Ενισχύστε την ανάπτυξη για να μην παραδοθούμε στην ύφεση

Πόσο κοντά είμαστε σε μια παγκόσμια ύφεση; Τη στιγμή μάλιστα που η παγκόσμια ανάπτυξη επιβραδύνει και ο πληθωρισμός καλπάζει…

Σίγουρα αντιμετωπίζουμε το ρίσκο της ύφεσης παγκοσμίως. Είναι πολύ υψηλό για την Ευρώπη λόγω της ενεργειακής κρίσης και των υψηλών τιμών στα τρόφιμα. Είναι εξίσου υψηλό στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες αντιμετωπίζουν την «τέλεια καταιγίδα»: υψηλές τιμές ενέργειας και τροφίμων και την ίδια στιγμή επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών. Ενώ στις ΗΠΑ, το βασικό ρίσκο θεωρώ πως είναι η πολιτική που ασκεί η FED, η οποία και πάλι αξιολογεί λάθος την κατάσταση, ενώ η Κίνα προσπαθεί να διαχειριστεί τη σκληρή πολιτική αντιμετώπισης του Covid.

Θα αποτελούσε λύση το «πάγωμα» της αύξησης των επιτοκίων; Μπορεί να αναστραφεί η κατάσταση;

Υπάρχει ένα παλιό ρητό που λέει ότι η μακροοικονομική σταθερότητα δεν είναι το παν, ωστόσο χωρίς αυτή δεν υπάρχει τίποτα. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τον πληθωρισμό. Εχουμε όμως ακόμη τη δυνατότητα να αποτρέψουμε τον πληθωρισμό να εισχωρήσει στο σύστημα. Κάτι που αφορά πρωτίστως την κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ (FED), η οποία είναι τόσο σημαντική που δίνει τον τόνο και στις υπόλοιπες κεντρικές τράπεζες του κόσμου να ακολουθήσουν με τη σειρά τους σφικτή νομισματική πολιτική. Πρέπει αναγκαστικά να περάσουμε από το στάδιο περιορισμού των πληθωριστικών προσδοκιών.

Πόσο απειλεί την ανάπτυξη η εκτόξευση του παγκόσμιου χρέους;

Η Ελλάδα ανακάλυψε ότι η βιωσιμότητα του χρέους δεν είναι ένας αριθμός, αλλά ένα κλάσμα με αριθμητή και παρονομαστή. Αναμφισβήτητα, ο αριθμητής που είναι το βάρος εξυπηρέτησης του χρέους επιδεινώθηκε μετά την πανδημία. Πρώτον γιατί οι κυβερνήσεις πήραν μέτρα για να ελαχιστοποιήσουν τη ζημιά στην οικονομία αλλά και γιατί το κόστος του χρέους αυξήθηκε. Το πρόβλημα είναι ο παρονομαστής. Παρονομαστής είναι η ικανότητα εξυπηρέτησης του χρέους μέσα από την ανάπτυξη. Ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσεις το υψηλό χρέος είναι η ανάπτυξη. Το «κλειδί» όταν μιλάμε για βιωσιμότητα του χρέους είναι το αναπτυξιακό μοντέλο. Και η κύρια πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα ο κόστος είναι ότι έχουμε ένα παρωχημένο μοντέλο ανάπτυξης που είναι φτιαγμένο για τον κόσμο του χθες… Ανησυχώ περισσότερο για την ανάπτυξη και την ισότητα.

Τι βλέπετε για την Ελλάδα; Πώς εκτιμάτε ότι θα αντιδράσει στη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται;

Την περίοδο 2010 με 2012 η Ελλάδα ήταν το «κακό σπίτι» (good house) σε μια σταθερή γειτονιά. Και η αξία του σπιτιού υποχώρησε δραματικά από τη μια στιγμή στην άλλη. Στη συνέχεια, η Ελλάδα προχώρησε σε εκ βάθρων ανακαίνιση… Πλέον, η Ελλάδα είναι το «καλό σπίτι» σε μια δύσκολη γειτονιά. Η Ελλάδα πρέπει να επικροτηθεί για την πρόοδο που έχει πετύχει. Δεν ήταν εύκολο και απαίτησε αρκετές θυσίες. Πρέπει όμως να προσέξει, γιατί τώρα είναι σε μια πιο δύσκολη γειτονιά. Και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δουλέψει περισσότερο, δίνοντας έμφαση στις μεταρρυθμίσεις και στην απελευθέρωση των δυνατοτήτων που η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να έχει. Σίγουρα χρειάζεται  δημοσιονομική σταθερότητα.

Πόσο εμπόδιο μπορεί να αποτελέσει το πολιτικό ρίσκο;

Δεν ξέρω πολλά για την πολιτική στην Ελλάδα. Αυτό που ξέρω όμως είναι ότι υπήρξαν μεγάλες αλλαγές στις κυβερνήσεις τα τελευταία δέκα χρόνια και παρ’ όλα αυτά σε επίπεδο οικονομικής πολιτικής υπήρχε μια κατανόηση για τη γενική κατεύθυνση. Μετά την κρίση όλοι συμφώνησαν προς ποια κατεύθυνση πρέπει να κινηθεί η χώρα. Βέβαια, το πολιτικό ρίσκο είναι πάντα εκεί, αλλά δεν τόσο όσο στο παρελθόν.

Υπάρχουν φωνές που υποστηρίζουν ότι οι κυρώσεις στη Ρωσία έχουν γυρίσει μπούμερανγκ στη Δύση. Τι λέτε για αυτό;

Είναι πολύ δύσκολη ερώτηση. Γιατί εξαρτάται τι υποτίθεται ότι θέλουν να πετύχουν οι κυρώσεις. Η οπτική των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου είναι ότι η εισβολή δεν μπορεί να αντέξει και προκαλεί τεράστια ανθρώπινη δυστυχία. Και ο μόνος τρόπος για να την αντιμετώπισεις είναι  μέσα από αυστηρές κυρώσεις, αναλαμβάνοντας το σχετικό κόστος όσο μεγάλο και εάν είναι. Αντίθετα, στις αναπτυσσόμενες χώρες πρεσβεύουν ότι η Ρωσία εξωθήθηκε προς αυτή τη σύγκρουση από την επεκτατική πολιτική του ΝΑΤΟ προς την Ανατολή. Η αίσθησή μου είναι ότι όταν αποφασίσεις να βάλεις κυρώσεις, πρέπει να πας μέχρι τέλους.

Συμμερίζεστε την άποψη πως βιώνουμε το τέλος μιας εποχής και την αρχή μιας εντελώς καινούργιας;  

Βρισκόμαστε σε μια στιγμή, αυτό που αποκαλείται διεθνώς «Sputnik moment». Υπήρξε μια περίοδος τη δεκαετία του ’50, όταν οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι ξύπνησαν και είδαν στις ειδήσεις τη Σοβιετική Ενωση, που ήταν η μεγάλη απειλή τότε, να στέλνει δορυφόρο στο Διάστημα. Τον Sputnik. Υπήρχε φόβος ότι ο Ψυχρός Πόλεμος θα μεταφερθεί στο Διάστημα και πως η Σοβιετική Ενωση θα έχει τεράστιο προβάδισμα. Αυτό αφύπνισε τους Δυτικούς, οι οποίοι επιτάχυναν το διαστημικό τους πρόγραμμα. Αυτή η εισβολή μπορεί να αποτελέσει κάτι αντίστοιχο. Το έχει κάνει ήδη σε επίπεδο ασφάλειας, με την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ. Θα το κάνει και στην οικονομία.