«Οι τραγικοί δεν χρειάζονται επικαιροποίηση»

Eνα τεράστιο ρολόι θα καταλάβει την ορχήστρα του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου. Στους δείκτες του τέσσερις μουσικοί θα ερμηνεύουν «ωμή» μουσική με κρουστά (χωρίς ενίσχυση) και μπαγκέτες από κορμούς δέντρων. Και ανάμεσά τους – καθώς η γωνία τους θα γίνεται άλλοτε αμβλεία και άλλοτε οξεία – θα στριμώχνονται ή θα απλώνονται τα γεγονότα: ο θριαμβευτής του τρωικού πολέμου Αγαμέμνων θα πέσει νεκρός από τη σύζυγό του Κλυταιμνήστρα, όπως και η σκλάβα ερωμένη του Κασσάνδρα, ενώ ο Χορός θα θυμίζει ότι κανένα έγκλημα δεν μένει ατιμώρητο. Είναι μόνο μία μικρή εικόνα της παράστασης «Αγαμέμνων» που θα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου σε έναν μήνα από σήμερα, όπως την αποκάλυψε χθες ο σκηνοθέτης της Ούλριχ Ράσε.

Σε ένα διάλειμμα από τις εντατικές πρόβες και στο πλαίσιο μιας δημόσιας συζήτησης με την καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Κατερίνα Ευαγγελάτου, στο Ινστιτούτο Γκαίτε (η παράσταση εντάσσεται στο πλαίσιο του εορτασμού των 70 χρόνων του γερμανικού φορέα), ο σκηνοθέτης με την «ξεχωριστή φωνή», τις καταβολές από την τέχνη του χορού και την αγάπη του για τον αρχαίο ελληνικό τραγικό λόγο (έχει ανεβάσει στο παρελθόν τους «Επτά επί Θήβας», τους «Πέρσες», τον «Οιδίποδα» και τις «Βάκχες»), ο θεατράνθρωπος που αγαπά τα μηχανοκίνητα σκηνικά, τους έντονους φωτισμούς και τη ζωντανή μουσική και διακρίνεται για την ιδιαίτερη τοποθέτησή του απέναντι στα κείμενα, εξήγησε πώς επιχειρεί να προσεγγίσει την πρώτη από τις τρεις τραγωδίες που συνθέτουν την «Ορέστεια» ως μεμονωμένο έργο, ειδικά μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Και μίλησε για τις ιδιαιτερότητες της παράστασης στην πρώτη του εμφάνιση απέναντι στο ελληνικό κοινό, η οποία θα παρουσιαστεί στο Μόναχο τη σεζόν 2023-24, καθώς αποτελεί συμπαραγωγή του Ρέζιντεντζθιατερ και του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. «Οταν ξέσπασε ο πόλεμος, είδα τον “Αγαμέμνονα” υπό διαφορετικό πρίσμα. Τι σημαίνει ο πόλεμος για όσους μένουν πίσω; Αυτό το πλαίσιο  αποτελεί θησαυρό για την κατανόηση της θηριωδίας του πολέμου. Ποιοι είναι οι ιθύνοντες που αποφασίζουν να γίνει πόλεμος; Ποια είναι τα βαθύτερα κρυμμένα αίτια; Αυτές τις πτυχές επιχειρώ να ψηλαφίσω. Οι γυναίκες – αν και οι απόψεις διίστανται – προβάλλουν τη δική τους αντίληψη για τον πόλεμο σε αυτή την τραγωδία. Καθιστούν σαφές στους άνδρες ότι ακολουθούν τον λάθος δρόμο. Γενικά η “Ορέστεια” διακρίνεται από μια φεμινιστική σκοπιά.

Ο Αγαμέμνων δε, στη δική μου ανάγνωση, είναι ένας νικητής που δεν είναι πεπεισμένος για το δίκαιο των πεπραγμένων του. Εχει καταρρεύσει υπό το βάρος των πράξεών του. Είναι καταρρακωμένος», λέει ο Ούλριχ Ράσε, ενώ υποστηρίζει πως η Κλυταιμνήστρα «είναι μια ψυχρή αναλύτρια. Ρέπει στη ρητορική και παρασύρει με τον λόγο της τον Αγαμέμνονα στην παγίδα της».

Το γεγονός ότι δεν σκηνοθετεί και τις τρεις τραγωδίες της μοναδικής σωζόμενης τριλογίας, αλλά μόνο την πρώτη, δεν φαίνεται να προβληματίζει τον γερμανό σκηνοθέτη που ενδιαφέρεται να εστιάσει όχι στον κύκλο βίας που συνδέεται με την κατάρα των Ατρειδών αλλά στον φόβο των συνεπειών του πολέμου.

«Αξίζει που θυσιάστηκε η Ιφιγένεια; Αξίζει ό,τι διακυβεύεται στην Ουκρανία τόσες χιλιάδες νεκρούς; Ποιες είναι οι επιπτώσεις ακόμη και για την κοινωνία που νικά;» σχολιάζει καθώς επισημαίνει το, κατά τη γνώμη του, πλεονέκτημα των μεγάλων τραγικών: ότι δεν χρειάζονται επικαιροποίηση. Γι’ αυτό και ο ίδιος δημιουργεί ένα ουσιαστικά άχρονο περιβάλλον για να τοποθετήσει τη δράση και τους ηθοποιούς του, ώστε να στήσει τη συγκεκριμένη παράσταση, στην οποία συνοψίζεται, όπως λέει, η δουλειά πολλών ετών, που θα φτάσει στο αποκορύφωμά της στην Επίδαυρο.

Για να πετύχει, άλλωστε, το αποτέλεσμα που επιθυμεί και για να ανταποκριθεί στις ανάγκες ενός ανοιχτού θεάτρου επισκέφθηκε πέρυσι το αργολικό θέατρο και μελέτησε τον ήχο, το φως, την οπτική των θεατών στην ορχήστρα, ώστε να προβεί στις απαραίτητες τροποποιήσεις της σκηνοθετικής του γλώσσας.

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. «Η “Ορέστεια” αποτελεί την κορύφωση των ανθρώπων στον δρόμο προς τη δημοκρατία», υποστηρίζει. Πιστεύει, ωστόσο, ότι ο πόλεμος και οι σφαγές εν έτει 2022 δημιουργούν ρήγμα στη δημοκρατική κοινωνία μας; «Σαφέστατα και η κοινωνία μας είναι δημοκρατική, αλλά ανέκαθεν οι ελεύθερα εκλεγμένοι εκπρόσωποι δεν μπορούν να αποφασίσουν τι είναι σωστό και τι όχι, αφού τα λόμπι ασκούν την εξουσία. Θα πρέπει ως κοινωνία να αναρωτηθούμε αν θέλουμε, για παράδειγμα, να απεξαρτηθούμε από το ρωσικό αέριο. Ο καπιταλισμός και η παγκοσμιοποίηση μας έχουν στερήσει την ελεύθερη βούληση. Πρέπει να δούμε πώς θα ανακτήσουμε τη δύναμή μας απέναντι σε μια ισχυρή οικονομία».