Αποδομώντας την ομορφιά

^«Η ομορφιά είναι μάλλον βαρετή. Τα πρότυπά της μπορεί να αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου αλλά πρέπει πάντα να ακολουθεί ορισμένους κανόνες. Αντίθετα, η ασχήμια είναι απρόβλεπτη και προσφέρει άπειρες δυνατότητες. Η ομορφιά είναι πεπερασμένη. Η ασχήμια είναι μη πεπερασμένη, όπως ο Θεός». Με αυτόν του τον αφορισμό ο Ουμπέρτο Εκο μοιάζει να αποθεώνει την ασχήμια, ανάγοντάς την στην αιωνιότητα, ακριβώς επειδή μπορεί να δραπετεύει από τις νόρμες της ομορφιάς. Τι σημαίνουν όμως, τελικά, αυτές οι δύο έννοιες; Και πόσο αλληλένδετες είναι μεταξύ τους; Ποια από τις δύο ορίζει την άλλη; Χρειάζεται να προσδιορίσουμε το «όμορφο» για να αναγνωρίσουμε το «άσχημο» ή, μήπως, το αντίθετο;

Εδώ και καιρό, το θέμα της ομορφιάς, των κανόνων και των προτύπων της και, κυρίως, η αποδόμησή τους «παίζει» δυνατά στη δημόσια συζήτηση όπως αυτή διαμορφώνεται στο Διαδίκτυο τροφοδοτούμενη από τα σόσιαλ μίντια – ενίοτε μάλιστα γίνεται και αφορμή κομματικών διαζυγίων. Το αιτούμενο δεν είναι απλώς η ανοχή στη διαφορετικότητα αλλά ακόμη και η δοξολογία της. Η λέξη «ασχήμια» ούτως ή άλλως έχει προ πολλού εξοστρακισθεί από το επικοινωνιακό λεξιλόγιο, αυτή η έννοια μοιάζει σαν να επιστρέφει για να πάρει εκδίκηση, θυμίζει την «Επιστροφή της γηραιάς κυρίας» του Φρίντριχ Ντίρενματ. Και ένα πρόσωπο που έχει πυροδοτήσει, εσχάτως, αυτήν την κουβέντα είναι η Σοφία Χατζηπαντελή. Αφορμή, η συμμετοχή της, στον «ρόλο» ενός από τους τέσσερις κριτές, στον επόμενο κύκλο του Greek Next Top Model. Αιτία, το κατάμαυρο, δασύ μονόφρυδό της.

Γεννήθηκε πριν από είκοσι πέντε χρόνια στην Αυστραλία από πατέρα Ελληνοκύπριο και μητέρα Βρετανίδα. Αρχισε να ασχολείται με το μόντελινγκ στα 15 της χρόνια και ήδη από την εφηβεία της είχε φωτογραφιστεί για τη Vogue. Δεν ήταν ανέκαθεν αυτό το μονόφρυδο το πρωταγωνιστικό στοιχείο στην εμφάνισή της. Στις πρώτες φωτογραφίσεις της είχε προσεκτικά βγαλμένα, τοξωτά φρύδια. Και, λόγω τη βρετανικής της καταγωγής, ανοιχτόχρωμα, σχεδόν ξανθά όπως και τα μαλλιά της. Μια μέρα, θέλησε να τα σκουράνει ακολουθώντας τις οδηγίες ενός βίντεο που είδε στο Youtube. Κάποιο λάθος έκανε στη διαδικασία και της βγήκαν υπερβολικά σκούρα. Αυτό το λάθος όμως επρόκειτο να αλλάξει την καριέρα της. Αρχικά, κράτησε το έντονο μαύρο χρώμα που ερχόταν σε αντίθεση με τα ανοιχτά μαλλιά της – άλλωστε η αισθητική της εποχής μας αναδεικνύει όσο ποτέ άλλοτε την άποψη ότι η ομορφιά είναι η αρμονία των αντιθέσεων. Και λίγο καιρό αργότερα, φαίνεται ότι πέταξε οριστικά από το νεσεσέρ της το τσιμπιδάκι των φρυδιών. Και το αντικατέστησε με κάποιο προϊόν που κάνει τα φρύδια να φαίνονται ακόμη πιο έντονα.

Μοιάζει με συμβουλή ενός πολύ καλού μάνατζερ, η ίδια όμως έχει δηλώσει ότι πρόκειται για οικογενειακή κουλτούρα αφού η γιαγιά της, η θεία της, ο αδελφός της είχαν όλοι ενιαίο φρύδι. Διεκδίκησε λοιπόν τα δικαίωμα της διαφορετικότητας σε σχέση με τα πρότυπα του μόντελινγκ και άρχισε πλέον να φωτογραφίζεται έτσι όπως την ξέρουμε σήμερα. Ο αριθμός των ακολούθων της στο Instagram εκτοξεύθηκε και βασική αιτία μοιάζει να είναι οι κόντρες που προκάλεσε η αισθητική της άποψη. Οι μετοχές της στον επαγγελματικό της χώρο αναβαθμίστηκαν εντυπωσιακά και της εξασφάλισαν εμφανίσεις σε μεγάλες πασαρέλες και editorial. Πριν από τέσσερα, περίπου, χρόνια ίδρυσε το #UnibrowMovement, μια διαδικτυακή πρωτοβουλία που υποστηρίζει την ομορφιά του «ενός φρυδιού» και παροτρύνει τις γυναίκες να προβάλουν οποιοδήποτε χαρακτηριστικό τους ξεφεύγει από τα καθιερωμένα πρότυπα, να το υποστηρίζουν και να το επιβάλουν.

Δεν ξέρω αν η περίπτωση της Σοφίας Χατζηπαντελή πρόκειται ακριβώς γι’ αυτό που έχει πει η Κοκό Σανέλ: «Ασε τις μόδες να περνούν. Εσύ κράτα το στυλ σου, θα έρθει κάποια στιγμή που θα το επιβάλεις». Πάντως γεγονός είναι ότι η «μαντεμουαζέλ» συνέλαβε την ιδέα του εμβληματικού «μαύρου, μικρού φορέματος» την εποχή που στο Παρίσι, λόγω του εξωτισμού που είχαν φέρει στη μόδα τα μπαλέτα του Ντιαγκίλεφ, κυριαρχούσε ένας πολύχρωμος ενδυματολογικός μαξιμαλισμός. Και, όπως λέει ο Πολ Μοράν στη βιογραφία «Η αύρα της Σανέλ», σόκαρε τις Παριζιάνες όταν ξευτέλισε την πανάκριβη ζιμπελίνα, χρησιμοποιώντας την σαν φόδρα σε παλτό από κάμποτο. Η Σανέλ όμως έκανε μόδα. Και η ομορφιά δεν είναι μόδα. Οπως επίσης δεν είναι ούτε δήλωση ούτε κίνημα.

Τι είναι η ομορφιά; Οι απαντήσεις μπορεί να είναι όσες και τα ζευγάρια μάτια που την έχουν αντικρίσει και εκτιμήσει ανά τους αιώνες. Δεν είναι ακριβώς υποκειμενική, έχει σίγουρα κανόνες – όπως, τουλάχιστον, λέει ο Εκο – αλλά η αποτίμησή της είναι ρευστή. Για τη Σοφία Χαζτηπαντελή και για τους φαν της είναι το δασύ μονόφρυδο που την κάνει να μοιάζει με το ίνδαλμά της, τη Φρίντα Κάλο. Για τον Καρλ Λάγκερφελντ, δεν υπήρχε ομορφιά χωρίς κάτι παράξενο. Για τον Σόμερσετ Μομ είναι η ενότητα σε διαφορετικά στοιχεία, η πολλαπλότητα της ενότητας. Ο Καζονάβα πίστευε ότι η διαφορά ανάμεσα στην ομορφιά και την ασχήμια είναι, πολύ συχνά, ανεπαίσθητη. Και άντε να καταλάβεις τι εννοούσε ο Ρολάν Μπαρτ όταν έλεγε ότι το πρόσωπο της Γκάρμπο είναι μια ιδέα ενώ της Χέμπορν ένα γεγονός. Το καλό της εποχής μας είναι ότι ο καθένας διαλέγει και παίρνει. Πάντως αυτός που είπε πως αν η μύτη της Κλεοπάτρας ήταν διαφορετική, μπορεί να ήταν διαφορετική η ιστορία του Κόσμου, ίσως και να είχε δίκιο.