«Αντίο κύριε διευθυντά»

^«Ciao direttore»: αυτόν τον πηχυαίο τίτλο έβλεπε χθες κανείς μπαίνοντας στον ιστότοπο της εφημερίδας «La Repubblica» κι ας έχει βυθιστεί η Ιταλία σε μία δυσοίωνη πολιτική κρίση. Από τον δήμαρχο της Ρώμης, Ρομπέρτο Γκουαλτιέρι, μέχρι τον πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας, Σέρτζο Ματαρέλα, και από τον ιταλό πρωθυπουργό, τον Μάριο Ντράγκι, μέχρι τον Πάπα Φραγκίσκο, όλοι θέλησαν να αποχαιρετήσουν με μία δήλωση τον Εουτζένιο Σκάλφαρι, έναν γίγαντα της ιταλικής δημοσιογραφίας, που απεβίωσε σε ηλικία 98 χρόνων.

«Ο θάνατος του Εουτζένιο Σκάλφαρι», δήλωσε ο Ντράγκι, «αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό στη δημόσια ζωή της χώρας μας. Ιδρυτής του “L’Espresso” και της “La Repubblica”, την οποία διηύθυνε επί είκοσι χρόνια, ο Σκάλφαρι υπήρξε ο απόλυτος πρωταγωνιστής της ιστορίας της δημοσιογραφίας στη μεταπολεμική Ιταλία. Η διαύγεια της πρόζας του, το βάθος των αναλύσεών του, το θάρρος των ιδεών του, συνόδευσαν τους Ιταλούς για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια και έκαναν τα άρθρα του απαραίτητα αναγνώσματα για όποιον ήθελε να καταλάβει την πολιτική, την οικονομία… Θα μου λείψουν πολύ οι συζητήσεις, η φιλία μας». Ακόμα και ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι, ένας άνθρωπος που ενσάρκωνε όλα όσα απεχθανόταν ο Σκάλφαρι («Στόχος του είναι η αποδόμηση της σχέσης ανάμεσα στο άτομο και το σύνολο, η εξύμνηση της άμεσης απόλαυσης, του αντιπολιτικού, του οπορτουνισμού και της διαφθοράς ως αφέσιμης αμαρτίας», επαναλάμβανε στα άρθρα του), θεώρησε υποχρέωσή του να πει έναν καλό λόγο: «Ο Εουτζένιο Σκάλφαρι ήταν ένα πρόσωπο αναφοράς για τους πολιτικούς μου αντιπάλους», έγραψε στο Τwitter. «Σήμερα, ωστόσο, δεν μπορώ να μην αναγνωρίσω ότι ήταν ένας σπουδαίος διευθυντής και δημοσιογράφος, την αφοσίωση και το πάθος του οποίου ανέκαθεν εκτιμούσα».

Γεννημένος στις 6 Απριλίου του 1924 στο Τσιβιταβέκια του Λάτσιο, από πατέρα Καλαβρέζο, διευθυντή του καζίνο του Σαν Ρέμο, ο Εουτζένιο Σκάλφαρι μεγάλωσε κάτω από τον φασισμό, φορώντας ήδη από το σχολείο τη στολή των Balilla, της νεολαίας του κινήματος. «Το γεγονός ότι υπήρξα ένας υπερήφανος νεαρός φασίστας έκανε ακόμα πιο γερό τον αντιφασισμό μου», θα έλεγε αργότερα. Σπούδασε οικονομικά, και ξεκίνησε την καριέρα του στην Banca Nazionale del Lavoro, σύντομα όμως τον κέρδισε η δημοσιογραφία, ήδη από το 1949 συμμετείχε στην περιπέτεια του περιοδικού Il Mondo, και το 1955, ίδρυσε με κεφάλαια του προοδευτικού βιομηχάνου Αντριάνο Ολιβέτι το περιοδικό «L’Espresso». Μέσα από τις σελίδες του κατήγγειλε, 12 χρόνια αργότερα, ένα σχέδιο στρατιωτικού, ακροδεξιού πραξικοπήματος στην Ιταλία, αντίστοιχου με εκείνο στην Ελλάδα. Εναν χρόνο μετά, το 1968, εξελέγη ανεξάρτητος βουλευτής, στα ψηφοδέλτια του ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος. «Λίγες φορές στη ζωή μου βαρέθηκα περισσότερο», θα έλεγε για τα τέσσερα χρόνια που πέρασε ως βουλευτής.

Ο Εουτζένιο Σκάλφαρι ίδρυσε την εφημερίδα «La Repubblica» το 1976: «έλεγα πως στόχος μου, ήταν να ξεπεράσω την “Corriere della Sera” και με περνούσαν για τρελό. Πέντε χρόνια αργότερα, ήταν γεγονός». Με άμεσα κείμενα, κριτικό πνεύμα, μοναδικά σκίτσα, η εφημερίδα έγινε σημείο αναφοράς του ιταλικού προοδευτικού χώρου και πρώτη σε κυκλοφορία επί σειρά ετών. Ακόμα και όταν εγκατέλειψε τα ηνία της, το 1996, συνέχισε να υπογράφει μακροσκελή άρθρα στην κυριακάτικη έκδοση – «τα κηρύγματά μου», όπως έλεγε χαριτολογώντας. Δηλωμένος άθεος, ο Εουτζένιο Σκάλφαρι πίστευε εντούτοις πως «ο Θεός είναι μία τόσο παρηγορητική όσο και συναρπαστική εφεύρεση του ανθρώπινου πνεύματος», ανέπτυξε μάλιστα τα τελευταία χρόνια μία στενή πνευματική σχέση με τον Πάπα Φραγκίσκο, από τον οποίο πήρε πέντε μεγάλες συνεντεύξεις. «Αδολο σαν περιστερά και πονηρό σαν αλεπού», έτσι τον περιέγραφε. Ο ποντίφικας αντέδρασε στην είδηση του θανάτου του εκφράζοντας τη βαθιά του λύπη για τον χαμό «του φίλου του, Εουτζένιο Σκάλφαρι».