2013 υπήρξε ο πρώτος καλλιτέχνης που εκπροσώπησε το Κοσσυφοπέδιο στην Μπιενάλε της Βενετίας) μετατρέποντάς το, όπως λέει αστειευόμενος, στο πρώτο ξενοδοχείο 27 αστέρων στον κόσμο, αναφερόμενος στη φωτεινή εγκατάσταση που έχει δημιουργήσει. Στο εσωτερικό του ξενοδοχείου, δε, τα έργα καταπιάνονται, μεταξύ άλλων, με τα συναισθήματα των μεταναστών, την τρίτη ηλικία, τις μαρτυρίες πολιτικών κρατουμένων.

Οι πρώτοι επισκέπτες ωστόσο επισημαίνουν ότι στις απαραίτητες στάσεις περιλαμβάνονται ένα γιουγκοσλαβικό μνημείο τυλιγμένο από τον Ούγκο Ροντινόνε με μοβ μεμβράνη. Το Μεγάλο Χαμάμ του 15ου αιώνα, όπου ο Τσιχάρου Σιότα δημιούργησε μια άκρως συγκινητική εγκατάσταση με κόκκινες κλωστές και τις χειρόγραφες προσωπικές ιστορίες εκατοντάδων Κοσοβάρων. Η Εθνική Πινακοθήκη όπου η Αλεβτίνα Καχίντζε παρουσιάζει μέσω εικονικής πραγματικότητας βομβαρδισμένα ουκρανικά κτίρια και τα σχέδια από το υπόγειο του σπιτιού της έξω από το Κίεβο, στο οποίο είχε καταφύγει για να γλιτώσει από τους βομβαρδισμούς. Και το ερειπωμένο Παλάτι Νεολαίας και Αθλητισμού, μια τεράστια κατασκευή από τσιμέντο, μέσα στην οποία έχει τοποθετηθεί το ασημένιο ζέπελιν του Κορεάτη Λι Μπουλ, δημιουργώντας την αίσθηση ότι δεν είναι παρά ένα μπαλόνι με ήλιον που ξέφυγε από τα χέρια ενός παιδιού.

Κι ενώ ο 18χρονος θεσμός μετρά μόλις μία εβδομάδα παρουσίας, ήδη έχει ξεκινήσει η συζήτηση για το πού θα γίνει η Manifesta 17 του 2028. Το Κίεβο, που φέρεται να έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον, μοιάζει να κερδίζει την κούρσα, παρά το γεγονός ότι στο παρελθόν είχε απορριφθεί η υποψηφιότητά του.