Μέρες του ’15

Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες. Προσπαθώ να απωθήσω τις – προσωπικές, όχι τις συλλογικές – μνήμες από εκείνη την εβδομάδα που προηγήθηκε του γελοιωδέστατου δημοψηφίσματος και κάθε χρόνο είναι και πιο δύσκολο. Ισως διότι, με τον καιρό, παγιώνονται ως ένα είδος σωματικής ανάμνησης. Το σφίξιμο στο στομάχι, το μυρμήγκιασμα,  οι αϋπνίες τα βράδια, τα εξανθήματα. (Μη νομίζει, δηλαδή, ο κύριος Τσίπρας ότι μόνο εκείνος έβγαλε, τότε, έρπη, απλώς ο δικός του ήταν ο πιο διαφημισμένος αφού τον χρησιμοποίησε έως και για επικοινωνιακό άλλοθι). Αλλά, στο κάτω κάτω, και γιατί να τις απωθήσω; Εδώ δεν τις απωθούν οι αρχιτέκτονες και οι κλακαδόροι της «μεγαλύτερης παρωδίας της μεταπολίτευσης» όπως έχει χαρακτηρίσει το δημοψήφισμα ο καλός συνάδελφος Ανδρέας Παπαδόπουλος.

Το «πού ήσουν το βράδυ που ανακοινώθηκε το δημοψήφισμα» είναι το «πού ήσουν την 21η Απριλίου του 1967» (ερώτηση που έχω κάνει πολλές φορές για θέμα στα μέσα που εργαζόμουν) των επόμενων γενιών. Το βράδυ εκείνης της Παρασκευής, λοιπόν, παρακολουθούσα την πρόβα των «Τρωάδων» που, σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη, θα παρουσιάζονταν την επόμενη εβδομάδα στην Επίδαυρο. Στην τελευταία σκηνή της τραγωδίας του Ευριπίδη, λέει η Εκάβη (σε μετάφραση Κ.Χ. Μύρη): «Αν όμως, σκέφτομαι, δεν μας εβύθιζε ο Θεός στα τάρταρα ποιος θα μιλούσε για την Τροία; Θα χανόμασταν στο σκοτάδι της Ιστορίας ανώνυμοι και οι γενιές των μελλοντικών ανθρώπων δεν θα μας τραγουδούσαν στα έπη και τις τραγωδίες τους». Οταν, μετά την πρόβα, άνοιξα το κινητό κατάλαβα ότι κάτι είχε συμβεί. Θυμάμαι ότι τηλεφώνησα στον («γείτονα» της διπλανής σελίδας) Ηλία Κανέλλη. Δεν χρειάζεται να γράψω εδώ πώς χαρακτήρισε τον Αλέξη Τσίπρα αλλά ήταν τέτοια η έντασή του που έβρισε κι εμένα.

Επιστρέφοντας στο σπίτι μου έβλεπα τις ουρές που είχαν ήδη αρχίσει να σχηματίζονται μπροστά στα ΑΤΜ. Ηταν η πρώτη συνειδητοποίηση του τρόμου στον οποίον μας είχε εκθέσει η κυβέρνηση. Το να σπεύδει ο άνθρωπος να περισώσει ό,τι μπορεί από το βιος του μοιάζει με αντανάκλαση της καταστροφής. Κι ήταν κι αυτά τα λόγια της Εκάβης (που ερμήνευε η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη) τα οποία δεν ξεκολλούσαν από το μυαλό μου. Εκείνη την ώρα μού έμοιαζαν προφητικά. Αν ήταν να καταστραφούμε για να γίνουμε «ιστορικό γεγονός», καλύτερα να έμενε η εποχή και η γενιά μας αχαρτογράφητες από την Ιστορία.

Οι παλιοί μας φίλοι

Τα υπόλοιπα είναι γνωστά. Και τραυματικά – για όσους βέβαια έχουν το ψυχικό πλεονέκτημα να επιτρέπουν στον εαυτό τους να τραυματιστεί. Το μίσος για τον «απέναντι», για τον κάθε οπαδό του «Ναι» ήταν ερεβώδες. Τα προσχήματα είχαν φύγει από τη μέση, έμοιαζε όλο αυτό με την τελευταία επίθεση για την πλήρη ηθική εξόντωση του «αντιπάλου». Και όχι μόνο ηθική. Το είχε πει αργότερα ο τότε βουλευτής της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ Γιώργος Κυρίτσης με τη δήλωσή του «Γι’ αυτό ακριβώς ψηφίστηκε ο ΣΥΡΙΖΑ, για να μετακυλίσει όσο μπορεί τα βάρη στους μενουμευρωπαίους και αυτό ακριβώς κάνει». Ηταν τέτοια η λύσσα που θεωρώ ότι, σε παλιότερες εποχές, θα είχε εξελιχθεί σε κανονικό εμφύλιο – αν, κατά βάθος, δεν ήταν αυτός ο στόχος, ειδικά όταν ο Πάνος Καμμένος έλεγε ότι ο στρατός εγγυάται την ασφάλεια της χώρας. Την ασφάλεια από ποιους;

Εκείνη ήταν η εβδομάδα του μεγάλου ξεσκαρταρίσματος. Τότε που μαλώσαμε με φίλους, με συγγενείς, που διαλύθηκαν παρέες. Και που ξαναφιλιώσαμε, λόγω ιδεολογικής  συγγένειας, με ανθρώπους από τους οποίους είχαμε απομακρυνθεί. Δεν στεναχωριέμαι για τους φίλους που έχασα με αφορμή το δημοψήφισμα. «Χαμένοι» ήταν ούτως ή άλλως. Τους βλέπω και τώρα που, οι περισσότεροι, τα ίδια εξακολουθούν να πιστεύουν και να λένε χωρίς να συνειδητοποιούν το περιθώριο στο οποίο τους έχει παραμερίσει η ιστορική πραγματικότητα. Διότι, τελικά, εκείνο το δημοψήφισμα δεν επρόκειτο για ιδεολογική αντιπαράθεση αλλά για μέτρηση αυτοεκτίμησης. Που προηγείται της αξιοπρέπειας. Πολύ περισσότερο δε της ψευδεπίγραφης μαγκιάς που κυκλοφορούσε, τότε, στο Σύνταγμα.