Το ρήγμα του 2015

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, η περίοδος δόξας της «πρώτης φοράς Αριστερά με ολίγη από Καμμένο» κράτησε όλους κι όλους οκτώ μήνες.

Νίκη στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015, διαπραγμάτευση, αδιέξοδο, δημοψήφισμα, κωλοτούμπα, νέο Μνημόνιο, απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, νίκη στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015, τέλος.

Το φθινόπωρο 2015, η «ακέφαλη» (τότε) ΝΔ συναγωνιζόταν ήδη τον ΣΥΡΙΖΑ στις δημοσκοπήσεις.

Τον Ιανουάριο 2016 εξελέγη ο Μητσοτάκης. Από την άνοιξη 2016 η ΝΔ πήρε προβάδισμα το οποίο διεύρυνε συνεχώς και το οποίο διατηρεί έως σήμερα.

«ΤΑ ΝΕΑ» είχαν χαρακτηρίσει το δημοψήφισμα «Πύρρειο θρίαμβο» (6/7/2015). Υποθέτω πως όταν γραφόταν εκείνο το κύριο άρθρο ούτε υποψιάζονταν πόσο προφητικό θα αποδεικνυόταν.

Η «αριστερή παρένθεση» έκλεισε πιο γρήγορα από όσο φοβόντουσαν κι οι πιο ψύχραιμοι θαυμαστές της.

Επτά χρόνια αργότερα η επέτειος του δημοψηφίσματος ξύπνησε μνήμες. Αρνητικές κατά κανόνα. Ελάχιστοι άλλωστε από τους οπαδούς ή τους πρωτεργάτες του δημοψηφίσματος μπήκαν στον κόπο να το υποστηρίξουν στη δημόσια συζήτηση.

Ο Γιάνης «τσούζει» Βαρουφάκης που αναρωτιέμαι τι κατάλαβε, ο Δραγασάκης που κατάλαβε ό,τι νόμιζε, ο Στρατούλης, άντε και κάποιοι αριστεροί δημοσιογράφοι – κατά κανόνα περισσότερο αριστεροί και λιγότερο δημοσιογράφοι…

Ακόμη κι ο Τσίπρας τις δυο ή τρεις φορές που αναφέρθηκε έκτοτε στο θέμα δεν το παινεύτηκε, την Πέμπτη στη Βουλή ούτε καν το υπερασπίστηκε. Απλώς σε άλλες περιπτώσεις είπε ότι χωρίς το δημοψήφισμα δεν θα είχε καταφέρει να διατηρηθεί στην εξουσία.

Αγνωστο γιατί. Κι ας κλαίει η σύζυγος κάθε 5 Ιουλίου!

Με άλλα λόγια, πέρασαν επτά χρόνια και η τότε κυβερνητική ομάδα δεν έχει ακόμη καταφέρει να εξηγήσει τι επιδίωκε με το δημοψήφισμα και γιατί έχασε αφού το κέρδισε.

Αντιθέτως όλοι συμφωνούν πως το δημοψήφισμα και η κωλοτούμπα ήταν ο βίαιος τερματισμός ενός μήνα του μέλιτος μεταξύ της Αριστεράς και της ελληνικής κοινωνίας. Μια απομάγευση. Οι εκλογές του Σεπτεμβρίου ήταν απλώς παράταση στη συμβίωση χωρίς ενθουσιασμό.

Θέλω να είμαι ειλικρινής. Δεν πιστεύω ότι ο Τσίπρας ήλθε στην εξουσία με πρόθεση να κοροϊδέψει την ελληνική κοινωνία και να σπρώξει τη χώρα στον γκρεμό. Οταν ομολογεί «αυταπάτες» ή «ψευδαισθήσεις» λέει αλήθεια. Αυτά πίστευε, αυτά νόμιζε, αυτά έλεγε διότι αυτός ήταν ο πολιτικός και γνωστικός ορίζοντάς του.

Του ίδιου και πολλών συνεργατών του. Ο Βαρουφάκης (κατά μεταγενέστερη δήλωσή του) «έκανε» ότι διαπραγματευόταν κι ηχογραφούσε τις κουβέντες. Αλλοι νόμιζαν ότι θα φέρουν ρούβλια από τη Ρωσία. Κι άλλοι ότι θα μπουκάρουν στο Νομισματοκοπείο. Ο,τι του φανεί του Λωλοστεφανή.

Να θυμίσω ότι, σύμφωνα με τον πρώην πρόεδρο της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ, ο ίδιος ο Πούτιν επικοινώνησε μαζί του να τον ειδοποιήσει ότι «οι Ελληνες ψάχνουν να τυπώσουν δραχμές».

Αλλά (για να είμαστε δίκαιοι) αυτό δεν ίσχυε μόνο για τον Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ.

Οι πολιτικοί αρχηγοί που κλήθηκαν την επόμενη στο Προεδρικό Μέγαρο να χειριστούν τα απόνερα του δημοψηφίσματος (Αλ. Τσίπρας, Ευ. Μεϊμαράκης, Φ. Γεννηματά, Στ. Θεοδωράκης, Π. Καμμένος, Δ. Κουτσούμπας) όχι μόνο δεν είχαν καμία παράσταση διεθνούς ή ευρωπαϊκής πολιτικής αλλά σχεδόν ούτε ήξεραν αγγλικά.

Συνολικά δηλαδή η πολιτική τάξη υπολειπόταν τραγικά των περιστάσεων. Σε μια κοινωνία που ζούσε παραζαλισμένη, μπερδεμένη κι ανήμπορη το φιλμ των γεγονότων.

Παρ’ όλα αυτά το βασικό ερώτημα παραμένει. Γιατί ο Τσίπρας προκήρυξε ένα αμφίβολης νομιμότητας δημοψήφισμα του οποίου φαινόταν ότι δεν θα μπορούσε να χειριστεί ούτε το ένα, ούτε το άλλο αποτέλεσμα;

Αυθεντική απάντηση δεν έχει δοθεί.

Οσο κι αν φαίνεται παράξενο ίσως δεν ήταν κίνηση αποφασιστικότητας, όσο καταφύγιο αμηχανίας. Μια συγχυσμένη κυβέρνηση είχε φτάσει σε αδιέξοδο και δεν ήξερε τι να κάνει.

Με άλλα λόγια δηλαδή δεν ήταν τυχοδιωκτισμός αλλά πανικός. Ακόμη κι αν ο πανικός οδηγούσε εκ των πραγμάτων σε μιας μορφής τυχοδιωκτισμό.

Να μην ξεχνάμε πως ο «λαός» κατέχει περίοπτη θέση σε μια ορισμένη μυθολογία της Αριστεράς. Κι όχι μόνο της Αριστεράς: σε αντίστοιχο αδιέξοδο είχε σκεφτεί να καταφύγει σε δημοψήφισμα και ο Γ. Παπανδρέου (Οκτώβριος 2011).

Είχαν όμως αμφιβολίες; Φαίνεται πως ναι.

Οχι μόνο επειδή αρκετοί το έχουν έκτοτε εξομολογηθεί αλλά κι επειδή ελάχιστοι προσφέρονται σήμερα να υποστηρίξουν μια επιλογή που δικαιώθηκε με ένα εκκωφαντικό 61,31%.

Λογικό. Ο «λαός» στη δημοκρατία έχει ίσως την τελευταία λέξη αλλά δεν έχει πάντα δίκιο.

Στη βάση της αποτυχίας βρίσκεται μια θεμελιώδης παρεξήγηση.

Οι μεν θεωρούσαν ότι πρόκειται για μια άσκηση εθνικής κυριαρχίας. Μια επίδειξη «υπερηφάνειας» και «αξιοπρέπειας» – όπως ρητόρευαν εκείνες τις ημέρες… Την οποία ακολούθησε μια αλλοπρόσαλλη έκρηξη συναισθημάτων και συγκίνησης.

Οι δε καταλάβαιναν ότι δεν νοείται άσκηση κυριαρχίας σε μια σχέση με περισσότερους εξίσου κυρίαρχους εταίρους. Εκ των πραγμάτων οδηγεί σε ρήξη της σχέσης και γι’ αυτό η συνέχεια αποδείχτηκε προδιαγεγραμμένη.

Ενα όμως είναι βέβαιο. Ο Αλ. Τσίπρας και η Αριστερά είχαν έλθει στην εξουσία τον Ιανουάριο 2015 με ένα πανίσχυρο πολιτικό κεφάλαιο.

«Το πλουσιότερο πολιτικό κεφάλαιο που είχε νέα κυβέρνηση και πρωθυπουργός μετά το 1981 και τον Ανδρέα Παπανδρέου» μου εξηγούσε τότε ένας παλαιός και έμπειρος δημοσκόπος.

Το κεφάλαιο αυτό ξοδεύτηκε σπάταλα στις παλινωδίες του εξαμήνου της διαπραγμάτευσης και εξαντλήθηκε «τη στιγμή της απομάγευσης» με το δημοψήφισμα και την κωλοτούμπα.

Τελικά δηλαδή το 2015 δεν έφερε μια ρήξη με τους δανειστές αλλά ένα ρήγμα της τότε κυβερνητικής παράταξης με την κοινωνία. Που δεν γεφυρώθηκε.

Το βράδυ της μεγαλύτερης νίκης του ο ΣΥΡΙΖΑ είχε δρομολογήσει πολλές από τις ήττες που θα ακολουθούσαν.