Ο ζωγράφος του χρόνου και της μνήμης

Ο ζωγράφος που με όχημά του το αστείρευτο ταλέντο του στο σχέδιο εξερεύνησε τα μονοπάτια που οδηγούσαν στον χρόνο και τη μνήμη, ο εικαστικός που πειραματίστηκε με την επάλληλη γραφή, τη φωτογραφία και το αποτύπωμα της ανθρώπινης παρουσίας για να διαμορφώσει το προσωπικό του λεξιλόγιο, ο καλλιτέχνης που θέλησε να αποδώσει μέσα από τα έργα του την ύπαρξη των μη ορατών στοιχείων της ζωγραφικής και του ενδιάμεσου χώρου, ο επί 21 χρόνια πανεπιστημιακός δάσκαλος στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (της οποίας υπήρξε και απόφοιτος), αλλά και στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, ο Γιώργος Λαζόγκας, έφυγε από τη ζωή χθες σε ηλικία 77 ετών και ύστερα από μακροχρόνια και επίπονη μάχη με τον καρκίνο.

Με χειμαρρώδη λόγο και αριστερό πολιτικό προσανατολισμό, καθώς οι πληγές του Εμφυλίου δεν έκλεισαν ποτέ, ο γεννημένος στη Λάρισα το 1945 Γιώργος Λαζόγκας βρέθηκε σε βρεφική ηλικία στη φυλακή μαζί με τη μητέρα του ενώ ο δάσκαλος πατέρας του είχε συλληφθεί ως υπεύθυνος του ΕΑΜ στα χωριά του Κισσάβου από τους Γερμανούς το 1943. Με γοητευτική εμφάνιση, και δυνατούς έρωτες που καθόρισαν τις επιλογές του, υπήρξε μια ξεχωριστή προσωπικότητα που δεν χώρεσε σε καλούπια, ούτε βρήκε θέση κάτω από ετικέτες, όπως ακριβώς και τα σχέδιά του, παραστατικά ή μη, που επεδίωκαν να ξεφύγουν από τα όρια του τελάρου.

«Προσωπικά, αν κατάφερα κάτι, αυτό περιέχει το παρελθόν. Δεν λοξοδρόμησα από αυτήν τη διαδρομή και ουδέποτε εγκατέλειψα αυτήν την ανάγνωση, σε γεγονότα, σκέψεις, σημειώσεις, αγωνίες, αλλά χωρίς βεβαιότητες, με συνείδηση του μηδενός και του χαμένου χρόνου, καθώς πιστεύω ότι καθετί – από το πιο μικρό ως το πιο μεγάλο – διατηρεί ζωτική σχέση με τη μνήμη, τις συσσωρευμένες εικόνες, τα βιώματα, τις συλλογικές καταγραφές, τα αρχετυπικά σύμβολα, και δεν απολογείται. Παρά ταύτα, παραμένω εν αναμονή κάποιας ανατροπής της δεδομένης σύμβασης, που ισχυρίζεται πως έχει προκύψει ως εξέλιξη της επιστήμης, της οικονομίας, της βιολογίας ή της τεχνολογίας για την ώρα ερήμην της τέχνης και του πολιτισμού», έγραφε ο ίδιος στο τελευταίο, αυτοβιογραφικού χαρακτήρα, βιβλίο του «Το τυχαίο ως μέθοδος» (εκδ. ΕΜΣΤ – Κίχλη).

ΤΟ ΑΤΕΛΙΕ ΤΟΥ. Στο πανύψηλο λευκό ατελιέ του – μια από τις πιο παλιές ξυλαποθήκες της Αθήνας την οποία και είχε μετατρέψει σε σπίτι και εργαστήριο στην οδό Σαλαμίνος, μια ανάσα από τον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού – γεννήθηκαν πολλά από τα σχέδια στα οποία μπορεί να διακρίνει κάποιος τη γεμάτη δυναμισμό και ένταση χειρονομιακή του πράξη. Να «διαβάσει» τις ιδέες του που ο ίδιος πίστευε πως είναι ασπρόμαυρες. Να «περπατήσει» στα πολλά διαφορετικά μονοπάτια που ακολούθησε στον μισό και πλέον αιώνα της εικαστικής διαδρομής του. Και να γνωρίσει μερικές από τις πολλές διαφορετικές πτυχές του, καθώς τόλμησε να πειραματιστεί στο χαρτί, στον καμβά, στο ύφασμα και στο πλεξιγκλάς, με το μολύβι, το κάρβουνο και το σπρέι βαφής αυτοκινήτων ή με φωτογραφίες, φωτοτυπίες και διαφάνειες. Δοκίμασε τις δυνάμεις του στις δύο διαστάσεις της ζωγραφικής, στην πολυπλοκότητα της επιτελεστικής τέχνης (performance), ενώ επιδόθηκε εξίσου στη συγγραφή κειμένων.

Από την Τυφλή Ζωγραφική και το Αλεκτον της δεκαετίας του ’80, όπου τα επάλληλα σχέδια και το καρμπόν έχουν τον πρώτο λόγο, ως τις Νεκρές Φύσεις, τα Παλίμψηστα και τα Σεντόνια με τα ίχνη των ανθρώπινων σωμάτων, ο Γιώργος Λαζόγκας δεν έπαψε με διαφορετικά μέσα να εκφράζει τις αναζητήσεις του περί διαχρονικότητας και διαπολιτισμικότητας, που τις εντόπιζε σε θραύσματα ουτοπίας, αγάπης, σχέσεων, ιστορίας, όπως έλεγε ο ίδιος. Χαρακτηριστικά που διέκρινε αργότερα και στις υπεραιωνόβιες γειτόνισσές του, που ζουν στο σημαντικότερο νεκροταφείο της αρχαίας Αθήνας, τις Χελώνες, και τις οποίες «ανήρτησε» σε μία από τις λιγοστές εικαστικές παρουσίες του στον δημόσιο χώρο: στο έργο του στον σταθμό του μετρό «Ελαιώνας». Πιο πρόσφατα δε, είχε επικεντρωθεί σε έργα που πραγματεύονται τον αέρα που βρίσκεται γύρω, αλλά και μέσα μας, διερευνώντας τις έννοιες του χώρου και του χρόνου.

Το κύκνειο άσμα του, την έκθεση «Το χθες είναι τώρα. Γιώργος Λαζόγκας: Μύθοι και Αρχαιότητα» που πραγματοποιείται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο έως τις 20 Αυγούστου, μπορεί να μην κατάφερε να την επισκεφθεί. Φρόντισε όμως έως και την τελευταία της λεπτομέρεια με τη βοήθεια των συνεργατών του και της τεχνολογίας, ενώ ήδη είχε ξεκινήσει τις προετοιμασίες για μια μεγάλη αναδρομική που θα φιλοξενούνταν στη γενέτειρά του στις αρχές του 2023.

Στα «ΝΕΑ» η τελευταία του συνέντευξη

«Διατήρησε τη μνήμη του χθες στο σήμερα. Γιατί το χθες είναι σήμερα ή, αν προτιμάτε, το σήμερα είναι χθες». Αυτά είναι τα λόγια τα οποία έλεγε ότι θα ήθελε να αναγράφονται πλάι στο όνομά του στα βιβλία της Ιστορίας της Τέχνης του μέλλοντος, στην τελευταία του συνέντευξη, στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» (18-19/6).

INFO{CR}Η κηδεία του Γιώργου Λαζόγκα θα γίνει αύριο {LF}στις 11.00 από {LF}το Α’ Νεκροταφείο