Νύφες, ψαγμενιές και… αναρριχητικά

Υπάρχουν ορισμένες λέξεις που, αναλόγως πώς προφέρονται ή/και πώς γράφονται (ασχέτως αν ηχητικά ακούγονται σχεδόν ίδιες), έχουν εντελώς άλλη σημασία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα οι λέξεις έγνοια/έννοια και νύμφη/νύφη. Φάλτσα όπως «έχει μεγάλες έννοιες» ή «σε έχω πάντα έννοια» δίνουν και παίρνουν, κυρίως στον προφορικό λόγο. Ομως, άλλο οι έννοιες (λόγου χάριν, η έννοια του όντος ή του χρόνου στη φιλοσοφία) και άλλο οι έγνοιες, δηλαδή οι σκοτούρες, όπως όταν ζορίζεσαι να πληρώσεις τη δόση του δανείου στο τέλος του μήνα. Επίσης, άλλο η νύφη, αυτή που παντρεύεται, ή έστω «η νύφη μου», δηλαδή η γυναίκα του αδελφού μου, και άλλο η νύμφη, στάδιο στην ανάπτυξη των εντόμων αλλά και μυθολογικό ον που κατοικεί στις λίμνες ή στα δάση. Αυτά βέβαια κυριολεκτικά, γιατί υπάρχει και η μεταφορική έννοια της λέξης νύμφη, όπως όταν αποκαλούμε, ας πούμε, τη Θεσσαλονίκη «νύμφη του Θερμαϊκού».

Θέλω επίσης να σταθώ σε κάποιους νεολογισμούς, οι οποίοι βρίσκω ότι έχουν το γλωσσικό τους ενδιαφέρον. Ετσι, από την αργκό της νεολαίας, κατά κανόνα ευρηματική και πάντα πολύτιμη πηγή άρδευσης της γλώσσας, αντλώ τρεις άγνωστες έως πρόσφατα (σ’ εμένα τουλάχιστον) λέξεις, εξίσου πετυχημένες όσο και άλλες που κατά καιρούς έχω εκθειάσει. Την εν πολλοίς ήδη καθιερωμένη δηθενιά έρχεται, λοιπόν, να συμπληρώσει η ομοιοκατάληκτη ψαγμενιά, κυρίως για παραστάσεις που προσπαθούν (συνήθως ανεπιτυχώς) να αναδείξουν και μιαν «άλλη» πλευρά του έργου. Επίσης, κατά το ήδη καθιερωμένο προχώ, ως συντετμημένη εκδοχή του προχωρημένος («αυτός είναι προχώ τύπος»), άκουσα σχετικά πρόσφατα το συγκλό, ως συγκοπτόμενο τύπο του συγκλονιστικός/ή/ο («Καλά, ο Γρηγόρης μάς είπε χτες κάτι συγκλό»).

Στην ίδια κατηγορία των νεολαιίστικων νεολογισμών ανήκει και κάτι ακόμα που το βρήκα πολύ πετυχημένο όταν το άκουσα. Σε μια συζήτηση, ο λόγος πήγε σε κοινή γνωστή, σχετικά νεαρής ηλικίας, η οποία προσπαθεί να ανέβει επαγγελματικά και κοινωνικά με κάθε δυνατό τρόπο, ακόμα και «πατώντας επί πτωμάτων» όπως θα έλεγαν οι παλαιότεροι. Η συνομιλήτριά μου, λοιπόν, χαρακτήρισε την εν λόγω υπερφιλόδοξη νεαρά αναρριχόμουνο. Ας μου συγχωρεθεί η αθυροστομία (ή μάλλον, η «αθυρογραφία»), αλλά το βρήκα πολύ πετυχημένο. Επίσης, φυλάγοντας τα νώτα μου από τυχόν ιεροεξεταστές και ιεροεξετάστριες της πολιτικής ορθότητας, έτοιμους και έτοιμες πάντα να καταγγείλουν κείμενα και γραφιάδες για σεξισμό, σπεύδω να διευκρινίσω ότι εξίσου πετυχημένον θα θεωρήσω ‒αν υπάρχει ή αν υπάρξει‒ και χαρακτηρισμό με αναφορά σε ανδρικά ανατομικά στοιχεία για φιλόδοξο νεαρό.

Επιδόρπιο

Εντρυφώντας πρόσφατα στην περίοδο 1920-22, θυμήθηκα το θρυλικό βενιζελικό σύνθημα/όραμα για την Ελλάδα «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών». Και οι μεν δύο ήπειροι (κούνια που μας κούναγε!) είναι ευκολάκι. Οι πέντε θάλασσες, όμως, ποιες ήταν; Κάποια μού ξέφευγε. Είναι, λοιπόν: το Ιόνιο, η Μεσόγειος, το Αιγαίο, η Μαύρη Θάλασσα και η Θάλασσα της Προποντίδας ή Θάλασσα του Μαρμαρά (αυτή ήταν που «μου ξέφευγε»).