Η πολιτική αλλαγή και ο ανταγωνισμός για το κέντρο

Σύμφωνα με την κλασική, μαρξιστική θεωρία, η Αριστερά είναι το κόμμα της εργατικής τάξης. Η άλλη, αντίπαλη τάξη, σύμφωνα με την ίδια θεωρία, είναι η τάξη των καπιταλιστών, που ιδιοποιείται την υπεραξία, που παράγει η εργασία. Συνεπακόλουθο της θεώρησης αυτής, είναι όλα τα ενδιάμεσα στρώματα (δηλαδή οι έμποροι, οι μικροϊδιοκτήτες κ.λπ.) να θεωρούνται κατά βάση στρώματα «αντιδραστικά». Από την ημέρα που διατυπώθηκαν οι θεωρίες αυτές, πέρασαν δεκαετίες, οι κοινωνικές συνθήκες άλλαξαν και η έννοια της «τάξης» έχει υποχωρήσει. Το ταξικό συμφέρον πλέον στις νέες συνθήκες δεν είναι ευκρινές και η πολιτική ένταξη του ατόμου δεν είναι μονοσήμαντα καθορισμένη, από το εισοδηματικό του status, αλλά κυρίως από την ένταξή του στην παραγωγική διαδικασία.

Στην Ελλάδα, στη δεκαετία του ’80, αναπτύχθηκε ο μικροϊδιοκτητικός τρόπος παραγωγής και δημιουργήθηκαν τα λεγόμενα «μεσαία» στρώματα. Σήμερα, οι επαγγελματίες, οι έμποροι, οι αυτοαπασχολούμενοι και οι ατομικές επιχειρήσεις της χώρας ξεπερνούν τις 800.000. Κατά κανόνα ο επαγγελματίας σήμερα «απολαμβάνει» όλα τα δεινά της μισθωτής σχέσης (ουσιαστικά είναι εργαζόμενος, στην επιχείρησή του), στερούμενος όμως τις κατακτήσεις της μισθωτής εργασίας (προστασία εργατικού δικαίου, άδειες, αποζημίωση απόλυσης, επιδόματα κ.λπ.).

Στις μέρες μας παρατηρείται μια ιδεολογική σύγχυση μεταξύ των μικρομεσαίων στρωμάτων και του αποκαλούμενου μεσαίου χώρου (πολιτικό κέντρο). Το πολιτικό κέντρο ιστορικά δεν εκπροσωπείται στην πολιτική «γεωγραφία» και είναι εξαιρετικά περιορισμένο, με ασαφή χαρακτηριστικά και περιορισμένη πολιτική αναφορά.

Είναι διαφορετικές οι προσλαμβάνουσες που έχουν όσοι ενστερνίζονται την πολιτική μετριοπάθεια, οι οποίοι και δεν θα γίνουν ποτέ πολιτικοί σύμμαχοί μας, και είναι κάτι τελείως διαφορετικό οι μικρομεσαίοι, που ριζοσπαστικοποιούνται ακόμα και από τη συγκυρία (π.χ. εστιάτορες και τουριστικές επιχειρήσεις που πρωτοστάτησαν κινηματικά στην περίοδο της πανδημίας) και φυσικά δύναται να γίνουν πολιτικοί υποστηρικτές μας.

Συνεπώς, καμία σχέση δεν έχει το «κέντρο», με τα μεσοστρώματα, τα οποία, ειδικά στην παρούσα διεθνή συγκυρία, πλήττονται κατά τον ίδιο τρόπο, ίσως και περισσότερο, από τους μισθωτούς εργαζόμενους. Το γεγονός αυτό αναπτύσσει μια ίσως όχι και τόσο συγκυριακή «κοινότητα συμφερόντων», που λειτουργεί ενοποιητικά για τη μεγάλη λαϊκή πλειοψηφία, που παλεύει να βγει στο προσκήνιο.

Οποιος συνεπώς «χαρίζει» τα στρώματα αυτά στην αντίδραση και στον νεοφιλελευθερισμό, αφενός δεν διαβάζει σωστά τη νέα κοινωνική πραγματικότητα και αφετέρου λειτουργεί διασπαστικά, ακόμα και ως προς τις, εν ευρεία έννοια, κινηματικές διαδικασίες, που δύναται να παραγάγουν πολιτικά αποτελέσματα ανατροπής. Για να προσεγγίσει όμως κανείς τους μικρομεσαίους, δεν αρκεί να σκεφτεί «παραδοσιακά» με γενικόλογες αναφορές. Απαιτούνται, όχι απλά «πολιτικές», αλλά συγκεκριμένες εναλλακτικές προτάσεις, επικεντρωμένες στα πραγματικά προβλήματα. Απαιτείται λύση, για κάθε μικρό ή μεγάλο θέμα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ οφείλει να παρουσιάσει μια συγκεκριμένη εφικτή, ρεαλιστική και ταυτόχρονα ριζοσπαστική πρόταση, που θα δίνει διέξοδο και ανάσα στη μεσαία τάξη, χωρίς αυτή η τακτική να λειτουργεί αντιπαραθετικά με τις καταβολές του, ως ένα κόμμα εργατικό.

Κινήματα και μεσαία τάξη, δεν κινούνται παράλληλα, αλλά τέμνονται στον σύγχρονο, πολιτικό χρόνο. «Για να κατακτήσουμε το κέντρο χρειαζόμαστε αριστερές πολιτικές», είχε επισημάνει ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ Αλέξης Τσίπρας και έχει δίκιο.

Δεν νοείται για παράδειγμα να επιτραπεί τα ευρωπαϊκά κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης να πάνε στα «μεγάλα πορτοφόλια» και η συντριπτική πλειοψηφία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων της χώρας να βλέπει τον δανεισμό και τη ρευστότητα από απόσταση.

Η σαθρή παραγωγική διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας και η προωθούμενη συσσώρευση κεφαλαίου που επιδιώκει η νιο-συντηρητική ατζέντα θα λειτουργήσει διαλυτικά, για την κοινωνική συνοχή, μιας παραγωγικής βάσης, που μεταπολεμικά χτίστηκε πάνω στη μικρομεσαία επιχείρηση. Αυτή η συνθήκη θα συντρίψει συνεπακόλουθα και την ίδια την εργατική τάξη, που επηρεάζεται με τρόπο άμεσο. Συνεπώς η πολιτική προτεραιότητα της συγκυρίας είναι να στηριχτούν οι μικρομεσαίοι, για να διατηρηθεί τελικά και η κοινωνική συνοχή και να γίνει εφικτή η πολιτική αλλαγή.

Ο Αντώνης Κοτσακάς είναι μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου και της Επιτροπής Καταστατικού ΣΥΡΙΖΑ.
Ο Διονύσης Τεμπονέρας είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και της Επιτροπής Καταστατικού ΣΥΡΙΖΑ