Η κρίσιμη σύνοδος και η ανεύθυνη ισχύς της Τουρκίας

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη θα είναι μια εξαιρετικά κρίσιμη συνάντηση της Ευρωατλαντικής Συμμαχίας γιατί η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει ακυρώσει πλέον όλη τη μεταψυχροπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη.

Εχουμε έναν περιφερειακό πόλεμο με χαρακτηριστικά παγκοσμίου πολέμου, που επαναπροσδιορίζει σήμερα την έννοια της ισχύος στον σύγχρονο κόσμο.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση που είναι πρωταγωνιστής στο οικονομικό και εμπορικό επίπεδο ενός πολυπολικού κόσμου ήταν μέχρι πρόσφατα χαρακτηριστικό παράδειγμα  ήπιας ισχύος.

Ομως, η ευρωπαϊκή ήπια ισχύς κατέρρευσε μέσα σε μία ημέρα. Ηταν η ημέρα της έναρξης της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου. Μέσα σε μία ημέρα άλλαξε την πολιτική της και η Γερμανία, ο βασικός εκφραστής της ήπιας ισχύος στην Ευρώπη.  Η Ευρωπαϊκή Ενωση ενηλικιώνεται γεωπολιτικά με αυτόν τον πόλεμο και αποκτά πλέον και χαρακτηριστικά σκληρής ισχύος όπως αυτή εκφράζεται με στρατιωτικά μέσα. Η ρωσική εισβολή ενισχύει σήμερα και δικαιώνει τις θέσεις εκείνων των χωρών που εργάζονταν  για περισσότερη πολιτική Ευρώπη και δεν επιτρέπει καμία χαλαρή προσέγγιση των θεμάτων άμυνας και εθνικής ασφάλειας.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει πλέον διαμορφώσει ένα πλαίσιο που δεν επιτρέπει ανεύθυνες περιπέτειες. Κι όμως, η Τουρκία παραμένει ανεύθυνα επιθετική και διεκδικητική, αμφισβητώντας την κυριαρχία χώρας της Ευρωπαϊκής Ενωσης και συμμάχου της στο ΝΑΤΟ.

Στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, η Τουρκία δεν αρκείται  σε μια έντιμη θέση στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συνεργασίας αλλά διεκδικεί ηγετικό και πατερναλιστικό ρόλο, που τον συνδέει με το τουρκικό εθνικό αφήγημα και τη συμπλήρωση 100 ετών από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας.  Προσπαθεί απεγνωσμένα να πείσει πόσο αναγκαία και απαραίτητη είναι, όχι μόνο στο γεωστρατηγικό αλλά και στο επίπεδο των απόψεών της για την ευρύτερη περιοχή.

Σήμερα, ο εθνικιστικός επεκτατισμός του Ερντογάν έρχεται σε αντίθεση με τη μοναδική πραγματική πολιτική επιλογή που υπάρχει για την Τουρκία που είναι η έντιμη συμμετοχή της στην ευρωατλαντική κοινότητα, μακριά από εκβιασμούς και απειλές.

Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα έχει αναβαθμισμένο ρόλο στη νέα γεωπολιτική οικονομική εξίσωση και δημιουργεί  προϋποθέσεις για να εκμεταλλευθεί τις νέες ευκαιρίες και τη μεγάλη επιστροφή της Δύσης που δρομολόγησαν η υγειονομική κρίση της πανδημίας και ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Η αναβάθμιση του στρατηγικού ρόλου της Ελλάδας ενισχύεται περισσότερο με τη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας με τις ΗΠΑ και την εξαιρετική στρατηγική συμφωνία με τη Γαλλία του Σεπτεμβρίου του 2021. Οι αναβαθμισμένες αμερικανικές  βάσεις στην Ελλάδα και η ενισχυόμενη συνεργασία Αθήνας – Ουάσιγκτον αλλάζουν τις ισορροπίες υπέρ της Ελλάδας κι αυτό αυξάνει τον τουρκικό εκνευρισμό. Ο εκνευρισμός της Αγκυρας φάνηκε και στην αντίδραση του τουρκικού ΥΠΕΞ για τα συμπεράσματα  της πρόσφατης Συνόδου Κορυφής της ΕΕ, όπου η ΕΕ ζήτησε από την Τουρκία να σταματήσει να αμφισβητεί την κυριαρχία αλλά και την εδαφική ακεραιότητα χωρών της ΕΕ.

Η ευρωατλαντική κοινότητα πρέπει να περιορίσει δύο πολιτικές ισχύος. Τον ρωσικό αναθεωρητισμό και τον κινεζικό οικονομικό επεκτατισμό. Προς αυτή την κατεύθυνση, Ευρωπαϊκή Ενωση και ΗΠΑ επενδύουν γεωπολιτικά και γεωοικονομικά στην Ελλάδα. Αυτό είναι το καλύτερο δίχτυ ασφαλείας απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα.

Αντιθέτως, η Τουρκία σε μια κρίσιμη Σύνοδο της Ατλαντικής Συμμαχίας ακυρώνει τον σχεδιασμό για πρόσκληση ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ και ετοιμάζεται να αμφισβητήσει και στη  Μαδρίτη την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα χώρας «συμμάχου» της!

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αν. καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.