Ο ρόλος της πνευματικότητας στην εμπειρία της ασθένειας

Τον τίτλο αυτό τον δανείστηκα από την ομιλία της καθηγήτριας της Ιατρικής Σχολής του Harvard, Dr. Tracy Balboni, στη σειρά των διαδικτυακών μαθημάτων που οργανώνω με τίτλο «Υγεία και Θρησκεία». Στην ιστοσελίδα «healthandreligion.gr», μπορεί να ακούσει οποιοσδήποτε την ομιλία της αλλά και ομιλίες πολλών άλλων γιατρών από την Ελλάδα και το εξωτερικό που μιλούν για τον ρόλο της πνευματικότητας και θρησκευτικότητας στην εμπειρία της ασθένειας.

Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια στα μεγάλα πανεπιστήμια της Αμερικής η παλαιότερη εντύπωση ότι η θρησκεία και η Ιατρική είναι έννοιες τουλάχιστον αδιάφορες μεταξύ τους (αν όχι αντίπαλες), έχει αλλάξει. Προπτυχιακά και μεταπτυχιακά μαθήματα στους φοιτητές της Ιατρικής, ερευνητικά προγράμματα και μελέτες που δημοσιεύονται σε κορυφαία ιατρικά περιοδικά έχουν σαν κεντρικό θέμα τις συνήθως θετικές επιπτώσεις της πνευματικότητας και θρησκευτικότητας στην υγεία των ανθρώπων.

Παράδειγμα η περίφημη Nurse’s Health Study που έχει δείξει ότι ο τακτικός εκκλησιασμός έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της θνησιμότητας από όλα τα αίτια κατά 20% με 35% και τη μείωση της κατάθλιψης και αυτοκτονιών κατά 30% και 84% αντίστοιχα. Σε μια άλλη μεγάλη μελέτη στα νοσοκομεία της Βοστώνης διαβάζουμε ότι το 78% των ασθενών θεωρούν την πνευματικότητα / θρησκευτικότητα αναγκαία για την αντιμετώπιση της εμπειρίας τους με τον καρκίνο.

Μια εξίσου στατιστικά προσεγμένη μελέτη έδειξε ότι το 85% των ασθενών είχαν μια ή περισσότερες συγκεκριμένες πνευματικές ανάγκες, όπως «ψάχνω μια πιο δυνατή σχέση με τον Θεό» (54%), «ζητώ συγχώρεση από τον εαυτό μου ή άλλους» (47%). Από το 22% των ασθενών που απάντησαν ότι η πνευματικότητα «δεν ήταν σημαντική» τα δύο τρίτα αναφέρουν τουλάχιστον ένα θέμα πνευματικότητας με μόνο το 7% να επιμένουν ότι «δεν τους ενδιαφέρει η θρησκεία».

«Μπορούν η πνευματικότητα και η Ιατρική να πορευθούν μαζί;», ρωτούν γνωστοί καθηγητές από το Harvard. Η απάντησή τους είναι σαφής ότι βάσει των δημοσιεύσεων των τελευταίων ετών «δεν μπορεί πλέον η Ιατρική να αγνοεί τις θρησκευτικές ανάγκες των ασθενών». Προτείνουν την έρευνα, τη σχετική εκπαίδευση των γιατρών και νοσηλευτών, τη συνεργασία των θρησκευτικών κοινοτήτων, σαν τα επόμενα βήματα μιας συζήτησης μεταξύ ασθενών και γιατρών που πρέπει να γίνει με άνεση, χωρίς ο ένας να πιέζεται από τον άλλο.

Ο καθηγητής της Δημόσιας Υγείας του Harvard και πρώην αναπληρωτής υπουργός Υγείας στην προεδρία του Barack Obama, Dr. Howard Koh υποστηρίζει ότι εκτός από τους ασθενείς, οι ίδιοι οι γιατροί έχουν ανάγκη να προσέξουν τις δικές τους πνευματικές ανάγκες. Οταν πάνω από 50% των γιατρών πάσχουν από το σύνδρομο εξουθένωσης (burnout), η επιστροφή σε θέματα «για τη σημασία και τον σκοπό της ζωής» είναι αποφασιστική και για την προσωπική τους υγεία και επαγγελματική πρόοδο. Ο καθηγητής Koh αναφέρει ότι «το 65,2% των γιατρών δηλώνουν ότι πιστεύουν στον Θεό και το 83% των ασθενών θέλουν οι γιατροί να τους ρωτούν για τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις». Εδώ και καιρό στο καλύτερο νοσοκομείο του κόσμου, τη Mayo Clinic, αλλά και σε πολλά άλλα διεθνώς αναγνωρισμένα ιατρικά κέντρα, οι ασθενείς συμπληρώνουν εκτός από το καθαρά «ιατρικό ιστορικό» και το «πνευματικό ιστορικό» (spiritual history) που επιτρέπει στους κλινικούς ιατρούς «να καταλαβαίνουν πληρέστερα τους ασθενείς τους». Η εμπειρία της ασθένειας είναι καλύτερη τόσο για τους ιατρούς όσο και για τους ασθενείς όταν συμπεριλαμβάνονται όροι πνευματικότητας και θρησκευτικότητας στις μεταξύ τους σχέσεις.

Ο Δημήτρης Λινός είναι καθηγητής Χειρουργικής και εθελοντής ιερέας