Η βαριά κληρονομιά της 5ης Ιουλίου 2015

Η 5η Ιουλίου 2015 είναι μια περίεργη ανάμνηση. Είναι τόσο πρόσφατη μα και τόσο μακρινή ταυτόχρονα. Κι έχουν μεσολαβήσει χρόνια τόσο πηχτά και μεταμορφωτικά που οι εικόνες που έρχονται στο μυαλό μας μοιάζουν συχνά με πλάνα κινηματογραφικά, σαν να παραπαίουμε σε μια κατάσταση αμφιβολίας για το αν τα ζήσαμε πράγματι όλα αυτά, για το αν ήταν αληθινά ή αν ήταν μια συλλογική ψευδαίσθηση, μια καλοκαμωμένη αναπαράσταση. Επτά χρόνια μετά μπορούμε να καταλήξουμε σε έναν συμβιβασμό. Οτι στο τέλος ήταν για όλους μας, για διαφορετικούς λόγους, ένα τραύμα.

Στο δημοψήφισμα ψήφισαν άνθρωποι που, ύστερα από πέντε μνημονιακά χρόνια (με ό,τι σημαίνει αυτό) ήθελαν απλώς να ερωτηθούν για τη χώρα που ζουν. Ηθελαν να πουν ένα «ναι» ή ένα «όχι» όπως το φανταζόταν ο καθένας. Αλλος ψήφισε αν πιστεύει τον Τσίπρα, άλλος αν γουστάρει τον Σόιμπλε κι άλλος αν θέλει το ευρώ. Θα είχε ενδιαφέρον μάλιστα να γίνει κάποτε μια έρευνα που θα κατέγραφε σε τι είπαν ναι και σε τι είπαν όχι οι Ελληνες που ψήφισαν, όταν ακόμη και τα κόμματα και οι φορείς που υποστήριξαν το «ναι» και το «όχι» δεν έχουν μια κοινή απάντηση στο τι σήμαινε αυτή η ψήφος. Και πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Οταν κανείς, μα κανείς όμως, δεν ψήφισε επί της ουσίας του πραγματικού ερωτήματος που ήταν η έγκριση δύο οικονομοτεχνικών κειμένων (που όταν ψηφίζαμε είχαν ήδη αποσυρθεί), κόντρα σε κάθε θεσμική λογική, λες κι ήθελαν να κακολογήσουν καταλυτικά την έννοια του δημοψηφίσματος ως εργαλείο της δημοκρατίας.

Η δεύτερη ζημιά του συγκεκριμένου δημοψηφίσματος είναι άμεση συνέχεια της πρώτης. Με ένα ερώτημα που δεν σημαίνει περίπου τίποτα, απεδείχθη ότι και η απάντηση δεν σήμαινε περίπου τίποτα. Το διακύβευμα μετά την καταμέτρηση και τη νίκη του «όχι» μεταβολίστηκε ως κυνικά επιβιωτικό. Της επιβίωσης της χώρας, από τη μια, και των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ στην εξουσία, κυρίως. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι και η ίδια η κυβέρνηση παραδέχτηκε αργότερα πως αν έπαιρνε μια συμφωνία χωρίς το δημοψήφισμα, μάλλον θα είχε πέσει. Εκ του αποτελέσματος, λοιπόν, λίγη σημασία είχε η επιβεβαίωση όσων έλεγαν είτε θα υπάρξει συμφωνία είτε Grexit. Κανένας σώφρων άνθρωπος δεν πανηγύριζε. Ενώ, από την άλλη, η χαρά που ένιωσαν πολλοί πολίτες για τη νίκη του «όχι» μετετράπη απότομα σε μια βαθιά παραίτηση, σε μια ματαίωση των υποσχέσεων που ο Αλέξης Τσίπρας ξόρκισε, μετά, ως «αυταπάτες». Κάπως έτσι από το δημοψήφισμα έμεινε πίσω μια κοινωνία χαμηλών προσδοκιών. Με πολίτες που βίωναν το τραύμα της κρίσης σιωπηλά κι άλλους βουτηγμένους στον κυνισμό, με προσδοκία μια «κανονικότητα» που δεν είναι ποτέ «κανονική» και που, εν πάση περιπτώσει, δεν σημαίνει από μόνη της πολλά.