Ελληνοτουρκικός καβγάς ή συνάντηση Ερντογάν – Μητσοτάκη;

Με στοιχειώδη σωφροσύνη ο πρόεδρος Ερντογάν θα πρέπει να αποφύγει να πυροδοτήσει έναν (επαρχιώτικο) ελληνοτουρκικό καβγά στη διάσκεψη κορυφής του ΝΑΤΟ που αρχίζει σήμερα στη Μαδρίτη. Αν και ο Ερντογάν δεν φαίνεται να ακούει ούτε ΝΑΤΟ ούτε Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ). Παρά ταύτα, θα ήταν σημαντικό αντί για τον καβγά να υπάρξει συνάντηση – πέρα από την τυπική ανταλλαγή χειραψίας – προέδρου Ερντογάν και πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ (και) με ελληνική πρωτοβουλία (και εάν την απορρίψει ο τούρκος πρόεδρος τα συμπεράσματα και… ενοχή θα είναι σαφή). Θα είναι ένα βήμα εξομάλυνσης σχέσεων τουλάχιστον σε προσωπικό επίπεδο.

Η ΕΕ από την πλευρά της υιοθέτησε μία ακόμη ομολογουμένως ισχυρή καταδίκη της Τουρκίας (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο περασμένης εβδομάδας). Θα πρέπει να είναι η ογδοηκοστή έκτη ίσως καταδίκη από το 1986 όταν το θέμα «Τουρκία» ήλθε στην ατζέντα της Ενωσης (μετά την ένταξη της Ελλάδας – 1981). Η Ελλάδα ζητεί την καταδίκη και η Ενωση ως οφείλει καταδικάζει με σχετική παράγραφο στα Συμπεράσματα του Συμβουλίου. Το πρακτικό αποτέλεσμα όμως ελάχιστο. Η Τουρκία εξοργίζεται με τις καταδίκες αυτές, αλλά δεν αλλάζει κάτι ουσιαστικό στη συμπεριφορά της. Ούτε εγκαταλείπει τις απαράδεκτες διεκδικήσεις της σε ορισμένα θέματα. Το αντίθετο. Με άλλα λόγια, οι απλές καταδίκες (στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ή Συμβουλίου Υπουργών), όσο ισχυρές και αναγκαίες κι αν είναι, δεν φέρνουν ουσιαστικά, πρακτικά αποτελέσματα. Χρειάζονται άλλες προσεγγίσεις. Η μόνη περίπτωση όπου υπήρξαν πρακτικά αποτελέσματα ήταν όταν η ελληνική πλευρά επεδίωξε, πέρα από την καταδίκη, να κλειδώσει την Τουρκία σε διαδικασίες σύμπραξης / διαπραγμάτευσης, την περίοδο δηλαδή 1996 – 2003. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της περασμένης εβδομάδας, το ερώτημα είναι γιατί πέρα από την καταδικαστική παράγραφο στα Συμπεράσματα δεν επιδιώξαμε (και) κάτι περισσότερο δημιουργικό – όχι βέβαια κυρώσεις αλλά μια δέσμη δράσεων και θέσεων / αιτημάτων που θα οδηγούσε ίσως σε απτά αποτελέσματα; Πρώτα απ’ όλα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα μπορούσε να ζητήσει ρητά από την Τουρκία να αποκαταστήσει πλήρως τους διαύλους επικοινωνίας με την Ελλάδα. Δεύτερον και σημαντικότερον, η Ελλάδα να επιδιώξει και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να προχωρήσει στη σύσταση μιας «διαδικασίας συνδιαλλαγής» με την Τουρκία (με την αξιοποίηση όλων των δυνατοτήτων της Συνθήκης) για την εκτόνωση των κρίσεων, την προώθηση της συνεργασίας και εν τέλει τη συμβολή στην επίλυση των προβλημάτων. Χρειάζεται μια τέτοια ενωσιακή διαδικασία σε σταθερή βάση. Κάτι παρεμφερές με τον μηχανισμό εκτόνωσης (de-confliction mechanism) του ΝΑΤΟ, αλλά στα μέτρα και τη φύση της ΕΕ. Ακόμη, γιατί δεν καλείται η Τουρκία να προχωρήσει σε δύο συγκεκριμένες πράξεις: πρώτον, να άρει το παράνομο casus belli και, δεύτερον, να προσχωρήσει στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS – 1982), η οποία αποτελεί άλλωστε και «ενωσιακό κεκτημένο»; (Η Ενωση υπέγραψε τη Σύμβαση το 1984.) Ολα αυτά όμως σ’ ένα συμπεριληπτικό πακέτο μέτρων και δράσεων (τύπου «Ελσίνκι») που δύσκολα θα μπορούσε να απορρίψει η Τουρκία καθώς θα της προσφέρει και κάτι θετικό παράλληλα (στη λογική της Θετικής Ατζέντας).

Εν κατακλείδι, καθώς η Ελλάδα (πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης, κ.ά.) θέλει τον διάλογο της λογικής και τη συνεργασία στη βάση του διεθνούς δικαίου με την Τουρκία (όπως ήθελε και την επιτυχία της διαδικασίας της Κωνσταντινούπολης – 13η Μαρτίου), τότε χρειάζονται δημιουργικές, ευρηματικές, καινοτόμες προσεγγίσεις πέρα από τα καταδικαστικά τετριμμένα. Παρά τις δυσκολίες, τελικός μας στόχος πρέπει να είναι να κλειδώσουμε τη Τουρκία σε μια σταθερή διαδικασία διαλόγου και διαπραγμάτευσης δικαίου.

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Tελευταίο του βιβλίο «Επιτεύγματα και στρατηγικά λάθη της εξωτερικής πολιτικής της Μεταπολίτευσης» (εκδ. Θεμέλιο)