Η αρχή του τέλους της πολιτικοποίησης

Το παράδειγμα είναι πραγματικό: σε μια από τις διάσπαρτες ανά την ελληνική επαρχία «πανεπιστημιουπόλεις», υπάρχει ένα τμήμα Θεωρητικών Μαθηματικών και ένα τμήμα Εφηρμοσμένων Μαθηματικών. Στο μεν πρώτο φοιτούν πέντε άτομα, ενώ στο δεύτερο επτά. Η λογική και η πιο στοιχειώδης αντίληψη οικονομίας επιβάλλουν τη συγχώνευση των δύο τμημάτων σε ένα. Ο πρύτανης του οικείου πανεπιστημίου, όμως, διαφωνεί με τη συγχώνευση – θα ξεβολευτούν συνάδελφοι, θα αναστατωθούμε χωρίς λόγο κ.λπ. Για τον πρύτανη, προέχει το στενό συμφέρον του κλάδου, επειδή εκλέγεται από τη βάση και αυτό του δίνει τη σχετική «νομιμοποίηση». Η υπεράσπιση αυτής της νομιμοποίησης είναι ο λόγος για τον οποίον οι πρυτάνεις έχουν κηρύξει τον πόλεμο στο νομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας για τα ΑΕΙ, που έχει ήδη κατατεθεί προς διαβούλευση.

Το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, στα περίπου 350 άρθρα του, περιλαμβάνει τα πάντα για τη λειτουργία της ανώτατης εκπαίδευσης. Οχι μόνον εισάγει μεταρρυθμίσεις που είχαν καθυστερήσει δεκαετίες στη χώρα μας και οι οποίες αποσκοπούν στον εκσυγχρονισμό της λειτουργίας των πανεπιστημιών, αλλά και κωδικοποιεί όλες τις διάσπαρτες διατάξεις από την εποχή της βασιλευομένης μέχρι τις μέρες μας. Αυτό είναι σημαντικό, διότι συνεπάγεται περισσότερη διαφάνεια, που είναι προϋπόθεση της δημοκρατικής λειτουργίας των θεσμών. Με την κωδικοποίηση, ο καθένας, εφόσον γνωρίζει ανάγνωση, θα μπορεί να ανατρέξει στον σχετικό νόμο για να διαπιστώσει ό,τι τον ενδιαφέρει σχετικά με τη λειτουργία των ΑΕΙ· δεν θα χρειάζεται να απευθυνθεί σε δικηγόρο.

Οι πρυτάνεις, ωστόσο, εξεγείρονται για ένα 10% των διατάξεων του νομοσχέδιου, εκείνες που αφορούν την εκλογή τους. Συγκεκριμένα, παύεται η εκλογή του πρύτανη από το σύνολο των καθηγητών, των αναπληρωτών και των λεκτόρων (η βάση) και ανατίθεται στο Συμβούλιο Διοίκησης, τα μέλη του οποίου όμως εκλέγονται από τη βάση. Από την πλευρά του στενού συμφέροντός τους, οι πρυτάνεις έχουν κάθε λόγο να εξεγείρονται. Η κατάργηση της εκλογής από τη βάση και η εισαγωγή της επιλογής από το Συμβούλιο πλήττουν στη ρίζα της τη βασική αιτία της παρακμής του πανεπιστημιακού θεσμού στην Ελλάδα: την πολιτικοποίηση της λειτουργίας των ιδρυμάτων. Η πολυθρύλητη νομιμοποίηση, την οποία επικαλούνται οι πρυτάνεις, δεν είναι παρά η πολιτικοποίηση, που επιβλήθηκε ως δήθεν εκδημοκρατισμός.

Κατά τους πρυτάνεις, «η ισχύς και το κύρος» του αξιώματός τους «αντλούνται από την ισχυρή εντολή του εκλογικού σώματος». Στην πραγματικότητα, ισχύει το αντίθετο. Ο εκάστοτε πρύτανης είναι δέσμιος των ισορροπιών μεταξύ των πολιτικών συμφερόντων που επέτρεψαν την εκλογή του. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο κάθε ζήτημα που φθάνει στον πρύτανη, κατά κανόνα ή θάβεται ή τελματώνεται. Πώς νομίζετε ότι ρίζωσαν οι γνωστές εστίες αναρχίας και εγκληματικότητας, τα άβατα, στα πανεπιστήμια; Με την ανοχή, αν όχι την επίνευση, πρυτάνεων που αντλούσαν το κύρος τους από την ισχυρή εντολή του εκλογικού σώματος, για να το πω με τον τρόπο τους. Η παρακμή της ανωτάτης παιδείας στην Ελλάδα, την οποία για τόσα χρόνια βλέπαμε ως «ιδιαιτερότητα», οφείλεται στην πολιτικοποίηση της λειτουργίας της. Αυτήν επιχειρεί να πλήξει το νομοσχέδιο και αυτήν υπερασπίζονται οι πρυτάνεις. Το νομοσχέδιο θέτει τις βάσεις για την ουσιαστική αποπολιτικοποίηση του θεσμού.

Η πολιτικοποίηση καταδυναστεύει τα πανεπιστήμια και εμποδίζει την ανάπτυξή τους. Ολες αυτές οι καινοτόμες διατάξεις που εισάγει το νομοσχέδιο παύουν να έχουν νόημα, αν η εφαρμογή τους εξαρτάται από την εξυπηρέτηση πολιτικών ισορροπιών. Πουθενά στον ανεπτυγμένο κόσμο δεν υπάρχει το σύστημα της εκλογής από τη βάση, για τον προφανέστατο λόγο ότι η πρόοδος της γνώσης, της έρευνας και της επιστήμης δεν είναι ζήτημα δημοκρατίας. Δεν είναι ζήτημα των πολλών, είναι ζήτημα των ειδικών και των επαϊόντων. Σαράντα χρόνια είχαμε παραδώσει τα πανεπιστήμια στη βούληση των πολλών και είδαμε σε τι αδιέξοδα έχουν οδηγηθεί. Καιρός να αναλάβουν τη διοίκησή τους οι ειδικοί. Η πολιτικοποίηση είναι κατ’ επίφαση μόνο δημοκρατική. Είναι, στην πραγματικότητα, το μέσον που επιτρέπει την ιδιοποίηση ενός δημόσιου αγάθου εκ μέρους μιας ομάδας, τα μέλη της οποίας νομίζουν ότι το πανεπιστήμιο υπάρχει πρωτίστως για το συντεχνιακό συμφέρον τους…