Ποιοι και γιατί ψηφίζουν τη Λεπέν;

H εκλογική επίδοση της Μαρίν Λεπέν και του κόμματός της Εθνικός Συναγερμός (Rassemblement national – RN) τόσο στις προεδρικές όσο και στις βουλευτικές εκλογές είναι τέτοια ώστε να έχει πια εδραιωθεί ως μια ισχυρή πολιτική δύναμη με ρόλο στις πολιτικές διεργασίες της Γαλλίας. Πρέπει να αναφερθεί χαρακτηριστικά ότι στις βουλευτικές εκλογές από 13,20 το 2017 ανέβηκε το 2022 στο 17,20 και από 8 έδρες στις 89. Είναι η τρίτη φορά που το συγκεκριμένο κόμμα περνάει στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών και διεκδικεί την εκλογική νίκη και η πρώτη που λαμβάνει ένα τόσο υψηλό ποσοστό στις βουλευτικές εκλογές.

Ποια όμως είναι η εκλογική βάση του Εθνικού Συναγερμού; Ποιος ψηφίζει RN και γιατί;

Αρχικά οφείλουμε να σημειώσουμε ότι, πλην των οργανωμένων μελών, η πλειονότητα των ψηφοφόρων του RN έχουν βαθιά έλλειψη γνώσης του προγράμματός του. Δηλαδή η ψήφος στο RN δεν αποτελεί έκφραση εδραιωμένων πολιτικών πεποιθήσεων παρά περισσότερο αποτέλεσμα προσωπικών και οικογενειακών βιογραφικών βιωμάτων, καθώς και οικείων μικρογεγονότων. Ερευνητής αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «οι ψηφοφόροι του RN δεν είναι ιδεολόγοι. Οταν τους ρωτάμε για τα κίνητρα της ψήφου τους, δεν μιλούν για πολιτική αλλά για τον εαυτό τους». Δεν πρόκειται ουσιαστικά για ψηφοφόρους που ελπίζουν σε κάτι από τη Λεπέν, αλλά εκφράζουν δυσπιστία απέναντι στην πολιτική, στους πολιτικούς και στους θεσμούς γενικότερα. Και ακριβώς αυτό το γεγονός δίνει τη δυνατότητα στη Λεπέν να επικαλείται τους πάντες και τα πάντα, χωρίς ιστορικό και ιδεολογικό ειρμό.

Ενα δεύτερο χαρακτηριστικό της εκλογικής βάσης του RN είναι ότι αυτή αποτελείται κυρίως από μικροοαστικά κοινωνικά στρώματα. Η πλειονότητα της εκλογική βάσης της Λεπέν είναι άνθρωποι που ζουν κυρίως σε μικρές και μεσαίες πόλεις, σε αγροτικές περιοχές, καθώς και νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος στα προάστια των μεγάλων πόλεων. Τα μικροαστικά αυτά στρώματα επιθυμούν να διαφοροποιούνται από τα μορφωμένα μεσοαστικά στρώματα (ψηφοφόροι κυρίως του Μακρόν) και να μένουν μακριά από την πολιτιστική τους κυριαρχία. Χαρακτηρίζονται από επαγγελματικό ήθος, είναι κυρίως χειρώνακτες και τρέφουν εκτίμηση στην υλική κουλτούρα παρά στην πνευματική, επαινώντας ταυτόχρονα τα πλεονεκτήματα της επιχειρηματικότητας. Η φιλοδοξία και επιθυμία τους να ξεφύγουν από την εργατική τάξη και να ξεχωρίσουν από τους πιο μειονεκτούντες (τους λιγότερο καταρτισμένους, τους άνεργους, τους δικαιούχους κοινωνικών επιδομάτων και βοήθειας), τους οδηγεί σε απομάκρυνσή τους από την παραδοσιακή εργατική ταυτότητα. Πρόκειται δηλαδή για κοινωνικά στρώματα που επιθυμούν να ξεχωρίζουν τόσο από το κάτω μέρος της κοινωνικής ιεραρχίας (το επισφαλές εργασιακά ποσοστό της εργατικής τάξης) όσο και από πάνω μέρος της (υψηλά εξειδικευμένοι και πτυχιούχοι της μεσαίας τάξης). Αυτές οι φιλοδοξίες, οι εμπειρίες και οι θέσεις τους εξηγούν εν πολλοίς την ευαισθησία και προσήλωσή τους σε αξίες που σχετίζονται κυρίως με τη Δεξιά: σταθερότητα στην εργασία, ατομική αξία, επιχειρηματικότητα, υλικός πολιτισμός, υπεράσπιση χειρωνακτικών επαγγελμάτων, συζυγική σταθερότητα, απόκτηση κατοικίας κ.λπ. Κατά συνέπεια τα εργατικά αυτά νοικοκυριά των προαστίων και των μικρών πόλεων παρουσιάζουν ιδεολογική εγγύτητα με τους κατόχους οικονομικού κεφαλαίου και αυτό ίσως να είναι και ο λόγος για θετική «δεξιά προδιάθεση».

Ολα αυτά τα λιγότερο μορφωμένα και καταρτισμένα μικροαστικά στρώματα, μέσω της ψήφου τους στη Λεπέν, εκφράζουν δυσαρέσκεια και αισθήματα πολιτιστικού και κοινωνικού υποβιβασμού τους, «εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης» και «της αδιαφορίας του Κέντρου». Αισθάνονται ότι δεν αποτελούν πλέον μέρος της οικονομικής και της πολιτιστικής ιστορίας της χώρας. Η επικράτηση θεμάτων όπως η ανασφάλεια και η μετανάστευση αποτελούν κυρίως υποτιθέμενος λόγος για την ψήφο τους στο RN, ενώ στην πραγματικότητα οι πρωταρχικές ανησυχίες τους σχετίζονται με τις συνθήκες και την αξία της εργασίας τους, το μέλλον των συντάξεών τους, την ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη, το μέλλον των παιδιών τους. Κατά συνέπεια, με βάση τα παραπάνω ανατρέπεται το στερεότυπο ότι ο ψηφοφόρος του RΝ είναι η κλασική φιγούρα του ξενοφοβικού, ομοφοβικού και φαλλοκρατικού «beauf».

Τέλος, στις εκλογικές αυτές επιδόσεις του RN δεν πρέπει να παραβλέψουμε και τους άλλους δύο ομοϊδεάτες της Λεπέν, τον Zemmour και τον Dupont-Aignan, που έλαβαν στις πρόσφατες προεδρικές εκλογές αντίστοιχα 7,1% και 2,1%. Αρα συνολικά η Ακροδεξιά έλαβε στον πρώτο γύρο της προεδρικής εκλογής πάνω από το 30% του εκλογικού σώματος, ενώ στις βουλευτικές έλαβε το υψηλότερο ποσοστό της από τη συμμετοχή της στη συγκεκριμένη εκλογική διαδικασία.

Ο Ηλίας Μαδεμλής είναι διδάκτορας Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Paris 8