Ο θλιμμένος αντιστάρ του ευρωπαϊκού σινεμά

Σπανίως θα τον θυμηθούμε να χαμογελάει, το ύφος του, ανάμεσα στη μόνιμη μελαγχολία και τη θλίψη, λες και κουβαλούσε μέσα του διαρκώς πόνο· ό,τι ρόλο και αν έπαιζε. Και αν μη τι άλλο, ο Ζαν Λουί Τρεντινιάν που άφησε την τελευταία πνοή του την περασμένη Παρασκευή σε ηλικία 91 ετών, έπαιξε – κυριολεκτικά – τα πάντα· ακόμα και σε κωμωδίες. Περισσότερες από 140 ταινίες, μικρού και μεγάλου μήκους ή σειρές της τηλεόρασης θα βρει κανείς στη φιλμογραφία του Τρεντινιάν αρχίζοντας από την ταινία που τον έκανε για πρώτη φορά γνωστό το 1956, το «Και ο θεός έπλασε τη γυναίκα», μέχρι το «Happy End» το 2018, τη συνέχεια του αριστουργήματος του Μίχαελ Χάνεκε «Αγάπη», στο οποίο ο Τρεντινιάν υποδύθηκε τον ηλικιωμένο άντρα που για να απελευθερώσει την πολυαγαπημένη γυναίκα του από τον πόνο της άνοιας, τελικά τη σκοτώνει.

Ενδιαμέσως, στα 60 ολόκληρα χρόνια που μεσολάβησαν, το όνομα του Ζαν Λουί Τρεντινιάν συνδέθηκε με όλα τα είδη του κινηματογράφου και σχεδόν με όλα τα κινήματά του, τόσο στην Ευρώπη, όσο και εκτός· αν και στην Αμερική δεν μπόρεσε να κάνει καριέρα, όπως συνέβη με τον σχεδόν συνομήλικό του Αλέν Ντελόν, με τον οποίο βρέθηκαν μαζί σε ένα θαυμάσιο αλλά ξεχασμένο σήμερα νουάρ, το «Flic story» του Ζακ Ντερέ, με τον Ντελόν αστυνομικό διώκτη του διαβόητου εγκληματία που ο Τρεντινιάν υποδύεται στην ταινία (είχαν ξαναβρεθεί μαζί το 1966 στο κλασικό αντιπολεμικό φιλμ «Καίγεται το Παρίσι» όπου έπαιζε όλο το γαλλικό σινεμά).

ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΡΟΛΟΙ. Ο Τρεντινιάν που γεννήθηκε το 1930 (11/12) στην Πιολέ και σπούδασε νομικά χωρίς να έχει σκέψεις για την υποκριτική έπαιξε σε δραματικές κομεντί που έμειναν στην ιστορία όπως τον «Φανφαρόνο» (1962) του Ντίνο Ρίζι δίπλα στον Βιτόριο Γκάσμαν, σε ταινίες περιόδου όπως η «Νύχτα της Βαρέν» (1982) του Ετορε Σκόλα και ο «Ναπολέων στο Αούστερλιτς» (1960) του Αμπέλ Γκανς, σε πολιτικά θρίλερ όπως το «Ζ» (1969) του Κώστα Γαβρά (ο ρόλος του Χρήστου Σαρτζετάκη – αν και ο εισαγγελέας ήρωάς του δεν ονομάζεται στην ταινία – χάρισε στον Τρεντινιάν το βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ των Καννών), σε ψυχολογικά δράμα όπως το «Ραντεβού» (1985) του Αντρέ Τεσινέ – μια από τις ταινίες που καταξίωσαν στον χώρο του κινηματογράφου τη Ζιλιέτ Μπινός -, σε κοινωνικές ιταλικές κομεντί όπως η «Ταράτσα» (1980) επίσης του Σκόλα, σε αστυνομικά ψυχολογικά θρίλερ όπως η «Γυναίκα της Κυριακής» (1975) του Λουίτζι Κομεντσίνι, σε ένα θρυλικό σπαγκέτι γουέστερν τον «Μεγάλο σιωπηλό» (1968) του Σέρτζιο Κορμπούτσι, ακόμα και σε σουρεαλιστικά giallo όπως «Και η ψυχή στο στόμα» (1967) του Τίντο Μπρας.

Το όνομά του συνδέθηκε αρκετές φορές με το Οσκαρ καλύτερης μη αγγλόφωνης ταινίας: για το «Ζ», για την «Αγάπη» και φυσικά για το κλασικό πλέον αισθηματικό ρομάντζο δίπλα στην Ανού Εμέ, το «Ενας άντρας και μια γυναίκα» του Κλοντ Λελούς που το κέρδισε το 1967. Μια άλλη ταινία του, η «Νύχτα με τη Μοντ» του Ερίκ Ρομέρ προτάθηκε επίσης για το Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας, ενώ ανάμεσα στους κορυφαίους auteur που επίσης συνεργάσθηκε – και μάλιστα παίζοντας στα κύκνεια άσματά τους – είναι ο Φρανσουά Τριφό στο «Οπωσδήποτε την Κυριακή» (1983) και ο Κριστόφ Κισλόφσκι στο «Τρία χρώματα: Η κόκκινη ταινία» (1994).

Η κορυφαία ίσως κινηματογραφική στιγμή του Τρεντινιάν ήρθε το 1970 με τον «Κονφορμίστα» του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, την καλύτερη ταινία του τελευταίου, βασισμένη στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Αλμπέρτο Μοράβια.

Ο ΧΑΜΟΣ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ. Ομως η θλίψη που ακολουθούσε τον Τρεντινιάν σε όλους σχεδόν τους ρόλους της καριέρας του, έμελλε να αφήσει ένα μακάβριο αποτύπωμα στη ζωή του. Το καλοκαίρι του 2003 στη Λιθουανία, ο Μπερτράν Καντά, ηγετική μορφή του ροκ συγκροτήματος Noir Desir, το οποίο μεσουράνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1990, ξυλοκόπησε μέχρι θανάτου τη σύντροφό του, ηθοποιό και ενεργή φεμινίστρια Μαρί Τρεντινιάν, κόρη του Τρεντινιάν και της σκηνοθέτιδας Ναντίν Τρεντινιάν, δεύτερης από τις τρεις συζύγους του ηθοποιού, μετά τη Στεφάν Οντράν και πριν από τη Μαρί Οπφνέρ με την οποία παρέμεινε παντρεμένος από το 2000 ως τον θάνατό του. Ο Ζαν Λουί Τρεντινιάν που είχε δύο ακόμα παιδιά, την Πολίν και τον Βενσάν δεν ανάρρωσε ποτέ από το χτύπημα της μοίρας αλλά δεν σταμάτησε επίσης να είναι ενεργός επαγγελματίας.

«Η διαφορά ανάμεσα στον καλό ηθοποιό και στον μεγάλο ηθοποιό συνίσταται στο άπιαστο, στο αφηρημένο, σε αυτό που δεν μπορείς να ελέγξεις» είχε πει σε μια συνέντευξή του ο Τρεντινιάν. «Η έκρηξη που βρίσκεται στη σκιά. Και βέβαια η φαντασία. Ο μεγάλος ηθοποιός ξέρει να συλλαμβάνει τις αντιδράσεις του, τα ακραία συναισθήματά του. Η φαντασία όμως δουλεύει, την επεξεργάζεσαι. Και εγώ αυτό το έκανα προκαλώντας στον εαυτό μου φόβο ή κακό. Προσπάθησα να ζηλεύω τις γυναίκες που είχα στη ζωή μου, με το σκεπτικό ότι κάτι τέτοιο θα έκανε καλό στη δουλειά μου. Οταν έπαιζα πόκερ ή έτρεχα με τα αυτοκίνητα, δημιουργούσα με το μυαλό μου ακραίες καταστάσεις για να δω τις αντιδράσεις μου. Για μένα ένας από τους μεγαλύτερους ηθοποιούς ήταν ο Γκάρι Κούπερ, και ας μην ήταν απέραντος. Κατοικούσε την εικόνα».