Ενα ηχοτοπίο με έμπνευση από τον Αχελώο

Μια γυναικεία φιγούρα επιπλέει για εκατοντάδες χιλιόμετρα στον ποταμό Αχελώο, παρασυρμένη, βυθισμένη και απομονωμένη στη ροή μιας αέναης κινητικότητας. Οσοι σταθούν απέναντί της, παρακολουθώντας το υδάτινο ταξίδι της, θα βρεθούν περικλεισμένοι σε ένα έντονο ηχοτοπίο της αστικής ζωής που περιλαμβάνει στιγμές από τις μεγαλύτερες – και πιο πολύβουες – μητροπόλεις του κόσμου. Και θα βιώσουν μια «εμπειρία εμβύθισης σε ένα οπτικοακουστικό περιβάλλον που διαμορφώνεται από το ταξίδι ενός ατόμου που διανύει μεγάλες αποστάσεις στον χωροχρόνο». Με αυτά τα λόγια περιγράφουν την ξεχωριστή οπτικοακουστική εγκατάσταση υπό τον τίτλο «Lapse» οι δημιουργοί της – o συνθέτης και sound artist Σταύρος Γασπαράτος και ο Λαρς Γιαν, από τους πλέον αναγνωρισμένους καλλιτέχνες της γενιάς του στη σκηνοθεσία πολυμεσικών έργων και μεγάλων εγκαταστάσεων – πριν από την πρώτη παρουσίασή της απόψε στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, έργο που αποτελεί ανάθεση του SNF Nostos.

«Τι είναι λοιπόν το “Lapse”;» ρωτήσαμε τους δύο δημιουργούς. «Είναι τα πέντε τελευταία χρόνια της ζωής μου. Μια εμπειρία εισόδου σε έναν κόσμο μεταξύ της μνήμης και του τώρα. Ενας χωροχρόνος όπου ανά πάσα στιγμή νιώθεις το κέντρο του ή το απόλυτο τίποτα» απαντά ο Σταύρος Γασπαράτος που για πρώτη φορά εφήρμοσε την πρωτοποριακή τεχνική audio time-lapse για να επιτύχει την ηχητική συμπύκνωση του χρόνου, χωρίς αλλοιώσεις. «Για μένα η λέξη lapse δημιουργεί ταυτοχρόνως πολλούς συνειρμούς: Χρονικό κενό, διανοητικό κενό, αδυναμία κρίσης, έλλειμμα μνήμης. Περισσότερο όμως αντιλαμβάνομαι τον όρο ως την περίοδο μεταξύ δύο σημείων» δίνει τη δική του εκδοχή ο Λαρς Γιαν, ο οποίος παρουσιάζει για πρώτη φορά δουλειά του στη χώρα μας. Και για να καταφέρει να ολοκληρώσει το έργο που θα δούμε από σήμερα στο αριστερό παρασκήνιο της αίθουσας Σταύρος Νιάρχος, απαιτήθηκαν, όπως μας εξηγεί, γυρίσματα που διήρκεσαν πέντε ημέρες κατά μήκος του Αχελώου, ξεκινώντας από τα βουνά, κατεβαίνοντας σε αγροτικές περιοχές και καταλήγοντας στις εκβολές του ποταμού όπου συναντάται με το Ιόνιο Πέλαγος. «Ηθελα να ακολουθήσω τη ροή ενός ποταμού που πρόσφερε γεωγραφικές παραλλαγές, να αισθανθώ ότι μετακινούμαστε από ένα άγριο μέρος σε έναν τόπο που κατοικείται από ανθρώπους και μετά στην ανοιχτή θάλασσα» εξηγεί.

ΟΙ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΙΣ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, έχει και ο τρόπος που Σταύρος Γασπαράτος δούλεψε μέχρι να διαμορφωθεί το ηχοτοπίο που παρουσιάζεται στο «Lapse». «Πειραματίστηκα με ηχογραφήσεις πολλών ωρών, όπου κρατώντας δευτερόλεπτα ήχου ανά διαστήματα λεπτών και ενώνοντάς τα με διαφορετικές μεθόδους άρχισα να δημιουργώ έναν ήχο που πλησίαζε πολύ σε αυτό που είχα φανταστεί. Ο ήχος που παράγεται με αυτή την τεχνική του audio time-lapse είναι ένας ήχος οικείος που την ίδια στιγμή κάνει το μυαλό σου να αναζητά τις συνδέσεις και τη συνέχεια του χρόνου. Eνας ήχος περισσότερο σαν μνήμη και λιγότερο πραγματικότητας. Ο στόχος ήταν να ηχογραφήσω όσο περισσότερες ώρες και όσο περισσότερες διαδρομές, σε όσο περισσότερες πόλεις του κόσμου μπορούσα. Ετσι ηχογραφήθηκαν γύρω στις 300 ώρες τρισδιάστατου ήχου σε πάνω από 30 πόλεις στον κόσμο: Από την Αθήνα έως τη Νέα Υόρκη και από το Ντουμπάι έως το Βουκουρέστι και τη Σαγκάη. Στην εγκατάσταση ο ήχος αναπαράγεται από ένα πολυκάναλο σύστημα 14 ηχείων που έχει στόχο να εμβυθίσει το κοινό σε έναν χωροχρόνο όπου το τυχαίο συναντιέται με τη σύνθεση» εξηγεί ο δημιουργός.

Πώς όμως ένα τόσο πολυσύνθετο ηχοτοπίο μπορεί να «μεταφραστεί» σε μια οπτική γλώσσα; «Δεν θα έλεγα ότι ήταν μια άμεση πράξη μετάφρασης. Αντίθετα, άκουσα και απορρόφησα την ιδέα του Σταύρου γενικά, άκουσα μερικά πρώιμα δείγματα ήχων και μετά κατέληξα σε μια οπτική μεταφορά και ένα περιβάλλον που πίστευα ότι θα αντηχούσε και θα αντιστάθμιζε την πυκνότητα της ιδέας του» λέει ο Λαρς Γιαν.

Οσο για τη μεγαλύτερη δυσκολία του εγχειρήματος, για την ολοκλήρωση του οποίου οι δύο συνεργάτες δούλεψαν σε μεγάλο βαθμό εξ αποστάσεως; «Το πιο δύσκολο είναι να περάσεις από μια ιδέα που σου φαίνεται ότι έχει ενδιαφέρον στην πράξη. Τεχνικά υπάρχουν πάρα πολλά σύνθετα και δύσκολα στοιχεία, αλλά το δυσκολότερο για μένα ήταν να βρούμε το πρώτο σκίτσο της εγκατάστασης και να επαληθεύσω μέσα από τους πρώτους πειραματισμούς ότι η όλη ηχητική ιδέα που είχα βγάζει νόημα» απαντά ο Σταύρος Γασπαράτος.