«Αυλαία» με Παρθένη στην Εθνική Πινακοθήκη

Εντονα μπλε και απαλά ροζ πλάι σε αραιωμένα λευκά έχουν στεγνώσει στην τελευταία παλέτα του Κωνσταντίνου Παρθένη που στέκει πάνω από τη βαλίτσα με τα χρησιμοποιημένα πινέλα. Πιο κει το χειροποίητο καβαλέτο, το οποίο είχε αγοράσει μεταχειρισμένο, με τα σκαλιστά περίτεχνα πόδια μοιάζει να εποπτεύει τα έργα που γεννήθηκαν από το χέρι του ζωγράφου στα στηριγμένα πάνω του τελάρα. Πίνακες που συνθέτουν την πρώτη ελληνικού ενδιαφέροντος περιοδική έκθεση της ανακαινισμένης Εθνικής Πινακοθήκης. Μια έκθεση αναδρομή στο έργο του πρωτοπόρου και κοσμοπολίτη ζωγράφου, του δημιουργού που πρώτος ήρθε σε ρήξη, στην αρχή του 20ού αιώνα, με το καλλιτεχνικό κατεστημένο του Μονάχου, που αποθεώθηκε, πολεμήθηκε κι απομονώθηκε, ετοιμάζεται να υποδεχθεί το φιλότεχνο κοινό ύστερα από τέσσερα χρόνια προετοιμασίας και με καθυστέρηση, λόγω του θανάτου της επί 30 χρόνια διευθύντριας της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνας Λαμπράκη-Πλάκα, στη μνήμη της οποίας είναι αφιερωμένη τόσο η έκθεση όσο και η έκδοση που τη συνοδεύει.

Ανάμεσα στα 150 έργα και τα 70 σχέδια της έκθεσης που έχει αναρτήσει κυρίως με χρονολογικό κριτήριο πάνω σε τοίχους βαμμένους φυστικί και σομόν, κίτρινους και μπλε η επιμελήτριά της, Ζίνα Καλούδη, ο επισκέπτης μπορεί να δει έργα που αναγνωρίζει εύκολα ότι έχουν βγει από τον χρωστήρα του ζωγράφου-φαινόμενο, ο οποίος παρακολουθούσε όλα τα ρεύματα και τα αφομοίωνε με απίστευτη άνεση. Κι άλλα που μπορεί να μη γνωρίζει επειδή έχουν εκτεθεί σπάνια, καθώς ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές.

Μπορεί, επίσης, να ανιχνεύσει τις πολλές διαφορετικές γραφές του παρατηρώντας μόνο δύο απεικονίσεις της συζύγου του: Το αυστηρό ολόσωμο πορτρέτο της Ιουλίας, της οποίας το κοφτερό βλέμμα επισκιάζει την ντυμένη στα μαύρα σιλουέτα της. Και λοξά απέναντι, το γυμνό της σώμα, που αποπνέει έρωτα και ηδονή, με το ένα της χέρι να συγκρατεί το κεφάλι της, για το οποίο η Μαρίνα Λαμπράκη συνήθιζε να λέει ότι είναι το χέρι του ίδιου του ζωγράφου, που ήθελε να δηλώσει με τον τρόπο αυτόν την τρυφερότητά του προς τη σύζυγό του. Και να διακρίνει την ποιότητα της δουλειάς του ακόμα και στα έργα που καταστράφηκαν από τη φωτιά στο σπίτι της κόρης του, Σοφίας, όπως ο «εγκαυματίας» «Ορφέας στον Αδη».

Μπορεί, ακόμα, να διεισδύσει στον κόσμο του Παρθένη παρατηρώντας ένα και μόνο ένα έργο, την «Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου» (πρόκειται για δάνειο από ιδιωτική συλλογή, καθώς το υπερμεγέθες που ανήκει στην Πινακοθήκη δεν μπορούσε να μεταφερθεί στον υπόγειο χώρο των περιοδικών εκθέσεων). Εκεί που ο κατά τεκμήριο πιο διακεκριμένος έλληνας ζωγράφος, ο οποίος ήταν ταυτοχρόνως και ευρωπαίος, κατάφερε σε ένα τελάρο να χωρέσει τις επιρροές του από την αρχαιοελληνική παράδοση στον άγγελο, τις βυζαντινές στη μορφή του ήρωα που αποθεώνεται και τις αναγεννησιακές στην ανεκεκλιμένη γυναίκα που παραπέμπει σε έργο του Μποτιτσέλι, σύμφωνα με τη διευθύντρια συλλογών της Εθνικής Πινακοθήκης, Εφη Αγαθονίκου, η οποία και ανέλαβε χρέη οικοδέσποινας, καθώς η νέα διευθύντρια του μουσείου, Συραγώ Τσιάρα, δεν παρέστη στη δημοσιογραφική παρουσίαση της έκθεσης, για λόγους υγείας.

ΤΟ «ΤΕΤΡΑΔΙΟΝ» ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΗ. Αν όμως η πλούσια σε οπτικό υλικό και πληροφορίες (στα κείμενα τοίχου) έκθεση αποτελεί μια χορταστική και κατά το δυνατόν πλήρη παρουσίαση στο έργο του Παρθένη, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί «Πρωτέας της ζωγραφικής», η στιγμή που την κάνει να ξεχωρίζει είναι ο ίδιος ο λόγος του καλλιτέχνη, όπως αναδεικνύεται από το περίφημο «Τετράδιόν» του. Ενα σημειωματάριο γραμμένο στα γαλλικά, με καλλιγραφικά γράμματα, που βλέπει για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας καθώς μεταγράφηκε με υπομονή από την επιμελήτρια της Πινακοθήκης Κατερίνα Ταβαντζή.

Και στις σελίδες του μπορεί κάποιος να ανακαλύψει το πνεύμα που καθοδηγούσε το χέρι του καλλιτέχνη, καθώς μεταξύ άλλων έγραφε: «Το έργο που φιλοτεχνείται δίχως πάθος δεν το έχουν χαρεί τα μάτια του καλλιτέχνη. Ο ζωγράφος πρέπει να σκέφτεται με τους τόνους. Ο μουσικός ακούει το έργο, ο ζωγράφος βλέπει τα αντικείμενα με τις αναλογίες τους, το πλάσιμό τους, τον χρωματισμό τους. Οι φιλολογίες και οι συμβολικές είχαν άθλια επίδραση στους καλλιτέχνες».