Ο Βαν Γκογκ έκρυβε… Βαν Γκογκ

Ηταν ένα απόγευμα Παρασκευής όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά φορώντας ένα καπέλο με μεγάλο γείσο και ένα δεμένο χαλαρά στον λαιμό μαντίλι να καρφώνει με το βλέμμα του την επικεφαλής του τμήματος συντήρησης της Εθνικής Πινακοθήκης της Σκωτίας. Ουδεμία αμφιβολία υπήρχε για την ταυτότητά του: επρόκειτο για τον Βίνσεντ βαν Γκογκ. Μόνο που η αυτοπροσωπογραφία που είχε μόλις αποκαλυφθεί δεν ήταν απλώς ένα άγνωστο έργο ενός από τους πιο δημοφιλείς αλλά και επιδραστικούς ζωγράφους στην Ιστορία της Τέχνης. Ηταν και κρυμμένο κάτω από ένα άλλο έργο του, το «Κεφάλι χωρικής με άσπρο κάλυμμα», και καλυμμένο από χαρτόνια και στρώματα κόλλας.

«Ηταν απολύτως συναρπαστικό» λέει η επικεφαλής του τμήματος συντήρησης της Εθνικής Πινακοθήκης της Σκωτίας, Λέσλι Στίβενσον, για την αποκάλυψη που έγινε χάρη σε μια ακτινογραφία για τις ανάγκες της συντήρησης του γνωστού ως τότε έργου, του γυναικείου κεφαλιού.

«Δεν περιμέναμε πολλά» συνεχίζει η Στίβενσον στη βρετανική εφημερίδα «Guardian» για τον «σεμνό μικρό πίνακα» που δωρίστηκε το 1960 από τον δικηγόρο του Εδιμβούργου Αλεξάντερ Μέιτλαντ στο μουσείο.

Η ακτινογραφία έγινε στο πλαίσιο της προετοιμασίας μιας περιοδικής έκθεσης αφιερωμένης στον γαλλικό ιμπρεσιονισμό, στην οποία θα περιλαμβανόταν και το έργο του Βαν Γκογκ, διότι αν και Ολλανδός, πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του στη Γαλλία. Οταν η Στίβενσον πήρε στα χέρια της τις ακτινογραφίες, συνειδητοποίησε ότι κοιτούσε το πρόσωπο του Βαν Γκογκ, καθώς η πολύ πιο βαριά χρωστική ουσία που είχε χρησιμοποιήσει για την αυτοπροσωπογραφία του ο ζωγράφος είχε καταστεί ορατή μέσω των ακτίνων.

ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ. Ο εν λόγω πίνακας είναι ένας από μια σειρά πειραματισμών του Βαν Γκογκ με μοντέλο τον ίδιο του τον εαυτό. Υπάρχουν πέντε ανάλογα έργα στο μουσείο που είναι αφιερωμένο στο έργο του στην Ολλανδία με αυτοπροσωπογραφίες του που καλύφθηκαν από άλλα νεότερα έργα του, καθώς επαναχρησιμοποιούσε τον καμβά την περίοδο που ζούσε στο Νούενεν, στη Νότια Γαλλία, από τον Δεκέμβριο του 1883 έως τον Νοέμβριο του 1885, για λόγους οικονομίας.

Είναι η πρώτη φορά που γίνεται μια τέτοια ανακάλυψη σε βρετανικό μουσείο και η προϊσταμένη των γαλλικών συλλογών της Εθνικής Πινακοθήκης της Σκωτίας, Φράνσις Φόουλ, εκτιμά ότι ο εντοπισμός της αυτοπροσωπογραφίας θα συμβάλει στην περαιτέρω κατανόηση μιας κρίσιμης περιόδου στην καλλιτεχνική διαδρομή του Βαν Γκογκ, όταν συνάντησε για πρώτη φορά το έργο των γάλλων ιμπρεσιονιστών επί τη ευκαιρία της μετακίνησής του στο Παρίσι το 1886.

Οι συντηρητές από εδώ και στο εξής θα ξεκινήσουν τη διαδικασία αποκάλυψης της αυτοπροσωπογραφίας, η κατάσταση της οποίας είναι πιθανόν προβληματική, καθώς βρίσκεται κάτω από στρώματα κόλλας και χαρτονιού, διατηρώντας παράλληλα και τον αρχικό πίνακα. Εργασία που αν μη τι άλλο θα είναι πρόκληση για τους ερευνητές που καλούνται να βαδίσουν στο άγνωστο.

«Η ανακάλυψη ενός νέου έργου είναι εκπληκτική» λέει η Στίβενσον και προσθέτει: «Οτιδήποτε μας δίνει περισσότερες πληροφορίες για τον καλλιτέχνη είναι ένα τεράστιο δώρο και αποδεικνύει τα οφέλη της τεχνολογικής ανάλυσης που μας επιτρέπει να εντοπίσουμε νέα πράγματα».

Αξίζει να σημειωθεί ότι ετησίως το Μουσείο Βαν Γκογκ στο Αμστερνταμ δέχεται κατά μέσο όρο έως και 300 αιτήματα πολιτών που πιστεύουν ότι έχουν ανακαλύψει ένα χαμένο έργο του Βαν Γκογκ, αλλά είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις που κάτι τέτοιο ισχύει.