Από τη Μήδεια στους Sopranos

Η σκηνή του θανάτου είναι ένα από τα πιο αιχμηρά εργαλεία στην εργαλειοθήκη ενός συγγραφέα. Πολύ πιθανό να πληγώσει τον ίδιο τον συγγραφέα όσο και τον αναγνώστη – γιατί αν μια καλογραμμένη σκηνή θανάτου μπορεί να είναι συναρπαστική, τρομακτική, γεμάτη απόγνωση, μπορεί να είναι και αποτυχημένη. Το περιοδικό «Slate» συγκέντρωσε τις πιο σπαρακτικές, ξεκαρδιστικές, ικανοποιητικές και συγκλονιστικές σκηνές θανάτου.

Η λίστα με τους 50 εντυπωσιακούς επινοημένους θανάτους καλύπτει σχεδόν 2.500 χρόνια του ανθρώπινου πολιτισμού:

^{«Μήδεια»}

του Ευριπίδη , 431 π.Χ.

Ο Ευριπίδης ενίσχυσε την τραγωδία του κάνοντας την ίδια τη Μήδεια δολοφόνο των παιδιών της χλευάζοντας επί σκηνής στη συνέχεια τον άπιστο πρώην της Ιάσονα με τον πικρό καρπό της προδοσίας του. Στο πέρασμα των αιώνων, το έργο εξελίχθηκε στα μάτια των θεατών από ένα χρονικό της τρέλας σε μια πρωτοφεμινιστική ιστορία εκδίκησης, αλλά ανεξάρτητα από το πώς πλαισιώνεται η ιστορία, η δύναμη αυτής της κορυφαίας δολοφονίας δεν έχει ξεθωριάσει μέσα στον χρόνο.

^{«Μάκβεθ»}

Ουίλιαμ Σαίξπηρ, 1606

Ο Μάκβεθ μπορεί να είναι ένα τέρας, αλλά ο Σαίξπηρ του δίνει τον μεγαλύτερο από όλους τους σαιξπηρικούς θανάτους. Οταν είναι η γυναίκα του νεκρή, ο Μάκβεθ γνωρίζει ότι η ζωή δεν έχει νόημα και ο Σαίξπηρ του δίνει μερικές υπέροχες φράσεις κατά την έξοδό του συμπεριλαμβανομένων μερικών αθάνατων τελευταίων λέξεων: «Ξάπλωσε, Μακντάφ», ουρλιάζει, «Και διάβολε να είναι αυτός που θα κλάψει πρώτος, κράτα, αρκετά!».

^{Η Φαντίν στους «Αθλίους»}

του Βίκτωρος Ουγκώ, 1862

Πεθαίνει ξαπλωμένη περιμένοντας τον Γιάννη Αγιάννη να φέρει πίσω την κόρη της. Η σκηνή ήταν ήδη αθάνατη για το πάθος της προτού η μουσική υπερβολή του μιούζικαλ του 1985 κάνει τη Φαντίν τραγική ηρωίδα με το σπαρακτικό της τραγούδι για το θάνατο, «Come to Me». Το όραμα του μυθιστορήματος για μια τραγικά συντετριμμένη νεαρή γυναίκα που μαθαίνει ότι ο ευεργέτης της, ο κύριος Μαντλέν, είναι πραγματικά ο κλέφτης Αγιάννης διατηρεί την ισχύ του ακόμα και σήμερα. Η είδηση είναι μια παραπάνω αλήθεια από ό,τι μπορεί να αντέξει το φτωχό της σώμα και, «ψυχορραγώντας σαν πνιγμένη», πέφτει νεκρή.

^{Ο Σέρλοκ Χόλμς}

^{στο «Τελευταίος γρίφος»}

Αρθουρ Κόναν Ντόιλ , 1893

Ο Αρθουρ Κόναν Ντόιλ, επιθυμώντας απεγνωσμένα να γράψει σοβαρή λογοτεχνία, ήταν αποφασισμένος να σκοτώσει τον πιο διάσημο χαρακτήρα του. «Πρέπει να σώσω το μυαλό μου για καλύτερα πράγματα», έγραψε, «ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να θάψω το χαρτζιλίκι μου μαζί του». Ο θάνατος του Χολμς – ο μεγάλος ντετέκτιβ έπεσε κατακόρυφα πάνω από τους καταρράκτες του Ράιχενμπαχ, μαθαίνει ο Γουάτσον, σε μια μάχη με τον εχθρό του Μοριάρτι – ήταν θεαματικός, αλλά οι αναγνώστες δεν το δέχτηκαν. Δέκα χρόνια αργότερα, ο Ντόιλ αποκάλυψε ότι στην πραγματικότητα, ο Χολμς επέζησε της πτώσης του. Η κατακραυγή για τον θάνατο του Σέρλοκ Χολμς ήταν μια πρώιμη προειδοποίηση για τους μελλοντικούς δημιουργούς ότι σε ένα ορισμένο επίπεδο επιτυχίας, οι χαρακτήρες ανήκουν στους θαυμαστές όσο και στους δημιουργούς τους.

^«Rashomon»

Σινόμπου Χασιμότο (σενάριο), Ακίρα Κουροσάβα (σκηνοθεσία), 1950

Ενας άντρας πέθανε. Η ταινία μιλάει για την αδυναμία να μάθεις κάτι παραπάνω. Ο Rashomon κάνει την αβεβαιότητα θέμα, καθώς παρακολουθούμε τον σαμουράι να πεθαίνει με τέσσερις διαφορετικούς τρόπους σε τέσσερις διαφορετικές εκδοχές της ιστορίας. Υπήρξαν πολλές μιμήσεις, παρωδίες και προσαρμογές όλα αυτά τα χρόνια, αλλά ο Rashomon παραμένει η οριστική δήλωση για το πόσο η «αλήθεια» εξαρτάται από τα κίνητρα του αφηγητή.

^«Ψυχώ»

Τζόζεφ Στέφανο (σενάριο), Αλφρεντ Χίτσκοκ (σκηνοθεσία), 1960

Ο κόσμος θυμάται τον θάνατο της Μάριον Κρέιν (την υποδύεται η Τζάνετ Λι) μέσα στο ντους, λόγω της μουσικής του Μπέρναρντ Χέρμαν και του μοντάζ. Στην πραγματικότητα τίποτα από αυτά δεν είναι που τον κάνει την πιο τρομακτική σκηνή θανάτου που έχει υπάρξει ποτέ στον κινηματογράφο. Είναι ότι ο Χίτσκοκ σκοτώνει την πρωταγωνίστριά του  στα μισά της ταινίας.

^{«Μπόνι και Κλάιντ»}

Αρθουρ Πεν, 1967

Το σενάριο των Ντέιβιντ Νιούτον και Ρόμπερτ Μπέντον για το «Μπόνι και Κλάιντ» τόνιζε ότι στην ενέδρα του τέλους της ταινίας δεν βλέπουμε ποτέ την Μπόνι ή τον Κλάιντ να πυροβολούνται, ούτε τα πτώματά τους. Ο σκηνοθέτης Αρθουρ Πεν τελείωσε την ταινία του με ένα συγκλονιστικό, τρομακτικό όργιο βίας, με τον Γουόρεν Μπίτι και τη Φέι Ντάναγουεϊ να τρέμουν καθώς σφαίρες διαπερνούσαν τα σώματά τους. Η σκηνή εκείνη την εποχή απώθησε τους παραδοσιακούς κριτικούς, παρότι συγκέντρωσε σε ουρές το νεανικό κοινό έξω από τα σινεμά . Η πρώτη ταινία του αμερικανικού Νέου Κύματος μπορεί να δανείστηκε τις τεχνικές των ευρωπαίων προγόνων του, αλλά κατέληξε σε ένα φρικιαστικό παναμερικανικό λουτρό αίματος που άλλαξε για πάντα το πρόσωπο των ταινιών.

Το τέλος του Pac-Μan

δημιουργός Toru Iwatani, video game του 1980

Ποια φανταστική οντότητα έχει τόση εμπειρία με τον θάνατο όσο ένας χαρακτήρας βιντεοπαιχνιδιού, για τον οποίο η ύπαρξη δεν είναι παρά ένας ατελείωτος κύκλος θανάτου και μετενσάρκωσης; Ο Pac-Man θέλει μόνο να τρώει νόστιμες κουκκίδες, αλλά πάντα τον κυνηγούν και πάντα, τελικά, τον πιάνουν. Και όταν πεθαίνει, δεν αναπηδά απλώς από την οθόνη, αλλά το στόμα του διαστέλλεται και καταναλώνει ολόκληρο το σώμα του. Αυτό που πραγματικά καθιερώνει τον θάνατο του Pac-Man ως εμβληματικό είναι το ηχητικό εφέ που παίζει όταν συναντά το τέλος του: Ενα ηλεκτρονικό ουρλιαχτό που ακολουθείται από δύο πιτσιλιές. Το ακούτε και ξέρετε τι σημαίνει: Το τέλος, εκτός αν μπορείτε να βγάλετε άλλο ένα νόμισμα από την τσέπη σας.

Ο Radio Raheem
στο «Κάνε το σωστό»

Σπάικ Λι, 1989

Ο Σπάικ Λι δημιούργησε το πρότυπο του θανάτου του Radio Raheem (τον υποδύεται ο Μπιλ Ναν) μετά από αυτόν του Μάικλ Στιούαρτ, ενός μαύρου καλλιτέχνη γκραφίτι που σκοτώθηκε το 1983 από την αστυνομία της Νέας Υόρκης. Ο Radio Raheem δεν ήταν ο πιο αγαπημένος άνθρωπος στη γειτονιά, αλλά το μαρτύριό του πηγάζει από την απόλυτη αμφισβήτησή του απέναντι σε όλους: Οχι μόνο οι αστυνομικοί, αλλά και οι άνθρωποι που θέλουν απλώς να κλείσει το φορητό ηχοσύστημά του, οι ρατσιστές ιδιοκτήτες πίτσας, εκείνοι που θα έκλεβαν τα δαχτυλίδια του Love and Hate. Η ταινία του Λι συνάντησε την απόρριψη από τους κριτικούς που προέβλεψαν την αντιγραφή της τυφλής βίας ως απάντηση στην κυκλοφορία της ταινίας. Χρόνια αργότερα, ο σκηνοθέτης απάντησε στο εξώφυλλο του DVD της ταινίας: Το λευκό κοινό, είπε, «ανησυχούσε περισσότερο για την καταστροφή περιουσίας… παρά για τον θάνατο του Radio Raheem».

Ο θάνατος
του Τόνι Σοπράνο
στο «The Sopranos»

Ντέιβιντ Τσέιζ, 2007

Αυτό που ήξερε ο Τσέιζ γράφοντας το φινάλε των «Sopranos» ήταν ότι ο θάνατος είναι ένα ισχυρό εργαλείο για έναν αφηγητή, αλλά η ασάφεια είναι ακόμα πιο ισχυρή, και έτσι αυτές οι τελευταίες στιγμές του «Made in America» χαρακτήρα χρησιμεύουν ως το ιδανικό παράδειγμα για μία σκηνή αμφιλεγόμενου θανάτου. Και δίνει στους θεατές το δώρο της φαντασίας, της ερμηνείας και της επιχειρηματολογίας – όλα τόσο πιο ενδιαφέροντα και διασκεδαστικά, όπως το έθεσε ο Τσέις, από το «Ο Τόνι μπρούμυτα σε ένα μπολ με τηγανητά δαχτυλίδια κρεμμυδιού».

Η λίστα του «Slate» περιλαμβάνει επίσης το τέλος του τέρατος Γκρέντελ στο έπος «Μπέογουλφ», της Μπεθ Μαρτς στο «Μικρές Κυρίες» της Λουίζ Μέι Αλκοτ, του Μάικλ Φιούρεϊ στον «Νεκρό» του Τζέιμς Τζόις, τον θάνατο του «Μικρού Πρίγκιπα» του Αντουάν ντε Σεν-Εξιπερί, της Κακιάς Μάγισσας του Ουέστ στην ταινία «Μάγος του Οζ», του Γκόλουμ στον «Αρχοντα των Δαχτυλιδιών» του J.R.R. Tolkien, του Τζόρτζι Ντένμπρο στο «It» του Στίβεν Κινγκ, της Αγαπημένης στο «Αγαπημένη» της Τόνι Μόρισον, του Χάρι στο «To sleep with anger», των «Θέλμα και Λουίζ», της Κέισι Μπέκερ στο «The Scream», του Τζακ Τουιστ στο «Επιστροφή στο Μπρόκμπακ Μάουντεν», του Γουάλας στη σειρά «The Wire».