Ο Ερντογάν, ο Πούτιν, το Βερολίνο κι ένας εκβιασμός

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αναδεικνύεται αυτό που υπήρξε για χρόνια… ο «ελέφαντας στο δωμάτιο». Δηλαδή αυτό που όλοι έβλεπαν ή διαισθάνονταν και κανείς δεν τολμούσε να κατονομάσει. Οτι η Ευρώπη για να απεξαρτηθεί πραγματικά από το ρωσικό αέριο, έπρεπε να αναδείξει τις δικές της – τις ευρωπαϊκές πηγές και ευρύτερα γειτονικές – πηγές φυσικού αερίου.

Κι εδώ μπαίνουν τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου. Κυρίως αυτά! Τα οποία βρίσκονται μέσα στα κυριαρχικά δικαιώματα Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης – ΑΟΖ όπως λέμε – της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου και του Ισραήλ. Τα οποία στο σύνολό τους μπορούσαν να απεξαρτήσουν πλήρως την Ευρώπη από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Μόνο που όλο αυτό έχει νόημα, εφόσον η Ευρώπη έχει σκοπό να χρησιμοποιεί ευρέως φυσικό αέριο, μέχρι το 2045 τουλάχιστον. Αν πρόκειται να εγκαταλείψει συνολικά το φυσικό αέριο ως το 2030, τότε όλες οι επενδύσεις που χρειάζονται για την έρευνα και την εξόρυξη και τους υποθαλάσσιους αγωγούς και τους χερσαίους αγωγούς – όλες αυτές οι επενδύσεις ΔΕΝ έχουν νόημα και δεν πρόκειται να «αποσβεστούν», αν λειτουργούσαν μόνο για λίγα χρόνια, δηλαδή αν εγκαταλείπαμε το φυσικό αέριο ως το 2030. Κι έτσι όλη αυτή η «βιασύνη» να φύγουμε από τους υδρογονάνθρακες συνολικά μέχρι το 2030 ή το 2035 αποθάρρυνε και την ανάδειξη των ευρωπαϊκών υδρογονανθράκων και τη δημιουργία υποδομών φυσικού αέριου στην Ευρώπη. Και ευνοούσε μόνο ένα πράγμα: την ολιγοπωλιακή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο! Ουσιαστικά διαιώνιζε την εξάρτηση από το ρωσικό αέριο…

Κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας στην ΕΕ, το πρώτο εξάμηνο του 2014, η κυβέρνησή μας – και με υπουργό τότε, τον Γιάννη Μανιάτη – είχε θέσει στους Ευρωπαίους τη σημασία των ευρωπαϊκών υδρογονανθράκων και την κατοχύρωση της ΑΟΖ των ευρωπαϊκών χωρών – στη Μεσόγειο και όχι μόνο. Τότε οι Αμερικανοί, επί προεδρίας Ομπάμα ακόμα, μας είχαν προειδοποιήσει πολύ διακριτικά, ότι οι Γερμανοί είναι «παντρεμένοι» με το ρωσικό αέριο. Και δεν θα είναι πρόθυμοι ούτε να απεξαρτηθούν οι ίδιοι, ούτε να βοηθήσουν την ανάδειξη ευρωπαϊκών κοιτασμάτων.

Πράγματι, η Γερμανία, αποφάσισε το 2015 να προχωρήσει στον αγωγό North Stream-2 που θα μετέφερε ρωσικό φυσικό αέριο από τη Βαλτική, παρακάμπτοντας την Ουκρανία. Τότε που όλοι ήδη καταγγέλλαμε τη Ρωσία, για την προσάρτηση της Κριμαίας, η Γερμανία ταυτόχρονα συμφωνούσε στον νέο αγωγό που θα εξασφάλιζε τη ροή ρωσικού αερίου, παρακάμπτοντας την Ουκρανία!

Και δείτε τώρα: Πάμε ενάμιση χρόνο αργότερα. Οταν μας προέκυψε και η «Γαλάζια Πατρίδα» της Τουρκίας. Δηλαδή, το μεγάλο σχέδιο του Ερντογάν να διεκδικήσει τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου, καταπατώντας τα κυριαρχικά δικαιώματα στις ΑΟΖ δύο κρατών μελών της ΕΕ: της Ελλάδας και της Κύπρου! Κι ύστερα το τουρκολιβυκό Μνημόνιο που δέσμευε ως δήθεν «τουρκική» ΑΟΖ θαλάσσια περιοχή κάτω από την Κρήτη. Δηλαδή η Τουρκία δεν αμφισβητούσε μόνο μέρος της επήρειας κάποιων μικρών νησιών στο Αιγαίο, αλλά το σύνολο της επήρειας ΟΛΩΝ των νησιών και στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο παντού – ακόμα και της Κρήτης. Ενώ το Δίκαιο της Θάλασσας – το λεγόμενο UNCLOS του 1982 – προβλέπει σαφώς, ότι ΟΛΑ τα κατοικήσιμα νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα ΑΟΖ, ακόμα και τα πιο μικρά, ακόμα και το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου… Πολλώ μάλλον η Κρήτη… Η Τουρκία ξεδίπλωνε αυτή τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας», την περίοδο που άρχισε να συνδέεται όλο και περισσότερο, με ποιον; Με τη Ρωσία!

Την ίδια περίοδο, που πήρε τους S-400 από τη Ρωσία. Την ίδια περίοδο που ξεκίνησε την οικοδόμηση πυρηνικού σταθμού από τη Ρωσία, στο Ακουγιού. Την ίδια στιγμή που διεύρυνε η ίδια την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο, από τη Μαύρη Θάλασσα. Την ίδια περίοδο που εξαρτιόταν όλο και περισσότερο μέσω κυκλωμάτων «μαύρης οικονομίας» από το Κατάρ, που είναι συνεταίρος του ρωσικού μονοπωλίου ενεργείας.

Βλέπουμε τώρα, λοιπόν, την πλήρη εικόνα: Η Τουρκία, εξαρτημένη με ποικίλους τρόπους από τη Ρωσία, έκανε τα πάντα για να εμποδίσει την ανάδειξη των ευρωπαϊκών κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Και αυτό την έφερε σε ευθεία αντιπαράθεση με τις δύο χώρες μέλη της ΕΕ στην περιοχή, την Ελλάδα και την Κύπρο. Τα κυριαρχικά δικαιώματα των οποίων προσπαθεί να καταπατήσει… Ποιος ευνοείται απ’ αυτό; Εκείνη η χώρα που είναι ο βασικός πάροχος φυσικού αερίου στην Ευρώπη: η Ρωσία. Που δεν θέλει με τίποτε να χάσει την ολιγοπωλιακή της ισχύ πάνω στην Ευρώπη…

Και ποια άλλη ευρωπαϊκή χώρα έκανε ό,τι μπορούσε για να μην παρθούν μέτρα από την ΕΕ κατά της Τουρκίας; Η Γερμανία! Τι «σύμπτωση»; Η χώρα που κατ’ εξοχήν είχε αποφασίσει να εξαρτηθεί από το «φθηνό» ρωσικό αέριο… Ενώ οι ΗΠΑ έπαιρναν μέτρα κατά της Τουρκίας, λόγω προμήθειας των ρωσικών πυραύλων S-400, την ίδια στιγμή η Γερμανία πρότεινε… «θετική ατζέντα», δηλαδή «καλοπιάσματα» της Τουρκίας. Με άλλα λόγια, η κατ’ εξοχήν ευρωπαϊκή χώρα που ήταν εξαρτημένη ενεργειακά από το ρωσικό αέριο, η Γερμανία, «ξέπλενε» την άλλη χώρα της περιοχής, που ήταν ακόμα πιο εξαρτημένη από τη Ρωσία, την Τουρκία, την ώρα που η Τουρκία έπαιζε το παιχνίδι της Ρωσίας και εμπόδιζε την ανάδειξη των ευρωπαϊκών υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο. Τελικά και οι δύο – Τουρκία και Γερμανία – το παιχνίδι της Ρωσίας παίζανε!

Αυτά όλα, βέβαια, σήμερα έχουν ανατραπεί. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Γερμανία αναγκάστηκε να αλλάξει στρατηγική. Και πάντως η Ευρώπη αποφασίζει να απεξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο. Πράγμα όχι εύκολο. Αλλά πλέον αποφασίστηκε. Που σημαίνει ότι ξαναμπαίνουν στην ατζέντα και τα κοιτάσματα αερίου σε Ελλάδα και Κύπρο, και πιθανότατα ο αγωγός EastMed για τη μεταφορά τους στην Ευρώπη. Και όλες οι ευρωπαϊκές υποδομές που είχαν «απενταχθεί» το 2020. Ενώ η Τουρκία βρίσκεται σε αληθινό παροξυσμό κλιμάκωσης των προκλήσεων έναντι της Ελλάδας.

Μπορεί η Τουρκία να μπει κι αυτή – έστω κι από δω και στο εξής – στο μεγάλο σχέδιο απεξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο; Κατά τη γνώμη μου όχι! Οσο παραμένει ποικιλοτρόπως εξαρτημένη από εξω-ευρωπαϊκά και αντιδυτικά συμφέροντα: Από τη Ρωσία, από την Κίνα, από το Κατάρ, από το Ιράν, από τους τζιχαντιστές στον μουσουλμανικό κόσμο… Προσπάθησε το τελευταίο διάστημα να «τα βρει» και με το Ισραήλ και με την Αίγυπτο και με τη Σαουδική Αραβία. Δεν τα κατάφερε… Ολοι τη βλέπουν ως κράτος «ταραξία» – ως «χώρα Πειρατή».

Ο μόνος τρόπος να «ενσωματωθεί» η Τουρκία σε μια νέα δυτική πολιτική ασφαλείας για την ευρύτερη περιοχή είναι αν αλλάξει στρατηγική, αν εγκαταλείψει τη «Γαλάζια Πατρίδα», αν εγκαταλείψει τα όνειρα παλινόρθωσης της οθωμανικής επιρροής, αν αποδεχθεί τα δικαιώματα των γειτόνων της. Αυτό δεν συμβαίνει σήμερα. Ούτε φαίνεται πιθανό να συμβεί στη μετά Ερντογάν εποχή. Οι επίδοξοι διάδοχοί του, συχνά ακούγονται να μοιάζουν ακόμα χειρότεροι… Η νέα δυτική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να «ενσωματώσει» την Τουρκία χωρίς να αυτοαναιρεθεί…

Με τη συγκατάθεση του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, το άρθρο βασίζεται στην πρόσφατη ομιλία του στο 1ο Συμπόσιο «Διάλογοι της Νισύρου»